Donderdag 04/06/2020

Analyse

Iran: de politiek wikt, de ayatollah beschikt

Beeld © afp

De onderhandelingen over Irans nucleaire programma moeten vrijdag rond zijn. De onderhandelaars in Wenen willen tegen dan een finaal akkoord hebben. In Iran zelf is het laatste woord altijd aan ayatollah Khamenei, bekend om zijn dubbelzinnigheid.

De tapijten worden uitgerold in de Beit-e rahbar, het sobere kantoorcomplex van Irans opperste leider, ayatollah Ali Khamenei, een teken dat er belangrijke gasten op weg zijn.

De voormannen van Irans establishment druppelen naar binnen. Geestelijken, politici en commandanten - vaak rivalen - begroeten elkaar met gespeelde hartelijkheid. Ze vouwen hun benen en nemen plaats op de vloer: de ayatollah komt een belangrijke toespraak geven, enkele dagen voor het einde van de cruciale nucleaire onderhandelingen tussen Iran en de wereldmachten (de deadline werd gisteren uitgesteld tot vrijdag).

De opnamelampjes van de staatstelevisiecamera's lichten fel rood op en Khamenei (76) steekt van wal. Hij prijst het Iraanse onderhandelingsteam, het zijn echte patriotten en wijze mannen, zegt hij. Dan verandert Khamenei van onderwerp en specificeert zeven nieuwe 'rode lijnen', obstakels die veel van wat al bereikt is in de gesprekken met het Westen lijken te ondermijnen.

Na afloop van de bijeenkomst zijn veel van de aanwezigen, vriend en vijand, verward. Stak Irans opperste leider nu zojuist een enorme stok tussen de wielen van de onderhandelingen? Of - waarschijnlijker - probeerde de geestelijke zijn team van onderhandelaars van betere kaarten te voorzien?

Ayatollah Ali Khamenei.Beeld EPA

Klassiek

Hoe je er ook naar kijkt, het was een klassiek optreden van Khamenei. De toespraak is een onderdeel van zijn nucleaire strategie die al ruim tien jaar bestaat en waarin dubbelzinnigheid de boventoon voert. Die strategie moet uiteindelijk leiden tot een voor Iran gunstig akkoord, de kroon op Khameneis nalatenschap.

"Onze leider neemt bewust dubbelzinnige standpunten in, omdat onze vijanden, waaronder de Verenigde Staten, constant van positie veranderen", zegt Hossein Ghayyoumi, een geestelijke en politicus die een nucleair akkoord steunt. "In de politiek zijn rode lijnen onderhevig aan veranderingen."

Irans politieke systeem - een almachtige leider en dominante facties die altijd ruzie hebben - draait rond zulke dubbelzinnigheid. Door altijd iets tweeledigs te zeggen, kunnen beide groepen altijd wel iets van hun gading vinden in zijn woorden.

Khamenei wil na een akkoord een industrieel, onafhankelijk kernprogramma hebben, zonder sancties. Een groot deel van de bevolking wil dat ook, maar juist zijn belangrijkste aanhangers, de hardliners, willen van geen compromis weten.

'Heroïsche flexibiliteit'

Onder zijn leiding begon Iran een reeks mislukte onderhandelingen met Europa. Vervolgens koos Khamenei een harde strategie van nucleaire expansie. Nu Iran in twaalf jaar tijd het aantal centrifuges heeft uitgebreid van 64 naar 19.000, vertrouwt hij erop dat Iran ook bij een compromis nog een behoorlijk groot kernenergieprogramma overhoudt.

"Alles is uitgezet, gepland en bedacht door de leider", zegt Hamidreza Taraghi, een politiek analist die nauwe banden heeft met Khamenei. "Soms heeft hij zelfs mij verbaasd met zijn beslissingen, maar dan zei ik altijd tegen mezelf: Khamenei is de slimste. En dan vond ik rust in mijn hart."

Het was de ayatollah die in 2012 het licht op groen zette om in het grootste geheim met de VS te gaan praten over het atoomprogramma. Na acht jaar isolatie door de openlijk anti-westerse politiek van president Mahmoud Ahmadinedjad, mocht de gematigde geestelijke Hassan Rouhani in juni 2013 meedoen aan de verkiezingen. Rouhani won de verkiezingen en begon vrij snel directe gesprekken met de Verenigde Staten. Een historische verandering na 35 jaar van compleet vijandschap.

"Domme vijanden"

Ayatollah Khamenei gaf publiekelijk zijn steun aan onderhandelingen met Amerika in een toespraak in september 2013 met als thema 'heroïsche flexibiliteit'. De sjiitische heilige Hassan had immers ook voor onderhandelingen gekozen in zijn strijd met soennitische tegenstanders. "We zijn niet tegen de juiste en rationale diplomatieke stappen", verzekerde Khamenei zijn aanhangers plots na jaren van slogans dat er nooit onderhandeld zou worden.

"Onze strategie is niet veranderd, maar onze tactiek kan wel veranderen", zegt Taraghi, de analist. "Ons doel is hetzelfde." Hij maakt de opsomming over de grote sprongen die het Iraanse nucleaire programma de afgelopen jaren heeft gemaakt. "Wie is er uiteindelijk de winnaar? Wij", zegt hij. Dan citeert hij met een brede glimlach Imam Ali, de eerste heilige van de sjiieten: "Ik dank god dat onze vijanden zo dom zijn."

Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234