Vrijdag 15/11/2019

Zes vragen

Is een leeftijdsgrens van 13 jaar op sociale media een goed idee?

Binnenkort moet je in ons land minstens 13 jaar zijn om een account aan te maken op sociale media. Beeld Photo News

Vanaf mei wordt 13 jaar de minimumleeftijd om sociale media te gebruiken in ons land. De leeftijdsgrens blijft overigens niet beperkt tot sociale media, maar geldt voor elke website die persoonsgegevens verzamelt.

1. Waarom wordt de leeftijdsgrens op 13 jaar gelegd?

In april 2016 keurde het Europees Parlement een nieuwe privacyverordening goed. Daarbij stelde het onder meer een leeftijdsgrens van 16 jaar voor het gebruik van sociale media voor. Bij de omzetting in nationale wetgeving mogen de lidstaten daar hun eigen invulling aan geven, al geldt 13 jaar als absolute minimumgrens. Wie jonger is, moet de toestemming van zijn of haar ouders hebben om een account aan te maken.

13 is ook de grens die staatssecretaris voor Privacy Philippe De Backer (Open Vld) in ons land wil invoeren. "De meeste Amerikaanse bedrijven leggen al een minimumleeftijd van 13 jaar op. Ik heb voor diezelfde leeftijdsgrens gekozen, omdat die het dichtst aansluit bij de realiteit. Heel wat jongeren, ook jonger dan 13, zijn al actief op sociale media. Hen pas vanaf hun 16 toegang geven is een beetje absurd." Ook de andere Europese lidstaten buigen zich momenteel over de privacywetgeving. Onder meer Tsjechië kondigde al aan de lat ook op 13 te willen leggen. De Backer verwacht dat de meeste andere landen dat voorbeeld zullen volgen.

2. Is dat een logische drempel?

Vandaag hanteren onder meer Facebook, Twitter en Instagram 13 al als minimumleeftijd. Toch heeft naar schatting 38 procent van de 9- tot 12-jarigen al een eigen Facebook-account. Sommigen met toestemming van hun ouders, anderen door over hun leeftijd te liegen. "Het is nu eenmaal onmogelijk om die grens lager te leggen, dat is wat Europa voorschrijft", zegt kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen. 

Hij benadrukt dat het aanleren van mediawijsheid al eerder start. Het kenniscentrum Mediawijsheid en de website ikbeslis.be richten zich dan ook tot jongere kinderen. "Het beschikbare materiaal is bruikbaar voor jongeren vanaf 9 à 10 jaar. Dat is ook de leeftijd waarop de interesse voor en participatie in sociale media de kop opsteken."

3. Voor welke websites geldt dit?

Dit gaat een pak verder dan de klassieke sociale media. De leeftijdsdrempel komt er voor alle bedrijven die persoonsgegevens verzamelen, zoals e-mailadressen en telefoonnummers, maar evengoed surfgedrag of aankoopgedrag. Met andere woorden: zowat elke site. 

Ook wie een profiel wil aanmaken op een spelletjes- of nieuwssite zal in de toekomst dus 13 moeten zijn, of ouderlijke toestemming nodig hebben.

4. Leren jongeren voldoende hoe ze moeten omgaan met sociale media?

Te weinig, vindt Dado Van Peteghem, socialemedia-expert bij Duval Union. Hij ziet daarvoor een grote verantwoordelijkheid bij de ouders. "Die snappen vaak zelf niet hoe sociale media werken. Facebook is één ding, maar daar zitten die 9- en 10-jarigen amper op. Hoeveel volwassenen zitten op Snapchat? Ik denk dat het veel verstandiger is dat ouders die sociale media zelf zouden gebruiken, zodat ze hun kinderen kunnen leren hoe ze werken."

De Backer erkent dat een belangrijke rol is weggelegd voor de ouders, maar meent dat je er via het onderwijs voor kunt zorgen dat iedereen dezelfde informatie krijgt en een basiskennis heeft. "Ik denk dat we gaan zien dat er in de laatste jaren van de lagere school en in het eerste jaar van het middelbaar veel meer over wordt gesproken." 

Om dat te verzekeren, zou mediawijsheid moeten worden opgenomen in de nieuwe eindtermen, bepleiten zowel De Backer als Vanobbergen. "Zo veranker je de aandacht ervoor. Dan heeft elke school de opdracht om mee te werken aan de mediawijsheid van jongeren", zegt de kinderrechtencommissaris. Dat is ook het plan, laat onderwijsminister Hilde Crevits (CD&V) weten. Digitale vaardigheid is een van de sleutelcompetenties die als basis dienen voor die nieuwe eindtermen.

5. Hoe ga je de leeftijdsgrens controleren?

Door de nieuwe Europese wetgeving krijgt de Gegevensbeschermingsautoriteit (de opvolger van de Privacycommissie, DBA) meer controlebevoegdheid, legt de Backer uit. "Er komt een nieuwe inspectiedienst. Die kan na klachten of op basis van eigen onderzoek gaan kijken of bedrijven in regel zijn met die Europese wetgeving."

Hoe de bedrijven dat gaan aanpakken, is nog niet duidelijk. Op dit moment volstaat het meestal om met een simpele muisklik te bevestigen dat je ouder bent dan 13 jaar. De werkelijke leeftijd controleren zou bijvoorbeeld via e-ID kunnen. "Maar Amerikaanse bedrijven vertrouwen de Europese identiteitskaarten niet", waarschuwt Bart Preneel, professor computerbeveiliging aan de KU Leuven. En dan hebben we het nog niet over de praktische bezwaren. Je moeten aanmelden met je e-ID telkens als je een site bezoekt, is voor niemand een leuk vooruitzicht. "Bovendien is controle via de e-ID niet haalbaar voor een bedrijf als Facebook", meent Van Peteghem. "Dan zouden ze land per land een andere regeling moeten uitwerken."

6. Komen er ook sancties?

Een elfjarige die zonder toestemming een account aanmaakt, hangt geen sanctie boven het hoofd, en zijn of haar ouders evenmin. Maar bedrijven worden wel aangepakt.

Als zij meermaals de wet overtreden en geen enkele maatregel nemen om een leeftijdscontrole te doen, dan kan er uiteindelijk een boete volgen. Dat is vooral een afschrikmiddel, erkent De Backer, "maar het is toch een stok achter de deur die vroeger niet bestond. Er is dus meer slagkracht dankzij die nieuwe Gegevensbeschermingsautoriteit".

Ook Van Peteghem gelooft dat de nieuwe Europese verordening een stap in de goede richting is. "De bedrijven beseffen meer en meer dat de tijd waarin ze maar konden blijven spammen voorbij is, en zullen dus zelf maatregelen moeten nemen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234