Donderdag 06/10/2022

NieuwsReligie

Is dit vloektablet de oudste tekst ooit waar de God van de Bijbel op staat?

Net boven het midden ziet onderzoeker Pieter Gert van der Veen in de vorm van een achteroverhellend mannetje een ‘heh’, die als ‘H’ deel uitmaakt van de formulering ‘JHW’.  Beeld DVBA
Net boven het midden ziet onderzoeker Pieter Gert van der Veen in de vorm van een achteroverhellend mannetje een ‘heh’, die als ‘H’ deel uitmaakt van de formulering ‘JHW’.Beeld DVBA

Archeologen hebben een bijzonder oud tekstfragment gevonden bij de Palestijnse stad Nablus. Er is een driedubbele vloek op te lezen. En misschien is het wel de oudste tekst waarin de God van de Bijbel voorkomt.

Ruben Altena

Toen het vierkante brok lood in de jaren 80 werd opgegraven op de Westelijke Jordaanoever, belandde het eerst in een hoop zand. Daar lag het al die jaren tussen het afval van een archeologische opgraving. Pas toen onderzoekers er kwamen kijken om te zien of destijds niets over het hoofd gezien was, stuitten ze op het loden tablet van twee bij twee centimeter, waarin tekens gekrast leken te zijn.

Als de datering en de interpretatie van de tekst kloppen, hebben ze te maken met een unieke vondst. “Een tekst die je eens in de duizend jaar vindt”, zegt de Israëlische hoogleraar Bijbelwetenschap en geschiedenis van de oudheid Gershon Galil, verbonden aan de universiteit van Haifa. Hij ontcijferde de tekst met behulp van moderne technieken. Dat deed hij met Nederlander Pieter Gert van der Veen, oudtestamenticus, Bijbelarcheoloog en docent aan de Gutenberg Universiteit in Mainz.

Zij dateren het tablet tussen 1550 en 1200 voor Christus, dus ruim 3.000 jaar oud. Hebben ze het bij het rechte eind, dan gaat het om veruit de oudste vermelding van de godsnaam in de Bijbel, JHWH. ‘JHWH’, voluit Jahweh, is de naam van God in het Hebreeuws, de oorspronkelijke taal waarin een groot deel van de Bijbel is geschreven. Het woord bestaat uit de Hebreeuwse letters Jod-Heh-Waw-Heh. Weliswaar ontbreekt de laatste H op het tablet, maar die ontbreekt ook in sommige andere oude inscripties. De oudste onomstreden vermelding van de godsnaam komt van de Stele van Mesha, een steen met inscriptie uit 840 voor Christus.

‘Vervloekt’

Het lood bleek gevouwen en brak in stukken bij het uit elkaar vouwen. Daarom werden foto’s van de binnenkant gemaakt met een speciale scanner. De ontcijferde tekst staat stijf van de vervloekingen. Vervloekt, vervloekt, vervloekt - vervloekt door de God JHW. Je zult vervloekt sterven. Vervloekt zul je zeker sterven. Vervloekt door JHW - vervloekt, vervloekt, vervloekt.

Hij twijfelt niet aan de vertaling, zegt Pieter Gert van der Veen, wel aan hoe vaak de woorden er precies staan. “Wat precies inscripties zijn en wat ingedeukt is door een inkerving aan de andere zijde, is niet altijd duidelijk.” Wie vervloekt werd en waarom is niet duidelijk.

De vindplaats van het vloektablet is opmerkelijk. Het gaat om de berg Ebal, in de buurt van de Palestijnse stad Nablus. In het Bijbelboek Deuteronomium is te lezen hoe Mozes van God de opdracht krijgt om op deze berg een vloek uit te spreken, en op de nabijgelegen berg Gerizim een zegen.

Aangezien het gevonden werd in eerder opgegraven zand, was niet precies na te gaan hoe diep het in de bodem zat. Waarschijnlijk past het bij bouwstructuren die erbij gevonden zijn, vertelt Van der Veen, wat een grove periode van de zestiende tot twaalfde eeuw voor Christus geeft.

Voodoopoppetje

Het lood is door isotopenanalyse te herleiden tot een bepaald gebied. Naama Yahalom-Mack, hoogleraar archeologie aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, ontdekte dat het afkomstig was van de mijnen van Laurion, ten zuiden van Athene. In de late bronstijd, van 1550-1200 voor Christus, was veel lood in de regio afkomstig uit die mijnen.

Tot slot vergeleek Van der Veen het schrift dat hij ontcijferde met andere inscripties. “De letters lijken het meest op wat ik tegenkom uit inscripties uit dit gebied uit de 16de tot de 13de eeuw voor Christus. Toen werd de naam ‘Israël’ al gebruikt voor een volk dat in dit gebied leefde. Als het inderdaad Israëlieten waren die dit vloektablet maakten, dan is dit het oudst aangetroffen proto-Hebreeuws.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234