Zondag 20/09/2020

AchtergrondEnergie

Is het olietijdperk binnenkort voorbij?

Beeld EPA

Exxon domineerde bijna een eeuw lang Wall Street en de Amerikaanse politiek. Maar de invloed en waarde van het olieconcern smelten sneller dan de poolkappen. Exxon valt nu zelfs uit de gezaghebbende Dow Jones. Is het olietijdperk binnenkort voorbij? Of biedt een duurzame wereld kansen voor oliemaatschappijen?

Als Jeff Bezos in een gekke bui is, kan hij zomaar Exxon kopen. En mocht hij dat doen, dan houdt de baas van Amazon zelfs nog een centje over: Exxon is momenteel 175 miljard dollar waard, en Bezos’ bezit wordt geschat op 200 miljard. 

Niet dat Bezos de koop ook maar een moment zou overwegen: de waarde van Exxon is het afgelopen decennium sneller gesmolten dan de poolkappen. Komende maandag valt het olieconcern zelfs uit de Dow Jones-index van waardevolste Amerikaanse ondernemingen waarin ze bijna een eeuw genoteerd stond.

In plaats van Exxon kocht Bezos’ Amazon afgelopen vrijdag 1.800 elektrische Mercedes-bussen voor de bezorging van spullen in Europa; een nieuwe, zij het kleine, slag voor de oliesector. 

Die verkeert in mineur. Ook oliereuzen BP, Chevron en Shell verloren veel van hun waarde, al is de vrije val van de laatste maanden vooral het gevolg van de coronapandemie en een prijzenoorlog tussen Rusland en Saudi-Arabië. Hun beurskoersen zullen de komende jaren vermoedelijk weer wat herstellen, de wereldwijde vraag naar energie blijft immers groeien. Maar het zal nooit meer worden zoals het was, voorspellen energie-experts. De reden: de onstuitbare opmars van duurzame energie.

Dat het einde van oliemaatschappijen in zicht is, gaat wat ver, zegt André Faaij, wetenschappelijk directeur van TNO Energietransitie en hoogleraar energiesysteemanlyse aan de Rijksuniversiteit Groningen . “Maar hun rol is fundamenteel aan het veranderen.”

Beeld AP

Hoewel het met de klimaatdoelstellingen van Parijs nog niet geweldig gaat, zegt Faaij, is er onmiskenbaar sprake van een kentering naar duurzaam. “Je ziet dat overal ter wereld beleidsinstrumenten worden ingezet om de uitstoot van kooldioxide terug te dringen.” Anders gezegd: meer en meer landen maken serieus werk van de opwekking van duurzame energie.

Niet alleen het klimaat, ook economische factoren spelen een rol. Duurzame energie wordt uiteindelijk gewoon goedkoper dan fossiel, zegt Faaij. Her en der is dat al zichtbaar: in landen als Egypte en Marokko staan zonnecentrales die elektriciteit leveren tegen de helft van de kosten van fossiele centrales. Ook wind op zee is concurrerend.

Dit is niet het hele plaatje: de goedkoop opgewekte zonnestroom moet immers ook worden getransporteerd naar plaatsen waar ze wordt gebruikt – nu nog het Europese continent. En er moeten systemen worden gebouwd om energie te kunnen opslaan tot momenten dat het aanbod duurzaam klein is. Dat kost veel geld.

Aan de andere kant: ook fossiel wordt duurder. De winning van met name olie is complexer, nu veel van de makkelijk bereikbare voorraden uitgeput raken. En dan is er de prijs van CO2, die stijgt. Daardoor hebben kolen zich al goeddeels uit de markt geprijsd. 

Alternatieven

Het fossiele tijdperk lijkt op zijn laatste benen te lopen. En daarmee is ook de rol van oliemaatschappijen voorbij. Niet iedereen is het overigens met dit idee eens. Sommige experts vragen zich af of er genoeg ruimte is voor alle biomassa, windmolens en zonnepanelen.

Hoewel duurzaam energieproductie inderdaad veel ruimte vergt, is dit geen onoverkomelijk probleem, zegt Faaij. “Het is vooral zaak zo veel mogelijk duurzaam te combineren”, zegt hij. Zon en wind zijn deels complementair, maar niet genoeg. Waterkracht kan niet heel veel groeien, maar kan wel slimmer worden gebruikt: pomp bij stroomoverschotten water terug in de bekkens, en gebruik die energie als er even geen zon of wind is, bijvoorbeeld. Sla in de zomer warmte op in aquifers, enorme ondergrondse natuurlijke waterbekkens, die in de winter bijdragen aan de warmtevoorziening in huizen. Gebruik aardwarmte. Biomassa komt van reststromen. Het palet aan duurzaam is rijk, wil Faaij maar zeggen. En we hebben alles nodig.

Makkelijk wordt het niet, en goedkoop evenmin. Goed timen en integreren, dat is volgens Faaij de sleutel. Hij denkt zelfs dat een overstap naar duurzaam uiteindelijk goedkoper is dan op de huidige weg doorgaan. “Nog afgezien van de kosten van klimaatverandering, die nog vele malen hoger zullen zijn.”

Beeld REUTERS

Er is ook geld te verdienen aan CO2, met name aan de opslag ervan. Bijvoorbeeld door op termijn bestaande petrochemische fabrieken in de haven te vervangen door bioraffinaderijen, die draaien op duurzame biomassa. Bij de synthese van chemische producten in dit soort fabrieken komt niet alleen warmte voor huishoudens vrij, maar ook zuivere CO2. Die kan ondergronds worden opgeslagen in lege gasvelden in de Noordzee, of in diepe zandlagen. Dit leidt tot negatieve emissies.

Oliemaatschappijen kunnen zo hun kennis over geologie, boren en transport te gelde maken. In feite door hun processen om te draaien: in plaats van olie aan de grond te onttrekken, pompen ze er straks CO2 en warmte in. 

David Smeulders, hoogleraar energiesystemen aan de TU Eindhoven, noemt nog een kans: nu al wordt zo’n 20 procent van alle olie gebruikt voor de productie van plastics en bijvoorbeeld kunstmest. Dat aandeel kan groeien, zonder het klimaat per se te belasten, zegt hij. ‘De verwachting is nu dat er zeker nog voor vijftig jaar olie is. Maar dat is olie die we verbranden. Als we daarmee stoppen en deze voorraad gebruiken om producten mee te maken, kunnen we nog veel langer toe.’ Zeker als plastics worden gerecycled, hoeft het gebruik van olie het klimaat niet te belasten. Grinnikend: ‘Maar voor de circulaire economie er is, zitten we denk ik in het jaar 2900.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234