Zondag 26/01/2020

Is de mensheid straks helemaal verlost van de pokken?

Moeten we de allerlaatste voorraden van het dodelijke pokkenvirus vernietigen? Over die vraag buigt de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) zich deze week nog maar eens. Viro- en vaccinologen in België hopen op groen licht. 'Er is geen goede reden meer om het niet te doen.'

Als we dat willen, dan drukken we straks Variola major en Variola minor voorgoed de kop in. Van die twee virussen, die pokken veroorzaken, bestaan op dit moment nog een dikke vijfhonderd stalen. Die worden, sinds de dodelijke infectieziekte in 1980 wereldwijd uitgeroeid werd verklaard, bewaard in twee beveiligde laboratoria in het Russische Koltsovo en het Amerikaanse Atlanta.

Gevaarlijke ziekte

Over de toekomst van de stalen wordt al decennialang gedebatteerd: houden we ze voor verder microbiologisch onderzoek? Of deleten we ze, zodat elk risico op besmetting vermeden wordt? Pokken worden beschouwd als een van de gevaarlijkste ziekten op aarde. Op zijn hoogtepunt stierven er wereldwijd één op de twaalf mensen aan.

Drie jaar geleden werd op de World Health Assembly van de WGO beslist om de stocks niet te vernietigen. Het waren de VS die toen een coalitie konden smeden die pleitte voor uitstel. De drie jaar respijt die de organisatie gaf, zou benut worden voor meer wetenschappelijk onderzoek.

Het ziet ernaar uit dat de VS dat argument dit jaar nog eens zullen gebruiken. Enkele vooraanstaande virologen benadrukten er onlangs in vakblad PLoS Pathogens dat heel wat vragen die het pokkenvirus met zich brengt onbeantwoord blijven. Ook zouden ze het genetisch materiaal kunnen gebruiken voor betere vaccins, diagnoses en geneesmiddelen. "Zonder het virus te bezitten, lukt dat niet", stelt Inger Damon. Zij werkt voor het Center for Disease Control and Prevention (CDC), niet toevallig een van de twee thuisbasissen van de stalen.

"Natuurlijk is meer onderzoek altijd beter", reageert viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven). "Maar dit is een kwestie van goed tegen goed afwegen. Veel baanbrekend onderzoek is er in die dertig decennia niet meer gevolgd. Daarbij is het pokkenvirus een bijzonder letaal wapen. Als het in de verkeerde handen terechtkomt of per ongeluk verspreid raakt, kan dat fout aflopen."

Volgens vaccinoloog Pierre Van Damme (UA) gaat de discussie niet alleen over het belang van de volksgezondheid of onderzoek. "Dit is ook een kwestie van macht." Rusland en de VS zouden bang zijn dat iemand het pokkenvirus ooit als bioterroristisch wapen zou gebruiken. Ze twijfelen aan het idee of een land ook effectief alle stalen zou vernietigen. Ook leeft het idee dat andere landen er mogelijk geheime stocks op na houden.

In 1760 werd het pokkenvirus ingezet door de Britten tegen de indianen, door hen besmette dekens te geven. Tijdens WO II en de Koude Oorlog werden de mogelijkheden ook onderzocht. "Sinds 11 september 2001 is de angst verder aangewakkerd", stelt Van Damme.

Sterk signaal

"Het risico volledig uitsluiten kun je nooit. Maar dat is nu niet anders", vindt Van Ranst. "De beslissing moet van symbolische waarde zijn. Zo geef je een sterk signaal en maak je het landen die het willen gebruiken extra moeilijk."

Volgens Van Ranst en Van Damme is er geen goede reden meer om de vernietiging niet te laten plaatsvinden. Sinds 1977 heeft niemand het virus nog op natuurlijke wijze opgelopen. Als het alsnog de kop opsteekt, dan hebben de bestaande vaccins hun nut bewezen. "Zoeken naar geneesmiddelen of vaccins aanpassen kan ook zonder het virus. Dat is na drie decennia echt wel goed in kaart gebracht", stipuleert die laatste.

Woensdag ligt dossier A67/37 normaal op tafel bij de WGO, die opnieuw een Assembly houdt in Genève. "Al zou het me niet verbazen als ze dat naar het laatste moment verschuiven", zegt van Ranst. Hij hoopt dat er straks een datum van vernietiging volgt. "Maar ik ben realistisch. Hier durf ik geen geld op te verwedden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234