Maandag 06/12/2021

IS en Turkije zijn in oorlog

De Turkse veiligheidsdiensten gaan ervan uit dat IS achter de aanslag in Istanbul zit, waarbij 41 doden vielen. Die is niet door de groepering opgeëist, maar draagt wel haar oormerk. De Turkse strategie van 'leven en laten leven' is als een boemerang teruggekeerd.

Alle aanwijzingen suggereren dat dit een daad van IS was", zei de Turkse premier Binali Yildirim gisteren. De aanslag komt bijna exact twee jaar na het uitroepen van een 'kalifaat' in delen van Irak en Syrië. Het is niet de eerste aanslag van IS in Turkije, maar deze legt misschien meer dan ooit de ingewikkelde relatie tussen IS en Ankara bloot. Want waarom bliezen de jihadisten het vliegveld op waarvan hun buitenlandse strijders jarenlang gebruikmaakten om naar Syrië af te reizen?

In de eerste jaren van de Syrische burgeroorlog - ruwweg van 2011 tot 2014 - legde de Turkse regering jihadisten op weg naar Syrië geen strobreed in de weg. Ankara leverde wapens aan extremistische organisaties zoals Jabhat al-Nusra (en mogelijk IS), al ontkende president Erdogan dat indertijd ten stelligste.

Het was onderdeel van het ingewikkelde schaakspel dat de Turken speelden in de burgeroorlog die zich in hun buurland ontvouwde. Hun doel was de verdrijving van het regime-Assad. Niet IS en al-Nusra, herhaalde Erdogan keer op keer, zijn het grote kwaad, maar het regime-Assad.

Bovendien zag Erdogan de jihadi's als nuttig instrument om de Koerdische aspiraties in Noord-Syrië te dwarsbomen. De Syrische Koerden maakten van de burgeroorlog gebruik om zich terrein toe te eigenen en een autonome Koerdische regio aan zijn zuidgrens is een nachtmerrie voor Turkije.

Maar die strategie van 'leven en laten leven' is als een boemerang teruggekeerd. Grenssteden als Gaziantep, Sanliurfa en Adana werden erkende uitvalsbases voor IS en andere jihadistische groeperingen. Ze smokkelden van daaruit medicijnen en wapens naar Raqqa en begonnen uiteindelijk ook aanslagen op Turks grondgebied voor te bereiden.

De kentering volgde eind 2014, begin 2015, toen de kritiek uit Europa en de Verenigde Staten op het Turkse opengrenzenbeleid aanzwol. Turkije zocht toenadering tot de internationale coalitie onder leiding van de VS. IS opende voor het eerst een Turkstalig propagandakanaal en tijdschrift.

Ankara begon de grenzen beter te bewaken en verklaarde IS de oorlog. Binnenlandse IS-cellen in heel het land worden sindsdien met regelmaat opgerold. Alleen al in 2016 arresteerde de Turkse politie naar eigen zeggen zowat 820 IS-rekruten. Toch zei de Turkse president Erdogan in september nog tegen CNN dat de bestrijding van de - eveneens internationaal verboden - Koerdische PKK-beweging topprioriteit was.

"Deze aanslag is de derde van IS op een Turks doelwit met toeristen", zegt Aaron Stein, Turkije-analist van denktank Atlantic Council.

De precieze motieven van IS om Turkse doelen te raken, blijven onduidelijk. Nemen ze wraak, omdat de Turken de grens hebben gesloten, of hopen ze de Turken het Syrische strijdtoneel in te lokken? Eerder deze week haalde Turkije nog de banden aan met Israël - kan dat een motief zijn?

Het grijze gebied elimineren

De aanwezigheid van Amerikaanse gevechtsvliegtuigen, sinds juli vorig jaar, op de Turkse luchthaven Incirlik is voor IS een 'big deal', zegt Stein. De aanslag van dinsdag is in dat verband te begrijpen als wraak voor Turkse deelname aan de bombardementen op IS-gebied. "Eerder ging het vooral om Koerdische doelen, dus dit is een verschuiving."

IS-handboeken gaan uit van het creëren van chaos, zodat burgers gedwongen worden een kant te kiezen. 'Het grijze gebied elimineren', noemt IS dat. Op de laptop van een Turkse IS-leider die Turkse veiligheidsdiensten in januari vonden, troffen ze 26 doelwitten aan, mogelijk bedoeld om de Turkse staat te verzwakken en Turks-Koerdische spanningen te vergroten.

Stein denkt niet dat deze aanslag gevolgen zal hebben voor het Turkse beleid. Een grondinvasie door het Turkse leger, waarover sommigen speculeren, acht hij uitgesloten. "Erdogan is bang dat de Koerden profiteren van een nederlaag van IS."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234