Vrijdag 18/10/2019

Onderwijs

Is de liefde voor het Nederlands bekoeld?

“Nu krijg je een vicieuze cirkel: minder studenten kiezen voor een talenrichting, dus minder bekwame leerkrachten studeren af.” (Archiefbeeld ter illustratie) Beeld BELGA

Is de liefde voor de moedertaal bekoeld? De voorbije vijf jaar schreef een kwart minder studenten zich in voor de opleiding Nederlandse taal- en letterkunde. Professoren vragen om een actieplan. “Taal is het enige waarin de mens zich onderscheidt van andere diersoorten.”

“We lachen onder elkaar vaak: als student letterkunde hebben we geen toekomst.” Noa Rousseau studeert taal- en letterkunde aan de KU Leuven. Is haar vrees terecht? Een pak minder studenten lijkt alvast te willen beginnen aan een studie neerlandistiek. De afgelopen vijf jaar startte een kwart minder eerstejaars aan de opleiding.

Dat blijkt uit cijfers die De Morgen opvroeg bij de Vlaamse universiteiten. Aan de KU Leuven startte in 2013 nog 146 studenten in de eerste bachelor. In 2018 daalde dat aantal naar 107, dat is 27 procent minder. Ook aan de UGent en de UAntwerpen tekent zich een gelijkaardige trend af. Daar gaat het respectievelijk om een daling van 23 en 24 procent.

Muggenzifters

Voelen achttienjarigen zich niet meer aangesproken door Reinaert De Vos en Karel ende Elegast? Of is er iets anders aan de hand? Professor Nederlandse taalkunde Johan De Caluwe (UGent) denkt dat de campagne voor STEM-richtingen er voor iets tussenzit. “Er is misschien enige druk ontstaan om een studie te kiezen met zekerheid op de arbeidsmarkt.” Die veronderstelling lijkt ook zichtbaar in de data. De overheid is vanaf 2013 beginnen in te zetten op technische en wetenschappelijke studierichtingen. Sindsdien tekent zich een daling in het aantal studenten af.

Ook het lerarenambt heeft aan prestige verloren, meent De Caluwe, terwijl dat vroeger vaak een reden was om voor de studie letteren te kiezen. 
Al kijkt hij ook naar de leerplannen in het secundair onderwijs. “Om leerlingen enthousiast te maken, moet je vertrekken vanuit het verschijnsel van taal. Taal is het enige waarin de mens zich onderscheidt van andere diersoorten.” Volgens De Caluwe heeft het dan ook weinig zin om te muggenziften over moeilijke spelling of grammatica. “Je moet breed beginnen: waarom vertelt de mens verhalen?”

Actieplan

Zijn collega Lars Bernaerts (UGent) doceert Nederlandse literatuur en deelt de bezorgdheid. “Literatuur leert je om culturele fenomenen te begrijpen in hun context en is bij uitstek het domein van de verbeelding.” De opleiding leert studenten dan ook om hun mening genuanceerd uit te drukken, meent Bernaerts. 

De twee hoogleraren vinden het hoog tijd om de liefde voor het Nederlands weer aan te wakkeren. Bernaerts startte zopas een oproep om een ‘Vlaams actieplan voor de talen’ op te stellen. “Nu krijg je een vicieuze cirkel: minder studenten kiezen voor een talenrichting, dus minder bekwame leerkrachten studeren af”, zegt Bernaerts. “Zo worden middelbare scholieren ook minder gemotiveerd.” Een voorstel in het actieplan is om een campagne op te zetten voor de talen, zoals dat bij STEM-richtingen gebeurde. De professoren zoeken nu een breed draagvlak en willen nog voor de verkiezingen van mei rond de tafel zitten met minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V).

Het aantal studenten Nederlands daalt aan de Vlaamse universiteiten. De VUB kon geen cijfers aanleveren, de UHasselt biedt de opleiding taal- en letterkunde niet aan. Beeld grafiek DM

Zij erkent dat er de laatste jaren veel aandacht naar STEM is gegaan omdat de arbeidsmarkt ook nood heeft aan meer technische profielen. “Maar alles is taal, het is een belangrijk onderdeel van onze identiteit en cultuur. Ik zal dat ook opnemen samen met de collega-ministers voor Onderwijs in Nederland.” Al besluit de minister wel dat studenten uiteraard de vrijheid hebben om een studierichting te kiezen.

Joren Clijnen (19) studeert taal- en letterkunde Nederlands en Engels aan de VUB

“Ik had niks met wiskunde en nog minder met wetenschappen. Mijn keuze voor talen was dus relatief snel gemaakt. Ik heb vorig jaar eerst toegepaste taalkunde gestudeerd, maar dat beviel me niet. Daar leer je goed spreken, lezen en luisteren, maar je krijgt er nauwelijks wat van de geschiedenis en de cultuur van onze taal mee. Dat vond ik jammer. Voor een taal die zo weinig gesproken wordt, is er een enorm rijk literatuuraanbod. Dat wilde ik toch mee krijgen.”

“Mijn initiële keuze voor toegepaste taalkunde was er - nu ik erop terugkijk - een uit vrees. Ik was bang dat ik in de opleiding taal- en letterkunde overspoeld zou worden met teksten. Maar dat blijkt nu wel mee te vallen. Of ik over mijn toekomst heb nagedacht? Neen. Al ben ik wel al aan het nadenken wat ik na mijn bacheloropleiding ga doen. Waarschijnlijk wordt het journalistiek. Ik hou van radio en televisie. Schrijven is niet aan mij besteed.”

Noa Rousseau (19) zit in haar tweede jaar taal- en letterkunde Nederlands en Engels aan de KU Leuven

“Ik ben enorm gefascineerd door de geschiedenis van onze taal. Wist je bijvoorbeeld dat het woord ‘raven’ vroeger enkelvoud was? Zoals in het Engels. Maar door de ‘en’ in het woord gebruikten mensen het veel als een meervoudsvorm. Zo is er in de loop van de evolutie een nieuw woord ontstaan: raaf. Ik hou ervan om dat soort dingen aan mijn vrienden en mijn ouders te vertellen.”

“Mijn liefde voor taal heb ik voor een groot deel te danken aan mijn leerkrachten in het middelbaar. Toen ik zelf een keuze moest maken voor studies was het redelijk snel duidelijk: ik zou ook leerkracht worden om diezelfde passie door te geven. Dat lijkt me echt fantastisch. Vrienden vragen me weleens: ‘Wat doen jullie dan in taal- en letterkunde? De persoonsvorm zoeken?’ Natuurlijk doen we dat. Er zit zoveel meer in woorden en zinnen dan je denkt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234