Maandag 14/10/2019

justitie

Is België klaar voor spijtoptanten?

advocaat Sven Mary Beeld BELGA

Wordt terreurverdachte Salah Abdeslam binnenkort een spijtoptant? Die kans is klein, aangezien zo'n regeling op dit moment in ons land noch in Frankrijk bestaat. Bovendien heeft Abdeslam wellicht "te veel op zijn kerfstok" om van zo'n gunstmaatregel te kunnen genieten.

Sven Mary, de advocaat van Salah Abdeslam, suggereerde afgelopen weekend dat zijn cliënt weleens als spijtoptant zou kunnen optreden. In ruil voor kostbare informatie zou Abdeslam op die manier strafvermindering kunnen krijgen. Vanmorgen klonk het in 'De Ochtend' op Radio 1 al heel wat minder expliciet. Mary zei dat Abdeslam "een onschatbare waarde aan informatie heeft die interessant voor eenieder" kan zijn.

Hoe dan ook lijkt de kans bijzonder klein dat Abdeslam, die ervan verdacht wordt onder meer de aanslagen in Parijs in november vorig jaar mee te hebben gecoördineerd, van de regeling gebruik zou kunnen maken. In de eerste plaats omdat een spijtoptantenregeling in de Belgische wet enkel bestaat voor drugsdelicten. CD&V-Kamerleden Raf Terwingen, Sonja Becq en Servais Verherstraeten dienden twee weken geleden een wetsvoorstel in dat een ruimere toepassing mogelijk moet maken.

Lacunes

"Ons voorstel werd in een niet-terreurcontext opgesteld", benadrukt Verherstraeten. De CD&V'ers dienen het voorstel in omdat ze ervan overtuigd zijn dat de wet lacunes vertoont. In bepaalde gevallen volstaan onderzoeksmethodes als telefoontaps of schaduwen niet om de nodige informatie te vergaren. En dan kan het nuttig zijn om mensen die betrokken zijn bij zware criminaliteit én waardevolle informatie hebben strafvermindering aan te bieden in ruil voor die informatie, luidt de redenering.

Of ook Salah Abdeslam van dergelijk systeem gebruik zou kunnen maken, betwijfelde Terwingen vorige week - voor Abdeslam opgepakt werd - al. "Misschien heeft hij toch al wat te veel op zijn kerfstok om de gunstmaatregel te genieten", klonk het in De Standaard.

In het geval van Abdeslam lijkt het overigens waarschijnlijker dat hij in Frankrijk berecht wordt. "Aangezien de hoofdmoot van de feiten zich daar heeft afgespeeld, is dat de juridische logica", zegt strafpleiter Walter Damen. Volgens professor Strafrecht en Criminologie Brice De Ruyver (UGent), die onderzoek deed naar spijtoptanten, bestaat dergelijk systeem bij onze zuiderburen evenmin. "Dat wijkt te zeer af van de meer Latijnse benadering van criminaliteit. Spijtoptanten zijn vooral in het kader van de georganiseerde misdaad ontstaan."

Servais Verherstraeten (CD&V). Beeld belga

Totaalpakket

Dat spijtoptanten een meerwaarde kunnen betekenen voor een gerechtelijk onderzoek, betwist De Ruyver niet. Maar dan moet de regeling volgens hem om heel wat meer draaien dan louter om strafvermindering, zoals in het CD&V-voorstel. "Het is een totaalpakket, want vaak moet het hele leven van zo iemand worden aangepast", benadrukt hij. Hij verwijst naar de Verenigde Staten en Italië, waar maffiosi vaak een nieuwe identiteit, een relocatie (een nieuwe woning in een andere stad of land), en bescherming van zowel de spijtoptant als diens familie kregen. "Dan is strafvermindering vaak nog het minste van hun zorgen."

Ook Damen denkt dat een spijtoptantenregeling ruimer ingevuld moet kunnen worden. Bijvoorbeeld voor mensen die in een radicale organisatie zitten, hand- en spandiensten hebben geleverd, maar er nu uit willen. Getuigenbescherming bestaat in ons land immers enkel voor getuigen, en niet voor mensen die criminele feiten gepleegd hebben. Door pakweg teruggekeerde Syriëstrijders die tot inzicht zijn gekomen uitzicht te geven op een nieuwe identiteit of bescherming, zullen zij volgens Damen eerder geneigd zijn om informatie te geven. "En zo kan je misschien nieuwe aanslagen voorkomen."

Blanco cheque

Het blijft bijzonder gevoelige materie. De publieke opinie kan er zelden bij dat mensen die bewezen feiten hebben gepleegd (een deel van) hun straf ontlopen. Bovendien proberen spijtoptanten vaak de schuld af te schuiven, zegt strafpleiter Tim Smet. "Daardoor is de objectiviteit van de verklaringen vaak moeilijk te toetsen."

Het evenwicht tussen de verschafte informatie en de strafvermindering is dan ook uiterst belangrijk. "Het kan in geen geval een blanco cheque zijn", vindt Damen. Ook Verherstraeten stelt dat het om een win-win situatie moet gaan. "De blijvende veiligheid van de burgers blijft het hoogste goed."

Het blijft dan ook de vraag of zo'n spijtoptantenregeling er komt. Het CD&V-voorstel is verre van nieuw. Al in de jaren negentig werden enkele pogingen ondernomen om een wettelijke basis te creëren voor spijtoptanten. Maar die verzandden telkens in het parlement. Toch maakt Verherstraeten zich sterk dat hij nu meer steun zal vinden. "De maatschappelijke context is nu van een andere orde." De commissie Justitie buigt zich na de paasvakantie over het voorstel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234