Donderdag 01/12/2022

NieuwsOnrust Iran

Iran blijft op straat komen na dood van 22-jarige vrouw: houdt het ayatollah-regime onder zoveel druk stand?

Demonstranten in Teheran, waar de meeste troepen van de autoriteiten zouden zijn ingezet.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Demonstranten in Teheran, waar de meeste troepen van de autoriteiten zouden zijn ingezet.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De massale protesten in Iran tegen vrouwenonderdrukking en repressie houden aan. Maar het regime van leider Ali Khamenei kiest vooralsnog voor de harde hand, niet voor concessies. ‘Ja, ze zijn heel star, maar onder druk kunnen ze flexibel worden.’

Rob Vreeken

Slechts in flarden komt naar buiten wat er gaande is in Iran. Sarosh, sprekend vanuit Teheran via Telegram, meldt zaterdag dat de politie, de knokploegen van de Basij en de elite-eenheden van de Revolutionaire Garde – door hem samengevat onder de noemer ‘fuckers’ – massaler op straat zijn dan ooit sinds de protesten negen dagen geleden begonnen.

Veel betogers kiezen er daarom voor om vanuit de auto te opereren. Claxonnerend trekken ze door de Iraanse hoofdstad. De politie reageert door auto’s tot doelwit te maken van traangassalvo’s.

Seculiere revolutie

De zachtaardige Sarosh, vertaler van poëzie, is met zijn 45 jaar niet het prototype van de demonstrant. Dat zijn eerder de “ontzettend moedige jonge vrouwen”, zegt hij, die vooroplopen, leuzen roepen en soms hun sluier verbranden of hun haar afknippen. Toch gaat hij dagelijks de stad in. Omdat hij net als de andere mannen op straat een bloedhekel heeft aan het ayatollah-regime en solidair is met de vrouwen.

Ook hij moet het doen met wat hij met eigen ogen ziet, en wat hem aan geruchten ter ore komt, in een land waar het internet grotendeels is platgelegd. Duidelijk is wel dat het protest zich steeds verder heeft uitgebreid, tot zo’n vijftig steden. “En in de kleine plaatsen is het het radicaalst, omdat de meeste troepen hier in Teheran zijn ingezet.”

Dan valt het contact weg. Zondag nog één geschreven kreet, via Telegram: “Iran staat op de rand van een seculiere revolutie. Zeker.”

Zou het? Want dat is de grote vraag nu: houdt het regime stand onder deze druk van onderop? En houdt de volksbeweging stand onder de keiharde repressie van bovenaf? Want duidelijk is wel dat het regime van opperste leider Ali Khamenei vooralsnog heeft gekozen voor de harde hand, niet voor concessies.

Wanhopige brokstukken

De 25-jarige Shadi legde afgelopen weekend, telefonisch vanuit Teheran, de vinger op de wonde. “Er is geen eenheid, er zijn geen leiders”, zegt ze. Maar zelfs toen er wel leiders waren, met de Groene Beweging in 2009, liep het protest stuk. En de protestgolf van 2018-’19, tegen de hoge energieprijzen, was omvangrijker dan wat nu gebeurt. Maar ook die sloeg (zonder leiders) plat.

Verder bestaat Shadi’s relaas uit wanhopige brokstukken, niet per se verifieerbaar. Er is veel politie in burger, “dus je kunt niemand vertrouwen”. Maandag en dinsdag “wordt het pas echt rampzalig”. Er schijnen korans verbrand te worden, “maar dat doet de regering, om te provoceren”. Haar clubje van acht vrienden werd zonder reden met traangas bestookt, een vriend raakte gewond aan zijn been.

De internationale persbureaus verzamelen, vanuit Dubai, puzzelstukjes om een zo helder mogelijk beeld te schetsen. Maar er komen minder filmpjes naar buiten dan onderhand bij onrust overal ter wereld gebruikelijk is. Eenvoudiger is om te melden wat de regering te zeggen heeft: tot nu 41 doden, twaalf bankgebouwen vernield, en vooral veel “gestook vanuit het buitenland”. Enkele Europese ambassadeurs worden op het matje geroepen.

Zaterdag werd op sociale media gemeld dat in het Koerdische stadje Oshnavieh, in het westen van het land, de bevolking het gezag heeft verjaagd. Dat kan de Revolutionaire Garde niet laten gebeuren. Een dag later wordt gemeld dat het stadje “geheel is gemilitariseerd”.

Lijfsbehoud

Het ayatollah-bewind kiest dus voor de knoet. Toch bespeurt Peyman Jafari, Iran-kenner van Princeton University en het IISG in Amsterdam, onzekerheid bij de leiders. De militaire en bureaucratische vleugels van het regime zijn volgens hem méér dan de religieuze hardliners bereid iets toe te geven op het culturele front, dat van de vrouwenkleding en de leefregels. Als hun eigen belangen maar onaangetast blijven. “Ja, ze zijn heel star, maar onder druk kunnen ze flexibel worden”, zegt hij. “Lijfsbehoud is dan belangrijker dan starheid.”

Ook zag Jafari de afgelopen dagen op de Iraanse televisie tekenen dat er debat plaatsvindt achter de schermen van de macht. “Ik begrijp dat de mensen het niet vertrouwen”, zei een conservatief parlementslid. Volgens hem moeten er ook sceptici in de commissie komen die de dood van de 22-jarige Mahsa Amini, op 16 september in een politiebureau, onderzoekt. Een hervormingsgezinde politicus die eerder nooit op tv kwam, zei: “Jullie kunnen de straten schoonvegen, maar wat lost het op?”

Ten derde zag Peyman Jafari zaterdag een debat met een hervormer die zei: “Natuurlijk probeert het buitenland ervan te profiteren, maar een vlieg gaat alleen op een ontstoken wond zitten.” Met andere woorden, aldus Jafari: het probleem zit hier in Iran, geef de Amerikanen niet van alles de schuld.

Maar ja, concessies? De leiders weten donders goed wat er in 1979 gebeurde, toen de sjah (veel te laat) concessies deed, waarna het volk alleen maar meer concessies eiste. “Overwinning smaakt naar overwinning”, zegt Jafari. “Daarom zegt Khamenei: we geven geen millimeter toe.”

En dat is mijlenver verwijderd van het standpunt van de jonge Shadi, die zegt: “Ik wil vrij zijn te dragen wat ik wil, maar de ayatollahs zuigen het bloed uit de mensen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234