Zaterdag 07/12/2019

Is het mooi of is het om te lachen?

'Dit is kitsch, dit is design en dit is camp.' Tentoonstellingscurator Frank Huygens wijst zijn eigen kledingstukken aan: achtereenvolgens zijn bordeelsluipers met krokopatroon, zijn pantalon met krijtstreep en zijn roze slogan-T-shirtje.

door Agnes Goyvaerts

GENT lWe hebben het begrepen, niets is ondubbelzinnig duidelijk in de nieuwe expo van het Gentse Design museum. Maar er is toch wel één zekerheid: door alles loopt een roze draad. Felroze.

Wat is kitsch en wat is camp? Met de verklaring van Van Dale schieten we niet veel op. Camp, zegt het verklarend woordenboek, is 'zo lelijk, smakeloos, ouderwets dat het uiteindelijk toch weer mooi of interessant gevonden wordt en weer in de mode komt. Synoniem: kitscherig.' Onder het lemma kitsch lees ik: 'al wat niet echt van sentiment of niet werkelijk artistiek is, maar pretendeert het te zijn.'

Kitsch, zeggen de samenstellers van de tentoonstelling, is nog het best te omschrijven als 'trop is te veel, te veel is trop'. Schetterende kleuren, overdreven ornamenten, franjes en tierlantijnen. Maar dan sta je daar voor een oude Chinese vaas of een Indiaas meubel, in schetterende kleuren, vol overdreven ornamenten, franjes en tierlantijnen. En toch zijn het kostbare voorwerpen, design eigenlijk, want authentiek en volgens de heersende schoonheidsnormen van een bepaalde periode.

Design, wordt ons duidelijk gemaakt, is geen synoniem van strak en hedendaags. Design is ook een krullerige artdecostoel en een bloemenvaas met gouden oortjes, als ze in de tijd dat ze werden gemaakt hedendaags en vernieuwend waren.

Zo wordt de bezoeker langs een overdaad aan voorbeelden, langs toonkasten en roze huisjes geleid, die hem voortdurend op het verkeerde been zetten. Denk niet te snel dat u in de roze chalet het designvoorwerp hebt ontdekt en dat u onmiddellijk de kitsch van de camp en het design kunt onderscheiden. Verwacht ook geen antwoord op uw vragen. U krijgt aan het einde van het bezoek geen boekje met de oplossingen, in de stijl 7a = design, 7b = kitsch. Al evenmin wordt de identiteit van de tentoongestelde voorwerpen onthuld.

"Als we er zouden bijzetten dat dit een zeventiende-eeuwse Chinese vaas is, kijken de mensen er meteen anders naar, terwijl ze zich nu moeten afvragen: is dat een vaas uit een kermiskraam of was ze in haar tijd een designstuk."

Zo is er in een hoek een toren gemaakt van roze stoelen, kriskras door en boven elkaar, waarin we de bekende Pantonstoel herkennen, maar evengoed een zeteltje van de Casa, een poef van Quinze en Milan en een roze geverfde stoel van de rommelmarkt. Aan de bezoeker om uit te maken of die Pantonchair in zijn felroze kleurtje in de categorie kitsch of design thuishoort.

De aanloop tot de tentoonstelling is eenvoudig, drie voorwerpen in een glazen kastje aan de muur. Een designkoffiekopje, een kitscherig ding en eentje met een onmogelijk oortje en schubbenmotief dat grappig bedoeld lijkt en dus bij camp onder te brengen valt. Want wanneer wordt het camp? Als kitsch wordt verheven tot kunst en design. Andy Warhol gaf met zijn popart hiertoe de aanzet, Jef Koons is er een voorbeeld van, Pierre et Gilles maken met hun zoete foto's een kunstversie van de sentimentele tranenportretten.

Kitsch is een term die in Duitsland ontstaan is omstreeks 1870 en die wordt gebruikt voor industrieel vervaardigde objecten van bedenkelijke kwaliteit en vormgeving. In kitsch zitten bijna altijd de elementen imitatie en sentiment. De wenende zigeunerin, plastic miniaturen van de Eiffeltoren, een koperen en uitvergrote vlieg als asbak.

Omdat Kerstmis wordt ervaren als de meest kitscherige feestperiode van het jaar is in de kelderverdieping een dorp gebouwd zoals een kerstmarkt maar dan aangekleed in felroze. De ruimten tussen de huisjes worden opgevuld met kerstbomen, behangen met roze pluimen, libellen, vlinders. Het lijkt allemaal heel aannemelijk als decor voor een gay musical. Maar roze is behalve de kleur van homo's (roze driehoek) en kleine meisjes (Barbie) ook de kleur van de rococo. Een roze object uit die tijd is dus niet per definitie kitsch, maar kan wellicht design worden genoemd.

In de opeenvolgende 'kerststallen' weet je niet waar eerst te kijken. We zien reissouvenirs (Manneke Pis), de meisjeskamer (idolen maar ook een designkastje van de jaren dertig), de garage van de biker (met pin-ups in de metalen kleerkast), het breugeliaanse interieur (roodbonte tafelkleedjes, eiken stoelen met hartjes), alles transparant blauw (in het kielzog van de eerste iMac), de gedekte tafel (de theepot blijkt zeer kitschgevoelig), helden en goden (een biscuitbeeldje van Leopold I, daarnaast Leopold II als bloemenvaas), de middeleeuwen (een wieg met kantelen), de iconen van de schilderkunst (Miss Piggy als Mona Lisa), meubilair (gebloemde wc-potten van omstreeks 1890), hout (geen enkel materiaal als hout is in zoveel andere materialen nagemaakt). Zelfs de mode moet het ontgelden: zijn een sportshirt van Bikkembergs en een camouflagebroek in de stad mode of kitsch.

"Pas op, dit is niet de tentoonstelling van de wansmaak", zegt Huygens. "De bedoeling is vragen te stellen. Wij vinden dat Bollywood-Indiase design kitsch, maar in India vinden ze ons design saai."

Het is duidelijk dat de samenstellers van de tentoonstelling zich hebben uitgeleefd in het verzamelen van kitsch en camp. Misschien iets té enthousiast. Want de designstukken uit de eigen collectie (meubelen of objecten uit vorige eeuwen) lijken toch wat in de verdrukking te komen. En hoe relatief alles is, ervaar je in de twee tuintjes, compleet met molens, lammetjes, kruiwagens en andere dingen waarmee de volkse tuin wordt opgefleurd. Het ijzeren tuintafeltje met lieveheersbeestjes was wellicht bedoeld als kitsch, maar was voor de jonge bezoekers gewoon mooi, hedendaags en 'mmm!' om te hebben.

Hoewel er dus wat te lachen valt met foute smaak zet de tentoonstelling de geduldige bezoeker, die de tijd neemt om de overvloed aan visuele informatie tot zich te nemen, toch ook aan het denken over mooi en lelijk, echt en vals, kitsch en camp. En over de vraag of sommige objecten terecht voor zoveel geld worden verkocht.

Kitsch, camp of design? Tot 24 juni in het Design museum in Gent, Jan Breydelstraat 5. Maandag gesloten, behalve op 28 mei.

Curator Frank Huygens:

Mensen moeten zich afvragen: is dat een vaas uit een kermiskraam of is het een designstuk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234