Woensdag 26/01/2022

Iran

Iran en wereldmachten bereiken historische nucleaire deal

Het Palais Coburg in Wenen. Beeld AFP
Het Palais Coburg in Wenen.Beeld AFP

Iran, de zogenaamde 5+1-groep (Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk en Duitsland) en de VN hebben eindelijk een akkoord ondertekend over het Iraanse nucleaire programma. Het overleg tussen Teheran en de P5+1 heeft, met grote tussenpozen, meer dan twaalf jaar geduurd. Israël, dat al jaren Iran beschrijft als een "existentiële dreiging", reageert bij monde van Likoedpremier Bibi Netanyahu woedend.

EM

Teheran en de Westerse wereld voerden de afgelopen twee weken marathononderhandelingen op het niveau van de ministers van Buitenlandse Zaken. De ministers van Groot-Brittannië, China, Frankrijk, Duitsland, Rusland en de Verenigde Staten werkten al die tijd aan een akkoord. De nieuwe deal moet een eind maken aan 12 jaar onzekerheid over het Iraanse nucleaire programma.

De deal

Volgens de deal zal Iran de omvang van zijn civiele kernprogramma moeten beperken en inspecties toelaten, onder andere van de "verdachte" site in Parsjin, om te garanderen dat het niet gebruikt kan worden om nucleaire wapens te ontwikkelen. In ruil worden de economische sancties tegen Iran stelselmatig afgebouwd en komt een einde aan het diplomatieke isolement van de Islamitische Republiek door de Westerse grootmachten. Met de Iraanse kernwetenschappers is een "routeplan" opgesteld opdat tegen het eind van het jaar alle inspecties afgerond zijn.

De "internationale gemeenschap" zegt al jaren te vrezen dat het Iraanse nucleaire programma naast een burgerlijke ook een militaire component heeft. Die vrees werd gevoed door "onthullingen" in 2002 (een uit het land gesmokkelde laptop die door de Iraanse terreur- of bevrijdingsbeweging Moedjahedin-e-Chalq naar verluidt via de Mossad aan de VN werd bezorgd) waaruit zou blijken dat Iran plannen had om uranium te verrijken, een allereerste stap naar de ontwikkeling van een atoombom. Iran heeft alle nucleaire ambities op dit vlak steeds ontkend, tot en met via een fatwa.

Israël daarentegen - de enige atoommacht in het Midden-Oosten, stelt al enkele decennia dat Iran "op het punt" staat om een atoombom te ontwikkelen - met de implicatie dat die ook meteen gebruikt zou worden. In de jaren 70 werd in Iran inderdaad het begin van een kernwapenprogramma opgestart, maar dat was onder de Sjah en met hulp van, onder andere, de VS en Frankrijk.

Het bereikte akkoord voorziet dat Iran het aantal centrifuges voor het verrijken van uranium terugschroeft van 19.000 nu tot 6.100. De voorraad verrijkt uranium moet slinken van tien ton nu tot nog 300 kilogram. Bovendien zal een reactor dusdanig omgebouwd worden dat die geen plutonium meer kan aanmaken als nevenproduct. Voor het ontwikkelen van een atoombom is overigens hoogverrijkt uranium nodig (meer dan 90 procent).

Iran krijgt in ruil de verzekering dat de olie-embargo's van de VS en de EU worden opgeheven en dat de Iraanse banken weer in het internationale systeem worden opgenomen. Ook de in het buitenland bevroren Iraanse tegoeden, goed voor minstens 100 miljard dollar, moeten worden vrijgegeven.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov verlaat het Palais Coburg. Beeld EPA
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov verlaat het Palais Coburg.Beeld EPA

De deal

Of het akkoord effectief een historische allure krijgt, hangt nu grotendeels af van het Amerikaanse Congres, dat de tekst moet goedkeuren. Maar dat Congres telt behoorlijk wat haviken en door de Israëlische lobby AIPAC beïnvloede parlementariërs die de implementatie van het akkoord op zijn minst kunnen vertragen.

"Al het harde werk heeft geloond, we hebben een deal", zei een Iraanse diplomaat aan Reuters. Een tweede diplomaat bevestigde de deal als eerste aan het persagentschap Reuters.

Netanyahu: "Historische fout"

Nog voor het akkoord vandaag officieel een feit was, had de Israëlische premier Benjamin Netanyahu het al over een "historische vergissing''. Volgens Netanyahu maakt het akkoord voor Iran de weg vrij om atoomwapens te maken. "Veel van de beperkingen die zijn opgelegd, zullen worden omzeild'', aldus de premier.

Benjamin Netanyahu. Beeld AP
Benjamin Netanyahu.Beeld AP
John Kerry komt aan in het Palais Coburg in Wenen. Beeld REUTERS
John Kerry komt aan in het Palais Coburg in Wenen.Beeld REUTERS

De lange weg naar een deal

April 2006: President Mahmoud Ahmadinejad laat weten dat Iran nucleaire technologie bezit. Dat wordt volgens hem gebruikt voor energieopwekking en niet voor wapens.

Juni-juli 2006: De VN-Veiligheidsraad eist dat Iran stopt met haar atoomprogramma. Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) wil inspecties uitvoeren op plekken waar Iran aan nucleaire technologie werkt. De zes wereldmachten gaan daarover met Iran in gesprek. Er volgen VN-sancties, die tussen 2007 en 2010 strenger worden.

2011 - 2012: De VS lanceren economische sancties tegen Iran. De EU volgt met maatregelen tegen de invoer van Iraanse olie.

Juni 2013: De Iraanse economie krimpt door de sancties en de olie-export loopt terug. Hervormer Hassan Rouhani wordt gekozen tot president. Het nucleair overleg verloopt nu beter.

November 2013: De onderhandelaars boeken vooruitgang. Nucleaire activiteiten worden beperkt en de sancties worden deels opgeheven.
2014: Een akkoord voorzien in juli en later in november, wordt niet gehaald. De deadline verschuift naar 30 juni 2015.

April 2015: Er ligt een basisakkoord over het opheffen van sancties en indammen van Irans atoomprogramma.

Juni 2015: De gesprekken worden hervat in Wenen bij het IAEA, met onder anderen de Amerikaanse minister John Kerry (Buitenlandse Zaken) en zijn Iraanse ambtgenoot Mohammad Javad Zarif. Een definitieve overeenkomst blijft uit.

Juli 2015: De gesprekken verlopen goed, maar er is verdeeldheid over een wapenembargo tegen Iran. De Westerse landen willen dat dat blijft. Ook wil Iran niet dat buitenlandse inspecteurs militaire terreinen in onderzoeken.

13 juli 2015: Een historisch akkoord wordt gesloten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234