Zaterdag 06/03/2021

Internetsensatie

Is de media-obsessie met het uiterlijk van deze straatarme theeverkoper wel ethisch?

De foto van theeverkoper Arshad Khan die het internet over ging. Beeld Instagram/@jiah_ali
De foto van theeverkoper Arshad Khan die het internet over ging.Beeld Instagram/@jiah_ali

Het ene moment stond de straatarme Pakistaan thee te verkopen op de markt, het volgende was hij een superster. Is de media-obsessie met zijn uiterlijk wel ethisch?

Voor Arshad Khan was het een gewone dag op de drukke markt van Islamabad, de hoofdstad van Pakistan. De 18-jarige chaiwalla (theeverkoper) schonk net een kopje in voor een klant, toen fotograaf Jiah Ali voorbij liep en werd gegrepen door zijn felblauwe ogen (die nog beter uitkwamen door zijn azuurblauwe gewaad) en zijn modelachtige gelaatstrekken: lichte huid, perfecte kaaklijn en hip snorretje. Ze maakte een foto van hem en plaatste die twee weken geleden op Instagram met de tekst: 'hot tea'. De foto kreeg tienduizenden likes en werd massaal gedeeld op sociale media. De hype werd tevens opgepikt door Aziatische en Britse kranten, Buzzfeed en de BBC, die alle over zijn identiteit speculeerden. Binnen de kortste keren stonden er cameraploegen voor zijn kraampje.

Khan snapte er niks van, toen meisjes ineens een selfie met hem wilde nemen. Hij dacht dat hij iets fout had gedaan en dook onder bij vrienden, zei hij later tegen de lokale pers. Khan is namelijk een arme jongen uit een gezin van achttien kinderen. Hij is geboren in Mardan, vlak bij Peshawar in het noordwesten van Pakistan, een regio die wordt geteisterd door aanslagen en geweld. Khan heeft nooit op school gezeten, is analfabeet en was naar de hoofdstad getrokken om geld te verdienen. Hij had dus ook geen gsm en wist niet dat hij online was bestempeld tot Pakistans nieuwe sekssymbool.

De aandacht nam door de snelheid en kracht van sociale media absurde vormen aan. Khan werd zelfs omschreven als "Pakistans nucleaire wapen' dat 'met chirurgische precisie Indiase meisjes aanvalt" (een beladen uitspraak, gezien de burenruzie met India over het grensgebied Kashmir). Ondertussen werd Khan uitgenodigd bij talkshows, waar hij een nieuw uiterlijk kreeg als hipster. Ook tekende hij een modellencontract bij het Pakistaanse kledingmerk Fitin. In interviews werd vooral zijn zogenoemde 'rags to riches'-verhaal benadrukt, van armoedzaaier tot tieneridool.

Mensen willen met Arshad Khan op de foto. Beeld AFP
Mensen willen met Arshad Khan op de foto.Beeld AFP

Eurocentrische kijk

En dat is waar het wringt. "Dit is een man uit de onderklasse die er wonder boven wonder goed uitziet", schrijft Farahnaz Zahidi van de Pakistaanse krant The Express Tribune. "De Pakistaanse bourgeoisie denkt dat alle goede dingen in het leven, dus ook looks, afhankelijk zijn van welvaart." Dat maakte hun verbazing zo groot, schrijft Zahidi, net als onder westerlingen. Daarnaast hekelt ze de 'eurocentrische kijk' op schoonheid die in Azië heerst. Daar geldt: hoe lichter, hoe mooier. "Ik vraag me af of een veel donkerder man, met verder identieke gelaatstrekken, evenveel aandacht had gekregen."

De jonge theeverkoper behoort tot de Pasjtoen, een etnische groep die vooral in Afghanistan maar ook in Pakistan leeft. Ze staan bekend om hun lichte huid en ogen. Een andere Pasjtoen die bekend werd door een foto is Sharbat Gula, het Afghaanse meisje dat in 1985 de cover van National Geographic sierde. Iedereen kent haar indringende, felgroene ogen.

De Pasjtoen zijn een kwetsbare groep, zegt filmmaker Saad Khan, die ook tegen de hype ageerde. "Ik ben zelf Pasjtoen en het stoort me dat men het alleen over hun schoonheid heeft en niet over alles wat ze moeten doorstaan."

In 2015 werden 1,5 miljoen Pakistanen verdreven door conflicten in het grensgebied met Afghanistan, blijkt uit cijfers van het Internal Displacement Monitoring Centre. "De Pasjtoen waren speelbal in de oorlog tussen Rusland en Afghanistan en dat zijn ze nu weer in de War on Terror die Amerika voert", schrijft filmmaker Saad Khan in een mail aan deze krant. "Ja, Arshad is een knappe chaiwalla, maar hij verkocht thee omdat hij geen andere opties had. Laten we het daarover hebben; hoe de Pasjtoen naar de grote steden worden verdreven en daar de middenklasse en elite moeten bedienen voor een hongerloon. Terwijl diezelfde elite zo'n jongen alleen maar als exotisch lustobject ziet."

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Modellencontract

Arshad Khan verdiende volgens lokale media minder dan 5 euro per dag en werkte van 's ochtends vroeg tot zonsondergang. Op Twitter werd gegrapt dat geen enkel meisje in Pakistan een huwelijksaanzoek zou accepteren van zo'n knappe, maar arme jongen - vooral haar familie niet. Tegen persbureau AFP zei Khan over zijn situatie: "Ik wist wel dat ik knap was, maar wat kun je daarmee als je arm bent?" Met vluchtige roem alleen kun je geen familie onderhouden.

Khan lijkt nu een betere toekomst tegemoet te gaan. Hij loopt alle rode lopers af en er wordt zelfs gesproken over acteerwerk - dé sleutel tot rijkdom in Pakistan en India. Het is niet bekend welk bedrag hij kreeg voor zijn modellencontract. Jiah Ali, de fotograaf die hem beroemd maakte, zei in een interview voor een Pakistaanse website dat ze op het juiste moment op de juiste plek was. "Ik ben blij dat ik hem kon helpen en hoop dat er iets moois uit voortkomt."

De voormalige chaiwalla zegt in eerste plaats zijn familie te willen helpen. "Op den duur wil ik vrijwilligerswerk doen in Pakistan", zei hij tegen een dagblad in Abu Dhabi. "Ik heb geen opleiding gehad, dus ik beweer niet dat ik later dokter of rechter kan worden. Maar ik kan wel andere kinderen helpen die nu geen onderwijs krijgen. Als ik genoeg geld verdien, zal ik scholen voor ze bouwen."

Mensen houden Arshad Khan tegen voor een foto. Beeld REUTERS
Mensen houden Arshad Khan tegen voor een foto.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234