Vrijdag 27/01/2023

Is dit het ware gezicht van Jezus?

Stany Crets met donker haar en baard. Zo moet Jezus er ongeveer hebben uitgezien. Dat blijkt uit een wetenschappelijke reconstructie van Jezus' gezicht dat in opdracht van de BBC werd gemaakt voor de nieuwe driedelige serie Son of God, die vanaf zondag wordt uitgezonden op BBC 1. Christus wordt erin voorgesteld als een herrieschopper die meer gevreesd werd door de joodse autoriteiten dan door de Romeinen. De regisseur is een ex-Belg: Jean-Claude Bragard.

Brussel / Eigen berichtgeving

Jan de Zutter

'Het is verrassend dat er in de testamenten nagenoeg met geen woord gerept wordt over het uiterlijk van Jezus", zegt Jeremy Bowen, presentator van het BBC Breakfast News en voormalig Midden-Oosten-corres-pondent voor de Britse openbare omroep. "Maar het is zeker zo verrassend dat zoveel mensen denken dat ze weten hoe Jezus er uitzag." Het vertrouwde beeld van het lange, slanke en vooral blanke gezicht van Jezus, met lange haren en een wat langere baard, dateert uit de vijfde eeuw.

De reconstructie die de BBC heeft gemaakt voor haar nieuwe documentairereeks Son of God is natuurlijk geen portret van Jezus. Daarvoor zou men over de schedel van Jezus moeten beschikken. "Het is wel een portret van een man zoals die er uitzag in de periode dat Jezus leefde", zegt regisseur Jean-Claude Bragard, die tot zijn dertigste de Belgische nationaliteit had, maar nu als Brit door het leven gaat. "Mijn familie woonde in Oostende en Brussel", zegt hij aan De Morgen.

"We hebben gebruikgemaakt van de schedel van een man die begin in de dertig was toen hij overleed", zegt scenariste Hellen Martin aan De Morgen. Het portret is gebaseerd op een schedel die door Israëlische archeologen opgegraven werd in Jeruzalem en gedateerd werd in de eerste eeuw van onze jaartelling. De schedel maakte deel uit van een groep skeletten uit een joodse begraafplaats. De schedels zijn erg verschillend van schedels uit andere tijdstippen of van andere etnische groepen uit dezelfde periode. Professor Joe Zygas selecteerde voor de BBC uit deze joodse groep één representatieve schedel. Die werd naar de afdeling 'Art in Medicine' van de universiteit van Manchester gebracht, waar een van de bekendste forensische specialisten werkzaam is, dr. Richard Neave. De man maakte al reconstructies van de Kennewick-man, een van de vroegste kolonisten op het Amerikaanse continent, waaruit bleek dat de eerste Amerikanen wellicht uit Oceanië of Australië afkomstig waren. De forensische expert bekleedde de joodse schedel met lapjes klei om zo de gelaatstrekken van de betrokkene vrij te maken. De kleur van huid en ogen en het haar- en baardtype werden afgeleid uit fresco's van joodse gezichten uit de derde eeuw zoals die aangetroffen werden in de ruïnes van de joodse synagoge van Dura Europos in Syrië. Het kort geknipte krullende haar en de kort geschoren baard zijn geïnspireerd op deze schilderingen. "De mensen werkten buiten en moeten er veel donkerder hebben uitgezien dan het blanke, West-Europese beeld dat we van Jezus hebben", zegt Hellen Martin. Het BBC-portret werd gegenereerd via moderne computertechnologie, dezelfde die gebruikt werd om ook de locaties waar de historische Jezus actief was, levensecht op het scherm te krijgen. De kijker zal Jeruzalem en Bethlehem zien op de manier waarop Jezus ze zag.

De serie maakt gebruik van de recentste bevindingen in de archeologie, astronomie, forensische wetenschap en geschiedenis. Zo beweert de serie dat Christus eigenlijk in het jaar 6 voor onze jaartelling geboren werd en dat de befaamde ster van Bethlehem eigenlijk de planeet Jupiter was. "De ster is een astrologische eerder dan een astronomische gebeurtenis", zegt Martin. Het programma heeft het over de geboorte van Christus, die wellicht niet in een stal maar eerder in een grot geboren werd, tussen het vee. De baby zou dan in een stenen trog eerder dan in een houten kribbe hebben geslapen. De serie gaat ervan uit dat Jezus inderdaad een onecht kind kon geweest zijn, wat de vraag opwerpt hoe zijn moeder de schande die dat ongetwijfeld teweeg heeft gebracht, verwerkt heeft. Het programma toont welke spelletjes de jonge Jezus wellicht gespeeld heeft en hoe het huis waarin hij woonde er kon uitgezien hebben.

Jezus wordt nooit geportretteerd als een god, en bovennatuurlijke gebeurtenissen die in de Bijbel vermeld staan, laat de serie links liggen. "We wilden een historische reconstructie maken", zegt Martin, "met de nadruk op de socio-politieke context waarin Jezus leefde. We gaan er wel van uit dat er een figuur was die Jezus heette en de boel op stelten zette. Maar of hij de zoon van God was, is een zaak van geloof. Daaraan wagen we ons niet."

Jezus was tot z'n dertigste een eenvoudige timmerman, maar toen hij gedoopt werd, veranderde zijn leven. Hij begon te geloven dat hij de Messias kon zijn. Aflevering twee van de serie tracht te achterhalen wat deze overtuiging voedde en waarom Jezus zo populair werd. Archeologen hebben in Capernaum, het hoofdkwartier van de rebel Jezus, een huis ontdekt dat ze toeschrijven aan een van zijn volgelingen, afgaand op de graffiti op de muren. Vanuit dat hoofdkwartier vertrok Jezus naar Jeruzalem voor een confrontatie met de autoriteiten. In de derde aflevering wordt het gelaat van Jezus, zoals het gereconstrueerd werd door de wetenschappers, onthuld. "We laten ook het laatste avondmaal zien", zegt Martin. "In tegenstelling tot het klassieke beeld zoals we dat kennen van het fresco van Leonardo da Vinci, lagen de aanhangers waarschijnlijk op banken aan een driehoekige tafel. Judas moet naast Jezus hebben gelegen." De BBC portretteert Judas ook niet als een verrader, maar als een man die een afspraak had geregeld tussen Pontius Pilatus en Jezus. Het programma gaat ervan uit dat Jezus zijn arrestatie had uitgelokt en dus zijn dood zelf had voorbereid. Judas zou enkel een speelbal geweest zijn in het scenario dat door Jezus werd opgezet. Mythische verhalen als zou Jezus bloed hebben gezweet, worden door de BBC bevestigd. Maar de BBC ziet er een medische conditie in, haematidrosis, een aandoening waarbij bloedvaten barsten en bloed afgevoerd wordt langs de poriën. Het komt voor bij mensen met hoge stress, bijvoorbeeld als ze beseffen dat ze zullen sterven.

Jarenlang werd beweerd dat Jezus niet aan het kruis kon zijn genageld door de handen, maar dat de spijkers door zijn polsen waren geslagen. De BBC suggereert dat de oorspronkelijke these - nagels door de handpalmen - perfect mogelijk is als het lichaam gedragen wordt door de benen. Deze bewering wordt ondersteund door een archeologische vondst van een gekruisigde die vastgenageld was door zijn enkels. Jezus verrijzenis kan verklaard worden door verdovende middelen die hij kon hebben ingenomen, maar andere theorieën gaan ervan uit dat Jezus zijn kruisiging onmogelijk kan hebben overleefd.

Driedelige BBC-serie geeft recentste visie op leven van herrieschopper

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234