Zaterdag 10/04/2021

Opinie

Is het soms beter de waarheid niet te kennen?

De Gentse apotheker Marc Van Overschelde werd veroordeeld voor de moord op zijn vriendin in 2013. Beeld Photo News
De Gentse apotheker Marc Van Overschelde werd veroordeeld voor de moord op zijn vriendin in 2013.Beeld Photo News

Alicja Gescinska is een Pools-Belgische filosofe en docente Europese politiek aan het Amherst College in Massachusetts. In 2016 verschijnt haar debuutroman 'Een soort van liefde'.

De recente veroordeling van 'gifmenger' Marc Van Overschelde confronteert ons met een onaangename waarheid: de waarheid is vaak ondraaglijk onaangenaam en maakt mensen kapot. De Gentse apotheker werd veroordeeld voor de moord op zijn vriendin in 2013. Ook zijn vrouw zou hij enkele jaren eerder hebben vergiftigd. Dat laatste nieuws was er te veel aan voor Van Overscheldes oudste dochter: zij geloofde altijd dat haar moeder zelfmoord had gepleegd en was erg close met haar vader. "Dounya is er kapot van", zei haar advocaat in deze krant (DM 9/10).

De zaak nodigt uit tot een moeilijke, maar belangrijke denkoefening. Hoezeer is de waarheid u genegen? Zou u willen weten of de persoon die u liefheeft niet helemaal is wie u denkt dat hij of zij is? Zou u de andere kant van uw geliefde willen zien? Of verkiest u vrede te nemen met de halve waarheid? Maar wat als Benjamin Franklin gelijk had en een halve waarheid vaak een grote leugen blijkt te zijn? Dat valt op voorhand moeilijk te zeggen. Dat je de waarheid liever niet zou kennen, kun je pas weten eens de leugen is doorprikt.

Voor een filosofe is het misschien onkies om te zeggen, maar de waarheid wordt vaak overschat. We zijn zo vaak op zoek naar harde feiten, naakte waarheden en onbetwistbare bewijzen, maar het is niet altijd duidelijk of we daar meteen veel beter van worden. Hoe groter de leugen, hoe groter het belang van de waarheid. Maar het zijn vaak de kleine leugens die het leven aangenaam en draaglijk maken. Gelooft u werkelijk in de 'ware' liefde? Gelooft u werkelijk dat uw kinderen zo bijzonder zijn en de mooiste en beste dingen die ooit op de aardbol hebben gewandeld? Gelooft u werkelijk dat uw leven er echt toe doet? Of zijn dat maar narratieven die een klein loopje met de werkelijkheid nemen en die helpen om zin te geven aan ons bestaan?

De oude Griekse filosofen vonden veelal dat een armzalig leven in het aanschijn van de waarheid te verkiezen valt boven een goed leven dat in een zachte leugen is ingebed. En eigenlijk dragen we de nalatenschap van die oude Grieken nog steeds: het streven naar waarheid lijkt een onbetwistbaar goed op zich, ook al zijn er veel gevallen denkbaar waarin de waarheid misschien niet onwenselijk, maar op zijn minst ongemakkelijk is. Waar komt die obsessie met waarheid dan vandaan? Niet omdat kennis ons zo dierbaar is; kennis ter wille van de kennis is vaak ijdelheid. Maar kennis is vaak een voorwaarde voor verbetering en gerechtigheid.

De waarheid is onlosmakelijk met gerechtigheid verbonden; ze is er een onvoorwaardelijke voorwaarde van. In sommige gevallen is de waarheid zelf de belichaming van de gerechtigheid. Wanneer geen strafmaat of compensatie meer mogelijk is, omdat te veel tijd verloren is gegaan, is louter het uitspreken van de waarheid al een vorm van gerechtigheid. Iets waar nabestaanden zich aan kunnen laven: het ontsmettingsmiddel dat nodig is om een open wonde uiteindelijk te laten helen. Ook al laat de waarheid vaak littekenweefsel op onze ziel achter en is de waarheid een te bittere pil om slikken, zoals ongetwijfeld het geval is voor Dounya. Misschien kan ze zich optrekken aan de woorden van Voltaire: "De levenden zijn we respect verschuldigd, de doden de waarheid."

Misschien is dat een waarheid, die de waarheid in dit geval kan verzachten.

Alicja Gescinska. Beeld Nele Watty
Alicja Gescinska.Beeld Nele Watty
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234