Vrijdag 02/10/2020

Verkiezingen VS

Is het dan nu tijd voor paniek, Hillary?

Clinton vs. Trump.

Voor de eerste keer steekt Republikein Donald Trump zijn Democratische rivale Hillary Clinton voorbij in de peilingen voor de presidentsverkiezingen van 8 november. Hoe betekenisvol is dat? Eén ding is zeker: wie dacht dat Clinton Trump zou platwalsen, komt bedrogen uit.

Slechts 0,2 procent. Meer niet. En toch. Deze geringe voorsprong in het gemiddelde van alle nationale peilingen, berekend door de toonaangevende politieke website RealClearPolitics (RCP), geeft Donald Trump deze week plots wind in de zeilen. De analisten van RCP besluiten: "Het is waarschijnlijk tijd voor paniek in Hillary's kamp."

Is dat zo? Ja en nee.

Ja, omdat enkele weken niemand deze voorsprong voor de tegendraadse Republikein durfde te voorspellen, en ja omdat het verhaal van Trump een selffulfilling prophecy aan het worden is. Telkens wanneer hij ergens een overwinning boekt, wint hij ook nieuwe kiezers. "The winner takes it all, en die ben ik" is zijn unieke verkooppraatje dat steeds meer twijfelende kiezers overtuigt.

Nee, omdat peilingen slechts zijn wat ze zijn. Peilingen. Momentopnames. Het RCP-gemiddelde is bovendien berucht voor zijn vatbaarheid aan lokale schommelingen. Als deze week toevallig veel polls afgenomen zijn in streken waar meer Republikeinse kiezers wonen, ziet het plaatje er al snel vertekend uit. En vergeet ook de tijd niet. De verkiezingen van 8 november liggen nog bijna een half jaar van ons verwijderd. Een eeuwigheid in de politiek.

De nieuwste rondvraag is voor de voormalige buitenlandminister Clinton wel een flinke wake-upcall. Verwacht komende november dus een klassieke, bloedstollende, verkiezingsthriller waar op het scherp van de snee gevochten zal worden. Niet de peilingen beslissen dan, maar campagneveldslagen in sleutelstaten.

Beeld AP

Winner take all

Uiteindelijk komt het er in Amerikaanse presidentsverkiezingen op aan om de meerderheid te winnen in het kiescollege. De VS kent namelijk een getrapt kiessysteem waarbij op verkiezingsdag per staat kiesmannen worden gemachtigd die de president aanduiden.

Omdat de meeste polls nu uitgaan van het aantal stemmen per kandidaat kunnen ze dus flink misleidend zijn. In 2008 won huidig president Barack Obama zijn eerste presidentsverkiezingen met bijvoorbeeld 53 procent van deze popular vote maar met een overweldigende 68 procent van het kiescollege, omdat hij met grote voorsprong won in de dichtbevolkte staten waar veel kiesmannen te winnen zijn. Idem in 2012, toen Obama met 332 kiesmannen Mitt Romney vernederde die slechts 206 kiesmannen haalde.

Hillary heeft op papier alle troeven in handen om deze stunt te herhalen tegenover Trump. Haar voorsprong in staten met veel kiesmannen - zoals New York, New Jersey, Illinois en Californië - lijkt nu al gebetonneerd. Samen met andere traditionele 'blauwe staten' haalt ze nu al makkelijk 201 kiesmannen, terwijl Trump zich in klassieke 'rode staten' maar van 164 kiesmannen kan weten te verzekeren. Omdat de winnaar 270 kiesmannen nodig heeft zal de strijd zich toespitsen op 13 sleutelstaten met het 'winner take all'-principe, waarvan er vier (met 51 kiesmannen) sterk Democratisch neigen en twee (met 27 kiesmannen) sterk Republikeins. Als dat niet verandert worden de echte veldslagen dus beperkt tot nauwelijks 7 staten waar 95 kiesmannen te halen zijn. Daar kan alles nog gebeuren.

Beeld getty

Neem Florida. In 2008 won Obama de 29 kiesmannen van de Sunshine State met een marge van nauwelijks 250.000. Vier jaar later daalde het verschil tot 60.000 stemmen. Trump is er nu erg populair - kijk maar hoe hij lokale politici als Marco Rubio en Jeb Bush ruim versloeg in de voorverkiezingen. Hillary zal er naar verwachting wel beter scoren bij de Afro-Amerikaanse (15,3 procent) en hispanic-kiezers (22,9 procent) - al zitten ook bij die laatsten veel pro-Republikeinse Cubanen.

Trump moet zich dan weer zorgen maken over Virginia (13 kiesmannen), waar Obama als eerste Democraat won sinds Lyndon Johnson in 1968. Het noorden van de staat is dichtbevolkt en telt veel Republikeinse establishmentkiezers die zich nu niet kunnen verzoenen met de figuur van Trump. Hij maakt dan wel weer kans in New Hampshire (4 kiesmannen), waar opvallend veel onafhankelijke kiezers naar hem zouden neigen, en Wisconsin (10 kiesmannen) dat na een nipte Obama-zege in 2012 weer naar de Republikeinen neigt.

Mogelijk het spannendst worden de verkiezingen in Ohio, waar 18 kiesmannen op het spel staan. Republikeinen wrijven er zich in de handen na polls waaruit blijkt dat Trump er enkele procentpunten voorsprong boekt op Hillary. Daar moet ze echt van wakker liggen.

The Buckeye State behoort tot de zogeheten Rust Belt, waar oude industrieën sinds eind vorige eeuw letterlijk verroesten. Veel blanke arbeiders hebben daar nooit de droombaan gevonden die de American dream (gezinswoning in suburbia, 'Chevy' op de oprit en tuin met stenen barbecue) hen beloofde. Sterker, tijdens de hypotheekcrisis van 2008 moesten velen hun huizen verkopen omdat ze zich herverpakte risicoleningen lieten aanpraten die ze plots niet konden terugbetalen. Het zijn deze blue-collar voters die vandaag bij bosjes vallen voor Trumps belofte: Make America Great Again, onder meer door jobs terug te halen uit China.

Eenzelfde scenario speelt zich af in Pennsylvania en Michigan, al stemmen die staten sinds 1992 Democratisch. Ex-president Bill Clinton, die veel beter dan zijn vrouw de taal van de arbeiders spreekt, was daar debet aan met zijn sterke It's the economy, stupid-campagne. Met dezelfde kiezers in het achterhoofd zei Hillary nu tijdens campagnemeetings dat na haar verkiezing Bill een rol zou spelen om de economie opnieuw op de rails te zetten.

Deze aankondiging bleek een riskante gok. Ja, de economie was op het einde van Clintons termijn in 2000 echt wel goed; de werkloosheid daalde onder de 4 procent, de lonen waren gestegen en de aandelenmarkt ging door het dak. Daartegenover voeren Sanders, vanop links, en Trump, vanop rechts, aan dat de Clinton-boom de grote hypotheek-bust van 2008 in de hand werkte omdat onder zijn beleid deregulering het ordewoord werd.

Trumps succes in de polls kan betekenen dat zijn aanvallen op Bill aanslaan. Hillary moet nu oppassen dat de politieke erfenis van haar echtgenoot niet de inzet wordt van haar kiescampagne, want dat kan de aandacht afleiden van haar eigen 'politiek merk'. Trump probeert net dat te doen. Via Instagram lanceerde hij maandag een moddercampagne waarin enkele vrouwen Bill beschuldigen van handtastelijkheden.

Beeld AFP

Vrouwelijke kiezers

Inhoudelijk heeft Hillary wel sterkere agendapunten dan Trump om de - electoraal doorslaggevende - vrouwelijke kiezers aan te trekken. De loonkloof bijvoorbeeld, een thema dat Obama al op de kaart zette. Waar de huidige president al praat over het verschil tussen de rijkste 5 procent en de rest praat Hillary nu ook over het dichten van de financiële genderkloof.

Een Wall Street Journal-analyse onderlijnde deze week hoe belangrijk dit verkiezingsthema kan worden. Zo verdient een vrouwelijke arts die fulltime werkt in de VS 135.169 dollar per jaar, waar haar mannelijke evenknie liefst 209.596 dollar per jaar verdient. Liefst 55 procent meer. Volgens de laatste volkstelling (2014) verdienen Amerikaanse vrouwen gemiddeld 79 procent van wat een man voor de kost wint.

In debatten over zulke gelijkheidsthema's staat Trump voorlopig nergens. Dat is zijn grote zwakte. Hij haalde vorige week zelfs nog negatief het nieuws door getuigenissen van vrouwen die zich in het verleden door hem seksueel geïntimideerd voelden.

Maar Trump zet wel een voorzichtige koerswijziging in. Het valt op dat hij zich sinds het beslechten van de voorverkiezingen uitslooft om 'presidentiëler' over te komen. Hij scoorde vorige week door zich bescheiden op te stellen tijdens een primetime-interview met Megyn Kelly, de FOX-topjournaliste die hij eerder beledigde. In de laatste opiniepeiling van ABC/Post ligt hij nu bij vrouwelijke kiezers nog 14 procent achter op Clinton, nog altijd veel, maar de achterstand verkleint.

Intussen deemstert ook binnen zijn partij de #NeverTrump-beweging weg. Met het Republikeinse establishment bakt hij, ondanks eerdere publieke aversie, weer zoetje broodjes. Er was een verzoenend gesprek met Huis-voorzitter Paul Ryan. Hij tekende een overeenkomst met het Republican National Committee, het partijkader, om samen fondsen te werven voor de presidentiële campagne.

Running mates

Een conservatieve vrouw als running mate kan Trumps bocht binnenkort compleet maken. Tot de favorieten voor zijn kandidaat voor het vicepresidentschap behoren Nikki Haley (gouverneur van South Carolina) en Susana Martinez (gouverneur van New Mexico) die ook zijn geblutst blazoen bij de Spaanstaligen zou kunnen oppoetsen. Ook de naam van Condoleezza Rice valt steeds nadrukkelijker. Als voormalig buitenlandminister zou zij een forse uitdager kunnen worden voor Hillary.

Hillary zelf staat in haar running mate-keuze voor een dilemma. Kiest ze voor iemand als Elizabeth Warren, een linkse Democratische Senator uit Massachusetts die de Sanders-flank naar de stembus lokt? Of eerder voor senatoren uit fel betwiste staten zoals Tim Kaine en Mark Warner uit Virginia of Sherrod Brown uit Ohio, die de lokale kiezers kunnen weghouden van bij Trump?

Pas als de nominaties van de running mates bekend zijn zullen peilingen richtinggevender worden voor de verhoudingen in het kiescollege. Voor beide kandidaten geldt nu dan ook maar één zekerheid: de echte strijd begint. Paniek is voorbarig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234