Woensdag 25/05/2022

Is de maatschappij wel altijd klaar voor doorgedreven mantelzorg?

Nieuwpoort, 10 augustus 2015: 85-jarige man schiet zijn hulpbehoevende vrouw neer en pleegt zelfmoord Beeld JVK
Nieuwpoort, 10 augustus 2015: 85-jarige man schiet zijn hulpbehoevende vrouw neer en pleegt zelfmoordBeeld JVK

In amper twee weken tijd begingen twee bejaarde mannen een wanhoopsdaad omdat ze de zorglast voor hun geliefde niet meer konden dragen. Toch wil de overheid dat we allemaal zo lang mogelijk thuisblijven en voor elkaar zorgen. 'Vermaatschappelijking van de zorg' heet dat, al wil die maatschappij niet altijd mee.

Sara Vandekerckhove

Een snelle interventie van de politie van Nieuwpoort mocht eergisteren niet meer baten. In het huis van Cyriel en Maria troffen de hulpdiensten enkel hun levenloze lichamen aan. De 85-jarige man schoot zijn zwaar hulpbehoevende vrouw van 89 neer en pleegde daarna zelfmoord. "Omdat ze bovenal samen wilden blijven", zo getuigen familieleden in Het Laatste Nieuws. Het koppel had het moeilijk met ouder worden. "En pepé had zijn principes: hij wilde niemand om hulp vragen en de last ook niet aan iemand anders overlaten."

De tragedie komt nog geen week nadat een andere bejaarde man een wanhoopsdaad beging in Tremelo. Jaren had de 68-jarige Aloïs voor zijn gehandicapte stiefzoon gezorgd, maar de zorg werd hem te veel. Zeker omdat hij zelf met allerlei kwalen begon te kampen. Dus doodde hij zijn geliefde stiefzoon en probeerde hij daarna ook uit het leven te stappen.

Tremelo, 29 juli 2015: 68-jarige man doodt gehandicapte stiefzoon en probeert uit het leven te stappen. Beeld PHOTO_NEWS
Tremelo, 29 juli 2015: 68-jarige man doodt gehandicapte stiefzoon en probeert uit het leven te stappen.Beeld PHOTO_NEWS

Politieke spanning

Was het louter de zorglast die beide mannen tot die gruwel dreef? Hadden bepaalde instanties of instellingen dit drama kunnen vermijden? Vast staat dat de bejaarde mannen jarenlang datgene deden waar de Vlaamse overheid zo'n speerpunt van maakt: de 'vermaatschappelijking van de zorg'. Voor een zieke geliefde zorgen, verzekeren dat die in zijn eigen huis kan blijven en op die manier het tradtionele zorgsysteem ontlasten: het hele idee maakt integraal deel uit van het Vlaamse welzijnsplan.

Een mooie gedachte, daarover zijn zowat alle experts het eens. Niemand staat te springen om op zijn oude dag de eigen woning te ruilen voor het rusthuis. Niemand ziet zijn gehandicapt kind graag permanent in een instelling verblijven, net zomin als psychiatrische patiënten erbij gebaat zijn om jarenlang te worden opgenomen.

"Maar dan moet er een kader worden gecreëerd waarin dat mogelijk is", zegt Sophie Beyers, coördinator van het Steunpunt Mantelzorg. "Dat ontbreekt nu nog te vaak. Als je wilt dat een moeder minder werkt zodat ze meer voor haar gehandicapt kind kan zorgen, dan moet dat kunnen zonder al te veel loonverlies. Als je wilt dat bejaarden makkelijk bij hun kinderen kunnen intrekken, dan moet je dat fiscaal eenvoudig maken. Werk, fiscaliteit, ruimtelijke ordening... Het hangt hier allemaal mee samen."

Iets wat ook Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) beseft. In een reactie beklemtoont hij dat de overheid hierin moet blijven investeren en dat dit het werk is van alle beleidsniveaus. "Een warme samenleving is meer dan het specifieke zorgbeleid." Hoe hij dat precies wil realiseren, is een pak minder duidelijk.

Oostham, 5 mei 2015: 83-jarige vrouw doodt zijn demente vrouw en pleegt zelfmoord. Beeld Jimmy De Schrijver
Oostham, 5 mei 2015: 83-jarige vrouw doodt zijn demente vrouw en pleegt zelfmoord.Beeld Jimmy De Schrijver

Want trekt Vandeurzen volop de kaart van de 'vermaatschappelijking', dan doen zijn Vlaamse en federale collega's dat veel minder. Zo was het zijn partijgenoot Kris Peeters (federaal minister van Werk, Economie en Consumentenzaken) die opperde dat werkloze mantelzorgers hun uitkering zouden verliezen. "We zijn ervan overtuigd dat die mensen hun zoektocht naar werk kunnen combineren met hun zorgtaken."

Peeters werd daarna netjes teruggefloten, maar het illustreert de politieke spanning. De vermaatschappelijking lukt pas als we de neuzen van alle kabinetten op alle niveaus in dezelfde richting krijgen. "En dat is niet het geval", zegt professor Anja Declercq (LUCAS, het Centrum voor Zorgonderzoek en Consultancy van de KU Leuven). "Het staat niet overal even hoog op de agenda."

Ook het getrapte systeem baart de experts zorgen. Eerst en vooral moeten mensen voor zichzelf kunnen zorgen. Lukt dat niet, dan kunnen ouders, broers, zussen, echtgenoten... bijspringen. Pas dan komt het professionele zorgsysteem in het vizier. 'Als het echt niet anders kan', zo luidt het idee.

"Helemaal logisch is dat niet", vindt Beyers. "Wij pleiten ervoor om vanaf het begin een combinatie te hebben tussen mantel- en professionele zorg. Zorg moet je delen. Het kan niet de bedoeling zijn dat alle lasten op de schouders van één persoon terechtkomen. En dat pas als die het niet meer aankan, er naar alternatieven wordt gezocht. Sociaal isolement is het grootste risico van mantelzorg. Je moet net verzekeren dat die mensen hun sociale leven op peil kunnen houden. Dat ook zij op vakantie kunnen of een hobby kunnen uitoefenen. Het mag niet het een of het ander zijn."

Geel, 22 oktober 2013: 49-jarige man probeert gehandicapte zoon om het leven te brengen en pleegt zelfmoord. De jongen sterft een dag later. Beeld Vanderveken
Geel, 22 oktober 2013: 49-jarige man probeert gehandicapte zoon om het leven te brengen en pleegt zelfmoord. De jongen sterft een dag later.Beeld Vanderveken

Kind & Gezin-systeem

Professor Declercq is het daar volmondig mee eens. Zij pleit voor een soort Kind & Gezin-systeem voor mantelzorgers, waarbij een hulpverlener heel actief peilt naar de situatie, en bijvoorbeeld om de maand een telefoontje pleegt om te vragen hoe het gaat, of vrijblijvend eens langskomt om te zien hoe het allemaal verloopt.

"Op die manier kun je misschien vermijden dat de situatie helemaal uit de hand loopt", zegt Declercq. Soms gaan mantelzorgers zodanig diep dat er ongelukken gebeuren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234