Maandag 29/11/2021

Iran

Iraniërs hebben vooral 'nee' gestemd tegen de conservatieven

De Iraanse president Hassan Rohani.  Beeld photo_news
De Iraanse president Hassan Rohani.Beeld photo_news

De royale overwinning van Hassan Rohani bij de Iraanse presidentsverkiezingen is vooral een nederlaag voor de conservatieven. Een ruime meerderheid van de Iraniërs heeft laten blijken geen vertrouwen te hebben in de bestuurlijke capaciteiten van degenen die de oorspronkelijke idealen van de Islamitische Republiek belichamen. Hun kandidaat, de hardliner Ebrahim Raisi, kreeg vrijdag slechts 38 procent van de stemmen.

Met 57 procent scoorde de zittende president beter dan verwacht. Rohani kan nu in zijn tweede regeertermijn alsnog proberen de beloften uit te voeren die in zijn eerste termijn niet werden waargemaakt: meer persoonlijke vrijheden voor de Iraanse burgers, inperking van de macht van de Revolutionaire Garde en andere steunpilaren van het establishment.

Ook krijgt Rohani meer tijd de vruchten te plukken van het door hem in 2015 gesloten akkoord over het nucleair program van Iran. Het opheffen van internationale sancties moet de Iraanse economie meer lucht geven. De olie-export was al verdrievoudigd, maar buitenlandse investeerders bleven tot nu toe huiverig. De Verenigde Staten zinspelen op strafmaatregelen tegen bedrijven die zaken doen met Iran.

De bevolking heeft daardoor nog niets gemerkt van het 'indrukwekkend herstel' dat het IMF onlangs vaststelde na bestudering van de economische macrocijfers. De werkloosheid blijft hoog, het levenspeil laag.

Enige hoop op verandering

Raisi probeerde Rohani daarop af te rekenen. In zijn campagne richtte hij zich tot de armen en werklozen, die hij uitkeringen en miljoenen nieuwe banen beloofde. Die populistische boodschap is niet aangekomen, het alternatief was kennelijk niet geloofwaardig. De Iraniërs hebben slechte ervaringen met een andere populist, oud-president Mahmoud Ahmadinejad (2005-2009), wiens beleid uitliep op een grote mislukking.

Rohani profiteerde van de hoge opkomst (70 procent). Toen de stembureaus vrijdagavond om 6 uur moesten sluiten, stonden op tal van plaatsen nog lange rijzen kiezers op hun beurt te wachten. Veel stembureaus bleven daarom langer open, soms tot middernacht.

Volgens waarnemers heeft de dreiging van een terugval naar onvervalst conservatisme veel mensen die weinig enthousiasme konden opbrengen voor Rohani, ertoe bewogen toch te gaan stemmen. Ook uitgesproken hervormers, de progressieve vleugel van Irans politieke landschap, steunden Rohani. Hij is hun enige hoop op verandering.

Ali Ansari, Directeur van het Institute of Iranian Studies aan de University of St. Andrews, Groot-Brittannië

"Dit is een uitstekend resultaat. Veel beter dan verwacht. Ik vreesde het ergste. Maar blijkbaar dachten veel Iraniërs net als de Fransen, toen ze moesten kiezen tussen Macron en Le Pen: ze waren niet verliefd op Rohani, maar het is in ieder geval geen Raisi.

"Mijn enthousiasme wordt ietwat getemperd door de mogelijkheid van veranderingen. Wat kan hij doen? Dat is de grote vraag. De ervaring leert dat presidenten in hun tweede termijn altijd zwakker zijn. En de afgelopen vier jaar heeft hij al weinig kunnen bereiken, afgezien van het nucleair akkoord.

"Wat Rohani heeft gedaan, is wat sommige eerdere regeringen ook hebben gedaan: een slecht systeem goed besturen, zonder iets aan het systeem zelf te doen. Zijn voorganger, Mahmoud Ahmadinejad, heeft het systeem sléchter gemaakt. Rohani heeft de schade hersteld, maar hij heeft geen structurele veranderingen gebracht. Maar met 57 procent heeft hij zeker een goed mandaat. Hij heeft robuuste beloften gedaan. Het zal moeilijk worden, maar vooralsnog kan hij tevreden zijn."

Sir Richard Dalton, Iran-deskundige van denktank Chatham House. Brits ambassadeur in Teheran van 2003 tot 2006.

"De hervormingen die Rohani gaat doorvoeren zullen uiterst beperkt zijn. Tijdens de verkiezingscampagne vier jaar geleden beloofde hij ook al de sociale controles te verlichten en de macht van het veiligheidsapparaat - organisaties als de Revolutionaire Garde - terug te dringen.

"Sindsdien hebben dezelfde krachten die nu Raisi steunden dat weten te voorkomen. De invloed van de Revolutionaire Garde is helemaal niet teruggedrongen. Ik zie niet in hoe hem dat nu wel kan lukken."

Rouzbeh Parsi, Iran-expert aan de Universiteit van Lund, Zweden.

"Rohani heeft een ruimere meerderheid dan vier jaar geleden, toen hij net aan 50 procent van de stemmen kreeg. Dat maakt zijn positie sterker. De vraag is of hij daarmee meer kan doen dan in zijn eerste termijn.

"Het sluiten van het nucleair akkoord was erg moeilijk, maar het was kinderspel vergeleken met wat hem te wachten staat als hij binnenlands politieke hervormingen wil doorvoeren. Dat geldt voor zowel het bestrijden van corruptie als het aanpakken van het machtige veiligheidsapparaat. Dat ligt veel gevoeliger, dan kom je aan allerlei machtscentra en gevestigde belangen. Lieden die hard terugslaan als ze zich bedreigd voelen.

"Verder kan hij niet ontsnappen aan politieke en sociale liberalisatie. De beloften daarover die hij in 2013 deed, heeft hij herhaald. Elke keer dat hij in de campagne door rechts werd aangevallen, schoof hij verder op naar links. Hij heeft hard uitgehaald naar de Revolutionaire Garde. Dat heeft zich electoraal uitbetaald. Dus hij zal er echt iets mee moeten doen.

"Maar hij heeft een paar kaarten om uit te spelen. In de campagne hebben alle kandidaten zich hard uitgesproken tegen corruptie, inefficiency en ongelijke verdeling van de welvaart. Iedereen wees een andere schuldige aan, maar in ieder geval is nu duidelijk dat die problemen aangepakt moeten worden. Daar heeft hij een mandaat voor.

"Het politieke landschap ziet er voor Rohani beter uit dan vier jaar geleden. De conservatieven hebben niet langer een meerderheid in het parlement. Daardoor kan hij nu makkelijker hervormers in zijn kabinet benoemen en wetgeving tegen corruptie doorvoeren.

"Uiteindelijk moet hij natuurlijk ook de goedkeuring krijgen van de speciale lichamen onder de hoede van de Opperste Leider, Ali Khamenei. Dat worden taaie onderhandelingen, maar niemand is daarvoor beter geschikt dan Rohani. Hij kent die van binnenuit.

"Dat gevecht speelt zich achter gesloten deuren af, maar alle facties in Iran beschikken over hun eigen media. Dus deels wordt het ook in de openbaarheid uitgevochten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234