Vrijdag 29/05/2020

AnalyseKlimaat

Is de Europese Green Deal echt zo slecht voor Vlaanderen?

Beeld © Bart Leye

‘Dit is geen Green Deal maar een Mean Deal voor Vlaanderen’, besloot minister van Omgeving en Energie Zuhal Demir (N-VA) eerder. Nu maakt minister-president Jan Jambon die boodschap per brief over aan Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, bezielster van de deal. ‘Hoogst ongewoon.’

“Steenkoolland Polen krijgt 2 miljard euro groene fondsen en wij maar 68 miljoen, terwijl wij veel minder vervuilend zijn. Dat is niet eerlijk.” Zo zou je de eerdere kritiek van Demir en nu ook de brief van Jambon aan Von der Leyen erg gebald kunnen samenvatten.

Zeer verrassend is die reactie niet. Van bij de aankondiging van de Green Deal eind vorig jaar was duidelijk dat die voor gekibbel over de centen zou zorgen. Dat is sowieso een klassieker in Europa. Maar dit plan is van een ongezien kaliber, en dus er wordt ongezien veel getouwtrek verwacht over de bijhorende fondsen. 

De Green Deal omhelst niet alleen klimaat, maar gaat ook over veel minder afval, technologische vernieuwing, beter planten- en diersoorten beschermen, vergroening van de landbouw en materialen maximaal hergebruiken. 

Von der Leyen vergelijkt het graag met de enorme inspanningen die de VS deden om met de Apollo-missie de eerste mens op de maan te krijgen. Maar alleen al om de nodige groene infrastructuur aan te leggen, is de komende tien jaar jaarlijks 260 miljard euro nodig. Dat is, zoals nieuwssite Bloomberg opmerkt, ongeveer één Apollo-programma per jaar.

Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, bezielster van de Green Deal. Beeld EPA

Daarom is er meteen een enorm investeringsplan aan het voorstel gekoppeld, goed voor 1.000 miljard euro. Daarin is ook een ‘Mechanisme voor een Rechtvaardige Transitie’ (MRT) voorzien dat volgens de Commissie in de periode 2021-2027 ten minste 100 miljard aan investeringen zou moeten mobiliseren om de regio’s die het zwaarst worden getroffen door de transitie te ondersteunen.

Sociaal eerlijk

Dat de vergroening sociaal eerlijk gebeurt, is namelijk een topprioriteit voor de Commissie. EU-lidstaten zoals Polen, Hongarije en Roemenië hangen nog sterk af van steenkool en zijn ook niet bij de rijksten, dus zij moeten de meeste steun krijgen, zo luidt de redenering.

Maar dat kan niet voorkomen dat ook rijke landen die niet (meer) economisch afhankelijk zijn van klimaatschadelijke energiebronnen zo veel mogelijk Green Deal-centen proberen los te wrikken. Of dat rijke regio’s, zoals Vlaanderen, nu in een brief aan Von der Leyen een groter deel eisen van het ‘Fonds voor Rechtvaardige Transitie’. Dat fonds van 7,5 miljard maakt deel uit van het MRT. België krijgt 68 miljoen, maar Bulgarije bijvoorbeeld 458 miljoen en Polen 2 miljard, zo stipt Jambon aan. Die 68 miljoen vloeit ook bijna volledig naar de provincie Henegouwen. 

Ook in een ‘Visienota’ die de Vlaamse regering afgelopen vrijdag opstelde staat dat zij vreest dat “landen die draaien op steenkool, bruinkool of andere vervuilende energieproductie een groot voordeel krijgen”. Dat terwijl “landen die hun steenkoolcentrales hebben gesloten en inzetten op technologie en innovatie om hun uitstoot te verminderen, zoals Vlaanderen, worden benadeeld.”

“Steenkoolland Polen krijgt 2 miljard euro groene fondsen en wij maar 68 miljoen, terwijl wij veel minder vervuilend zijn. Dat is niet eerlijk.” Zo zou je de brief van Vlaams minister-president Jambon gebald kunnen samenvatten.Beeld Photo News

Volgens insiders is zenuwachtigheid over de economische voetafdruk van de Green Deal begrijpelijk, maar is het “hoogst uitzonderlijk” dat een regio de Commissie aanschrijft. Europa spreekt alleen met lidstaten. “Dit geeft aan dat Vlaanderen alvast niet vertrouwt in zijn onderhandelingspositie in eigen land”, klinkt het.

Maar Vlaanderen is het er dus om te doen “er snel bij te zijn”. En het lijdt geen twijfel dat anderen ook al druk bezig zijn met dit soort manoeuvres.

Verkeerde fonds

Klimaatexperts geven aan dat Vlaanderen hier dan mogelijk wel op het verkeerde fonds mikt. “Het MRT is voor de armste en meest vervuilde landen”, benadrukt Mathias Bienstman van de Bond Beter Leefmilieu. “Vergelijk het met de Europese fondsen die Limburg kreeg om de steenkoolindustrie uit te doven. Nu als rijke regio die al lang niet meer op steenkool draait, smeken om meer uit dit fonds te krijgen, is als bedelen om een leefloon voor een ingenieur die bij een groot bedrijf werkt.”

Dat die 68 miljoen bijna volledig naar Henegouwen gaan, heeft alles te maken met het recente industriële geschiedenis van die regio. De belangrijkste criteria voor dit fonds zijn een lage tewerkstelling en steenkoolindustrie die nog cruciaal is of nog niet lang geleden is gesloten. “Wallonië voldoet daaraan, Vlaanderen niet meer. Het kreeg voor Limburg veel meer dan die 68 miljoen van Europa”, stelt een insider. 

Maar dat wil niet zeggen dat er nu voor Vlaanderen geen mooie slag te slaan is.

Innovatie

“Het klopt dat ook wij de Green Deal gaan voelen”, zegt Bienstman. “Maar groene investeringen leveren ook veel op. En dan lijkt het voor een geïndustrialiseerde regio als Vlaanderen slimmer om in te zetten op het Innovatiefonds, dat in de Green Deal voorzien is voor de industrie. Door die klimaatneutraal te maken, garanderen we net onze welvaart.”

Als hoog geïndustrialiseerde regio die een van de grootste havens herbergt, maakt Vlaanderen zeker kans om uit dat fonds grote sommen binnen te rijven. “Die 68 miljoen uit het hulpfonds voor achtergestelde regio’s zijn peanuts in vergelijking bij de 10 miljard in het Innovatiefonds”, zegt een bron bij de Commissie. “De haven van Antwerpen is absoluut geknipt om met grote projecten die groene miljarden binnen te halen. Bovendien is Vlaanderen een kennisregio. Nu HORIZON 2020 (het Europese onderzoeksfonds, BDB/JVH) in de Green Deal vervat zit, zijn ook daar groene fondsen te verzilveren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234