Donderdag 21/01/2021

Kernwapens Iran

Iran is het sleutelland in de strijd om dominantie van het Midden-Oosten

Beeld EPA

De sektarische strijd om de dominantie van het Midden-Oosten is losgebarsten, met centraal daarin het sjiitische Iran, dat in de afgelopen jaren enorm aan invloed won in de regio. Er is niet alleen het front in Jemen, maar er zijn ook de nucleaire onderhandelingen over Irans kernprogramma. Die gesprekken worden door het soennitische Saudi-Arabië argwanend in de gaten gehouden.

Over vier dagen verstrijkt de deadline, maar intussen verwacht niemand dat Iran en de P5+1 (de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad en Duitsland) op 31 maart met een akkoord over het Iraanse kernprogramma zullen zwaaien. Sinds gisteren zitten alle leiders opnieuw bijeen in het Zwitserse Lausanne, in een poging toch wat toegevingen van elkaar af te kunnen dwingen.

"Wat er wellicht uit de bus zal komen, zal geen volwaardige overeenkomst zijn, maar een soort formule die door alle partijen wordt aanvaard en waarin de sleutelelementen van het nucleaire dispuut wel worden opgelost", zegt Ali Vaez, Iran-expert bij de International Crisis Group (ICG), een denktank die adviezen geeft over conflictgebieden. "Wellicht zal ook afgesproken worden dat de volgende drie maanden deze overeenkomst zal worden opgesteld en de technische details ervan gefinaliseerd." Voor het verfijnen van de details hebben de onderhandelaars nog tijd tot eind juni.

Het belangrijkste discussiepunt bij de onderhandelingen is het al dan niet toestaan aan Iran om zijn eigen uranium te verrijken, en tot welke graad, zodat het land dit, naar eigen zeggen, kan inzetten voor de productie van vreedzame burgerdoeleinden. Iran heeft al laten weten dat het, zonder deze mogelijkheid, geen enkele deal zal aanvaarden. De groep van P5+1, zegt dat er geen sprake kan zijn van het opheffen van sancties als Iran verder onderzoek blijft doen naar mogelijkheden om zijn kernprogramma uit te breiden.

Israël en Saudi-Arabië

Wie alles met argusogen volgen, zijn Israël en Saudi-Arabië. Geen van de twee landen zijn betrokken partij bij de onderhandelingen maar hebben wel veel te verliezen als Iran aan macht wint. Voor Israël is Iran, dat de Joodse staat nooit heeft erkend, de aartsvijand en een reële dreiging voor de regio.

Jeruzalem zegt dat Teheran niet te vertrouwen, zelfs niet als het land hoog bij laag beweert dat het niet van plan is kernwapens te bouwen. Israël, het enige land in het Midden-Oosten dat over een kernwapenarsenaal beschikt, heeft in het verleden al gedreigd om Iran aan te vallen.

Saudi-Arabië is evenzeer beducht voor een machtig Iran. De soennitische rivaal van het sjiitische Iran waarschuwt voor een nucleaire wapenwedloop zodra er een voor Iran te voordelige deal uit de bus zou komen. "Ik heb altijd gezegd dat wat er ook uit deze gesprekken komt, wij hetzelfde zullen eisen", zei prins Turki bin Faisal al-Saud, een voormalige directeur van de Saudische inlichtingendiensten, aan de BBC. "Dus als Iran de mogelijkheid krijgt om uranium te verrijken tot om het even welke graad, zal niet enkel Saudi-Arabië dat ook willen."

Beeld AFP

Prins Turki verwees daarmee naar de andere - soennitische - landen in de regio, die ook zagen hoe Iran zich steeds meer macht toe-eigende in de regio. "Iran is een van de grootste en dichtstbevolkte landen in de regio", zegt Vaez. "Het heeft een enorm gewicht en zal dat altijd hebben. Maar het is zeker zo dat in de laatste jaren die invloed van Iran enorm is toegenomen."

Incontournable

Het is omdat Iran zich bedreigd voelt dat het overal bondgenootschappen probeert te smeden en allerlei groeperingen direct of indirect financiert, verklaart Vaez. Het gaat om een sjiitische staat te midden van een grotendeels soennitische regio, waar ook nog eens Amerikaanse troepen gelegerd zijn. "Uiteindelijk mengt ieder land zich in de regio in ieder conflict. Zolang Iran zichzelf omringd weet door deze VS-troepen en zich inferieur voelt in militaire capaciteit tegenover kleinere landen in de regio, zal het een defensiebeleid voeren via proxy's in het gebied."

Beeld EPA

Al sinds jaar en dag financiert Iran de machtige sjiitische groepering Hezbollah, in Libanon, en steunt het tegelijk Palestijnse groeperingen, waaronder Hamas, in de strijd tegen Israël. Sinds de invasie in Irak en het verdrijven van de soennitische Saddam Hoessein, heeft Teheran zijn invloed in het buurland, dat nu wordt bestuurd door een sjiitische regering, in de afgelopen jaren erg kunnen uitbreiden.

Meer nog: door de opkomst van Islamitische Staat is het land bijna incontournable geworden in de strijd tegen de jihadisten. Hield Teheran zich tot voor enkele maanden nog op de achtergrond, dan staan Iraanse legerleiders en sjiitische milities nu gewoon zij aan zij met het officiële Iraakse leger. Dat is momenteel aan de gang in Tikrit, waar de aanval om de stad te bevrijden van IS onder meer wordt geleid door generaal Qassem Soleimani, hoofd van de Revolutionaire Wacht, die de elite vormen van het Iraanse leger.

In de praktijk geeft dat dan de vreemde situatie waarin Iran, Irak en de VS, die Tikrit gisteren bombardeerden, samenwerken. De Amerikaanse generaal Martin Dempsey zei zelfs dat de rol van Iran en de sjiitische milities in het Tikrit-offensief positief kon zijn. Voor een generaal uit de VS, die Iran tot voor kort nog als een schurkenstaat beschouwden, kan die uitspraak tellen. Generaal Soleimani, ook wel de 'schaduwcommandant' of 'Dark Knight' genoemd, beschreef de grootte van de invloed van Iran in de regio onlangs nog als van "Bahrein tot Irak, van Syrië tot Jemen en Noord-Afrika".

Zo mogelijk nog gevaarlijker voor de regio dan de inmenging in Syrië en Irak is wat er op dit moment aan de gang is in Jemen. Daar zijn de Houthi-rebellen bondgenoten van Iran. Teheran levert geld, wapens en opleiding aan de rebellen. Het was dankzij Iraanse steun dat de Houthi's de hoofdstad Sanaa konden innemen. Recent reisden veel Houthi-rebellen naar Iran om daar getraind te worden door de Iraanse elitetroepen. Sinds gisteren mengt ook Saudi-Arabië zich in Jemen en voert het bombardementen uit op Houthi-rebellen, in een poging de invloed van Iran te beperken.

"Een directe militaire confrontatie tussen Saudi-Arabië en de Houthi's dreigt de koude oorlog tussen Teheran en Riyad te veranderen in een echte strijd", zegt Vaez. Teheran, dat onmogelijk een oorlog kan winnen tegen een soennitische coalitie in de regio, waarschuwde dat alle buitenlandse militaire acties op Jemen enkel maar de jihadisten van Al Qaida op het Arabische Schiereiland zal versterken. Vaez: "Die reactie van Iran wijst erop dat Teheran deze strijd niet wil zien ontaarden in een oorlog zonder einde."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234