Donderdag 02/02/2023

NieuwsIran

Iran blijft massaal op straat komen: nog niets te merken van versoepeling hoofddoekplicht

Beeld van de protesten in Iran die nu al maandenlang gaande zijn. Beeld AP
Beeld van de protesten in Iran die nu al maandenlang gaande zijn.Beeld AP

Foto’s van dichte winkels in tientallen Iraanse steden, gepost op Twitter, vormen maandag een eerste teken van een landelijke staking uit protest tegen het Iraanse regime. De staking komt te midden van vage aanwijzingen dat de autoriteiten hun standpunten willen versoepelen.

Michel Maas

De ware omvang van de staking was maandag moeilijk in te schatten, vooral ook omdat officiële Iraanse media er geen enkele melding van maakten. Persbureau Reuters meldde winkelsluitingen in zeker vier grote en negentien kleinere steden. Ook winkels in de bazaar van Teheran zouden uit protest gesloten zijn. De winkelsluitingen volgden op de oproep van demonstranten tot een driedaagse nationale staking gericht tegen het bewind van de orthodoxe sjiitische geestelijkheid.

De staking is een volgende uiting van de hardnekkige protesten die Iran al sinds september in hun greep hebben en die het regime steeds meer in het nauw lijken te brengen. Om die reden ontstond er dit weekeinde opschudding toen de procureur-generaal van Iran zich liet ontvallen dat de gehate zedenpolitie van het land zou zijn opgeheven. Mohamed Jafar Montazeri zei dit zaterdagavond tijdens een persconferentie, en zijn uitspraak werd zondag verspreid via het persbureau Isna.

Lees ook

Aangekondigd einde van de Iraanse zedenpolitie roept vooral vragen op

Nergens was daarna zekerheid te krijgen of de zedenpolitie inderdaad had opgehouden te bestaan of niet. Op het persbureau Isna na, zwegen de staatsmedia in alle talen. Zeker was alleen dat de procureur-generaal zelf helemaal niet gaat over de zedenpolitie: die valt onder het ministerie van Binnenlandse Zaken, en dat hield zondag en ook maandag de kaken stijf op elkaar. Montazeri zelf haastte zich tijdens de persconferentie bovendien te zeggen dat justitie ‘natuurlijk wel het gedrag van de gemeenschap blijft bewaken’, wat zou kunnen betekenen dat andere instanties het werk van de zedenpolitie gewoon kunnen overnemen.

Volgens de Amerikaans-Iraanse schrijver Arash Azizi kan de politie inderdaad elk moment de praktijk van de zedenpolitie hervatten. Bovendien hebben politie en justitie volgens hem tal van andere manieren tot hun beschikking om het dragen van de hoofddoek af te dwingen.

Zachter van toon

De dubbelzinnigheid van Montazeri’s uitlating, en het feit dat die nergens werd bevestigd of ontkend, leidde wereldwijd tot scepsis. De opmerking werd gezien als een poging van het Iraanse bewind om de felle antiregeringsdemonstraties van de afgelopen maanden te dempen. Daarop wezen ook uitspraken van hooggeplaatste regeringsfunctionarissen, onder wie president Ebrahim Raisi. Die waren zachter van toon dan voorheen, al bleven ze nog altijd uiterst algemeen en vaag.

AP citeerde parlementslid Nezamoddin Mousavi, die na een ontmoeting met de president benadrukte dat ‘zowel de regering als het parlement aandacht besteden aan de eisen van het volk’ en dat dit ‘de beste manier was om stabiliteit te bereiken en de rellen tegemoet te treden’. Ook de procureur-generaal had al gezinspeeld op een ‘herziening’ van het beleid die snel, misschien al over twee weken, bekendgemaakt zou worden, zonder te zeggen wat die herziening inhield.

Volgens de critici dienden deze vage toespelingen op versoepeling alleen maar om eindelijk een einde te maken aan de protesten die, ondanks keihard ingrijpen van ordetroepen, alleen maar lijken toe te nemen. De vage toezeggingen moesten de schijn wekken dat de overheid toegaf aan de eisen van de demonstranten, en dat moest de angel uit de protesten halen, vermoeden deskundigen.

Hijab-verplichting

De protesten begonnen op 16 september, de dag waarop de dood van de 22-jarige Mahsa Amini bekend werd. Amini was op 13 september door de zedenpolitie in Teheran opgepakt omdat ze haar hoofddoek niet volgens de regels droeg. Ze werd met geweld in een busje gewerkt. Drie dagen later kregen haar ouders te horen dat ze was overleden.

Aanvankelijk richtten de protesten zich vooral tegen de wettelijke verplichting de hijab te dragen. Vrouwen deden hun hoofddoek af en wierpen die demonstratief in het vuur. De politie trad keihard op. Onder de demonstranten zouden meer dan 450 doden zijn gevallen en er zouden ruim 18.000 mensen zijn gearresteerd. Dat heeft de weerstand alleen maar groter gemaakt. De protesten verspreidden zich over het hele land, en richtten zich gaandeweg niet alleen meer op de hijab, maar tegen de religieuze leiding zelf.

De zedenpolitie verdween twee maanden geleden uit het straatbeeld, maar nog steeds is niet duidelijk of dat betekent dat ze niet meer bestaat, of dat ze elk moment weer tevoorschijn kan komen. De onduidelijkheid rond de uitspraak van de procureur-generaal maakt geen einde aan die twijfel.

De overheid heeft nog nauwelijks gereageerd op de demonstratieve winkelsluiting. Wel wordt de massale aanwezigheid van ordetroepen en van de gevreesde Basij-militie gemeld. Een juwelierszaak van de Iraanse voetballegende Ali Daei zou door de overheid zijn verzegeld, nadat de winkel zich had aangesloten bij de staking.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234