Zondag 25/10/2020

Verkiezingen VS

Is Donald Trump een fascist?

Trumps New Deal-achtige ambities op het gebied van infrastructuur passen in een nationalistische agenda. Ook Hitler bouwde snelwegen.Beeld Photo News

Het was een extreem rechtse week voor Donald Trump. Hij kreeg de steun van de Ku Klux Klan en twitterde een uitspraak van Benito Mussolini door. Dus kun je je afvragen: is Trump eigenlijk een fascist?

De steun van de KKK komt niet uit het niets. Er is een hele waslijst van rechtse organisaties die Trump in hun armen hebben gesloten. Blanke overheersingsdenkers (white supremacists), racisten en antisemieten van verschillende (eenmans)organisaties zoals het National Policy Institute, het Traditionalist Youth Network, Stormfront, Infostormer en de American Renaissance-website steken enthousiast de loftrompet over Trump. "Dit is iemand die oprecht begaan is met de Amerikaanse natie, een blank volk", zegt Richard Spencer van American Renaissance.

Sommigen van hen gaan verder dan het uitspreken van steun en schieten Trump te hulp bij zijn campagne. De American Freedom Party van racist William Johnson heeft een politiek actiecomité opgericht, American National, dat met automatische telefoontjes de kiezers oproept op Trump te stemmen. "Het blanke ras in Amerika en Europa sterft uit omdat we bang zijn racist te worden genoemd", is een van de argumenten.

Het was journalist Jamelle Bouie van de website Slate die vorig jaar als eerste beweerde dat Trump een fascist is. Er zijn genoeg argumenten voor, schreef hij, aan de hand van een lijst met criteria van de vorige maand overleden Italiaanse auteur (en Harvard-hoogleraar) Umberto Eco. Dat rijtje zou er nu zo uit zien.

Een Trump-supporter in Louisiana.Beeld Photo News

1. Nationale identiteit

Trumps nationale identiteit steekt af tegen binnenlandse en buitenlandse vijanden. De Mexicaanse 'verkrachters', de moslims, de elf miljoen 'illegalen' in Amerika, maar ook de Chinezen en Japanners met hun gedevalueerde valuta zijn vijanden, alsmede journalisten (zie ook punt 4). Een muur, een stop op immigratie uit moslimlanden, deportaties, importtarieven en censuur zijn de oplossingen.

2. Aantrekkingskracht op gefrustreerde middenklasse

Trump appelleert aan de grote groepen Amerikanen die niet hebben geprofiteerd van de economische groei van de laatste jaren. Protectionisme is zijn oplossing.

3. Cultus van actie

Trump spreekt in doortastende simplificaties over winnen en verliezen, een metafoor die aanslaat in een land dat doordrenkt is van deze sportfilosofie. Tijdens verkiezingsbijeenkomsten hangt de belofte van geweld in de lucht. "Raak demonstranten niet aan, doe ze geen pijn", maant de speaker het publiek voorafgaand aan elk Trump-optreden. Deze week werd een fotograaf die een voet buiten de aangewezen plek zette, hardhandig naar buiten gewerkt.

4. Afwijkende meningen zijn verraad

Tijdens elk optreden wijst Trump naar de journalisten, die opgepropt in een omheind 'kamp' hun werk moeten doen. "Je kunt die lui niet vertrouwen", brult Trump, wijzend naar de camera's, en de massa reageert met boegeroep. "De media, die zijn het ergst." Als hij wint, zei Trump deze week, wil hij journalisten aansprakelijk stellen die onwaarheden opschrijven: een eerste poging tot persbreidel.

5. Verachting van zwakkeren

Trump noemde een criticus in een rolstoel een loser, die daar maar een beetje zat te niksen. Over senator en oorlogsveteraan John McCain, die in Vietnam krijgsgevangen zat, zei Trump dat hij meer hield van mensen die "niet gevangen waren genomen". Andere presidentskandidaten worden beoordeeld op hun peilingen en hun fysiek.

6. Selectief populisme

Niet het volk bepaalt wat de leider wil, maar de leider wat het volk wil. Trump heeft het nooit over de democratische instituten waarmee hij moet samenwerken. Kritiek op zijn onhaalbare agenda pareert hij met zijn zakelijke successen. Laat mij maar, is de boodschap. "Vertrouw me, ik weet wat ik doe."

7. Leugens en propaganda

Trump is een van de meest leugenachtige politici, volgens factcheckers van PolitiFact. Daarnaast heeft hij een politieke agenda die niet klopt. Hij zegt zijn extra overheidsuitgaven (aan infrastructuur, het leger, uitkeringen) en lagere belastingen te willen financieren met minder fraude, misbruik en inefficiëntie, en door het ministerie van Onderwijs en het Milieuagentschap op te heffen. Maar daarmee komt hij er nog lang niet. Kritiek daarop pareert hij met een verwijzing naar de peilingen, waarin hij aan kop gaat.

Deze 'fascistische' kenmerken kunnen best samengaan met een relatief linkse economische agenda, waarbij de blanke midden- en onderklasse belastingverlaging, banen en sociale zekerheid in het vooruitzicht worden gesteld. Ook Trumps New Deal-achtige ambities op het gebied van infrastructuur, waarbij het land fysiek enorm wordt opgeknapt, passen in een nationalistische agenda. Ook Hitler bouwde snelwegen.

Tegelijkertijd komt Trump op een aantal punten niet verder langs de fascistische meetlat. Hij stelt zich isolationistisch op, en is, behalve tegen IS, niet van plan grote oorlogen te gaan voeren. Hij is en blijft een kapitalist, die gelooft in marktwerking en banen en groei verwacht van ondernemers en hun bedrijven. En, waarschijnlijk het belangrijkste: hij stelt het individu boven de staat. Op het gebied van onderwijs bijvoorbeeld wil hij juist af van het gecentraliseerde programma dat Barack Obama heeft ingevoerd.

In Amerika wordt mede daarom voorzichtig omgesprongen met het fascisme-etiket. Veel analisten en commentatoren vinden het woord te groot. Twee weken geleden was de Harvard-politicoloog Danielle Allen in de Washington Post een uitzondering, toen zij de opkomst van Trump vergeleek met die van Adolf Hitler. De meeste Amerikaanse politicologen en analisten houden het simpelweg op populisme of demagogie.

De politicoloog en fascisme-expert Robert Paxton heeft het over "een echo" van het fascisme, en noemt met name het individualisme als belangrijk verschil. In een interview met website Slate merkt hij wel op dat fascisme best samen kan gaan met opportunisme; zo zijn Mussolini en Hitler in 1919 en 1920 ook begonnen. "Fascisten zijn niet zo streng in de leer. Ze waren inconsistent en hun program veranderde voortdurend. Mussolini is links begonnen. Fascisme draait meer om stijl dan de details van het programma."

Donald Trump.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234