Donderdag 09/04/2020

Is er nog plek voor de moeder aller crisissen?

Sinds de jaren zeventig ingeburgerd in de maatschappij, vanaf vandaag in de bioscoop: de midlifecrisis. De oercrisis is intussen ingehaald door collega-crisissen allerhande, maar midlifers kampen nog altijd clichématig met existentiële vragen. In de film This Is 40, op het werk of in westerse huishoudens.

"Ik ben bang om met mijn ogen ten knipperen en negentig te zijn." Debbie (Leslie Mann) krijgt in This Is 40 dan wel een taart met kaarsjes in de vorm van een drie en een acht voorgeschoteld, ze wordt veertig en die verjaardag gaat niet zonder crisis voorbij. Bij haar echtgenoot Pete (Paul Rudd) trouwens ook niet. Het koppel verschilt op dat vlak dus maar weinig van leeftijdgenoten. Het woord midlifecrisis raakte sinds het furore maakte in de jaren zeventig dan wel in onbruik, verschillende psychologen zijn het er over eens dat het fenomeen nog altijd frequent opduikt bij wie beseft dat zijn of haar leven halverwege is.

Omdat de angst om plots negentig te zijn zonder je van de voorbije vijftig jaar iets noemenswaardig te herinneren niet eens zo vreemd is, onder andere. Volgens de Nederlandse professor in de geschiedenis van de psychologie Douwe Draaisma rapporteren de meeste mensen namelijk dat de tijd sneller lijkt te gaan na hun veertigste. Ze maken almaar minder dingen nog voor het eerst mee en slaan daarom steeds minder nieuwe herinneringen op. "Dat hoeft mensen niet ongelukkig te maken", stelt Draaisma gerust. "Als dat wel het geval is, moeten ze op zoek gaan naar nieuwe ervaringen."

Dat doen midlifelijders gretig, zo wil het cliché. Ze kopen motor en cowboylaarzen, geven hun ontslag en zoeken een verfrissende baan, laten een neuscorrectie uitvoeren en ruilen hun levenspartner in voor een jonger model. Pete geeft in This Is 40 zelfs toe dat hij soms nadenkt over hoe zijn leven er zou uitzien als zijn echtgenote dood zou zijn. Waarop zijn gesprekspartner, zelf ook gehuwd, doodleuk antwoordt dat ook hij niet kan wachten tot hij zijn tweede vrouw ontmoet. Overdreven, zegt u, bijvoorbeeld omdat sommige clichés ook anders te verklaren zijn? Inderdaad, veel motoren worden op latere leeftijd aangeschaft omdat hun kopers er voorheen simpelweg het geld niet voor hadden.

Midlifecrisiskastelen

Toch is uro-androloog Bo Coolsaet ervan overtuigd dat er meer aan de hand is. "Het cliché dat mensen rond hun veertigste van zichzelf wegvluchten, klopt helemaal. Er zijn er maar weinig die daaraan ontsnappen", verzekert Coolsaet. Hij betrapte zichzelf er ook op, voegt hij toe. "Mensen hebben tegenwoordig nu eenmaal weinig tijd om over zichzelf en hun relatie na te denken. Als ze daar midden in hun leven toch tijd voor maken, merken ze vaak dat ze zichzelf en hun geliefde niet meer herkennen", meent Coolsaet. Dan kiezen mensen volgens hem voor een scheiding, of voor een minnaar of minnares. Of ze laten aan zichzelf werken. "Massa's plastisch chirurgen zetten kastelen dankzij de midlifecrisis van anderen."

Dat het woord midlifecrisis uit de mode is, heeft waarschijnlijk dan ook meer te maken met het feit dat we scheidingen, carrièrewissels en stijlveranderingen al even niet meer als crisissen zien. Want lichamelijk kampen veertigers nog altijd met dezelfde veranderingen als veertig jaar geleden. Dames zien de overgang aankomen en gaan meer focussen op hun eigen carrière. Heren realiseren zich op dat moment vaak dat ze lange tijd te weinig aandacht besteedden aan vrienden en familie. "Het lijkt althans alsof ze tot dat inzicht komen. Eigenlijk is het gewoon een gevolg van het feit dat hun testosteronspiegel zakt. Daardoor worden mannen vanaf hun veertigste huiselijker en zorgzamer", stelt Jaap Spaans, klinisch psycholoog en auteur van Midlife: midden in je leven.

Zijn uitleg lijkt niet te stroken met het beeld van midlifers op zoek naar een groen blaadje. "Toch wel", vertelt Spaans. "Mannen voelen die hormonale verandering aankomen en proberen daarom nog een keer te bewijzen dat ze zich wel heel mannelijk kunnen gedragen. Noem het de zwanenzang van het testosteron."

Destabiliserend

De vreemde reacties van sommige midlifers worden volgens Spaans ook gestuurd door het feit dat oudere mensen in onze maatschappij minder bijzondere taken toebedeeld krijgen. "In sommige andere samenlevingen geloven mensen bijvoorbeeld dat vrouwen vanaf hun zestigste een geneeskrachtige gave hebben", zegt Spaans. "Hoewel die vrouwen ook vanaf hun veertigste kampen met dezelfde biologische kwaaltjes als westerse vrouwen, ervaren zij dat minder als een last. Zij zien ze als een signaal dat ze alweer een stap dichter bij bij een hogere status in hun leefgemeenschap komen."

Ook westerlingen die een betekenisvol doel voor ogen hebben, zouden daarom minder last ondervinden van een midlifecrisis. Of van de zogeheten mid-career crisis. Wie midden in zijn carrière op eigen initiatief van baan wisselt, is volgens professor arbeids- en organisatiepsychologie Roland Pepermans (VUB) daarna namelijk vaak tevredener over zijn of haar situatie. "Al is er meestal een aanpassingsperiode nodig. Tja, als je in het midden van je leven merkt dat je carrière toch niet is wat je had gehoopt, werkt dat natuurlijk eventjes destabiliserend." Maar ook carrièregewijs is de midlifecrisis niet meer wat hij is geweest. Werknemers maken stilaan meerdere carrièrecrisissen door in hun leven.

Nochtans zijn midlife- en andere crisissen gemakkelijk te voorkomen, meent Bo Coolsaet. Als je je maar vroeg genoeg preventief afvraagt of je tevreden bent met wie je bent. "Dan kun je veranderingsprocessen gemakkelijker aanvaarden", tipt Coolsaet. "Dan zul je midden in je leven ook beseffen dat het eigenlijk nog niet zo slecht is om nu veertig te zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234