Woensdag 29/01/2020

Conflict VS-Iran

Irak wil af van de Amerikaanse soldaten, maar kan dat wel?

Een Amerikaanse militair draagt een zandzak in de Iraakse hoofdstad Bagdad. Als Irak doorzet, dan moeten de Amerikaanse militairen over een jaar het land uit. Beeld AP

Met de moordaanslag op de Iraanse generaal Soleimani op Iraaks grondgebied is één ding duidelijk: het Iraakse parlement wil af van alle Amerikaanse troepen in het land. Kan dat ook?

Het Iraakse parlement wil dat alle Amerikaanse troepen het land verlaten. Gaat dat ook gebeuren?

President Donald Trump wil de troepen handhaven. “We hebben een buitengewoon duur vliegveld gebouwd. Het kostte miljarden. We vertrekken niet, tenzij zij (de Iraakse leiders, red.) ons terugbetalen”, zei Trump afgelopen weekend. Hij stelde daarmee een onmogelijk eis. Bij een gedwongen vertrek van de troepen volgen zware sancties, waarschuwde hij ook. Er zijn momenteel zo’n vijfduizend Amerikaanse militairen in Irak. Ze zijn er sinds 2014 op verzoek van Bagdad, als onderdeel van de internationale coalitie ter bestrijding van de terreurgroep Islamitische Staat (IS). Niet alleen Amerikanen, maar ‘alle buitenlandse troepen’ moeten het land verlaten, stelt het parlement in een resolutie die niet-bindend is voor de regering. Het is nog onduidelijk of het daadwerkelijk zal uitlopen op een vertrek van de Amerikanen.

Als de troepen tegen de zin van Irak blijven, is er dan sprake van een bezettingsmacht?

De Iraakse premier Mahdi deelt de mening van het parlement. Hij beschouwt de moordaanslag op Soleimani op Iraaks grondgebied als een grove schending van de soevereiniteit van zijn land. De verdragen met de VS waarin de aanwezigheid van Amerikaanse troepen is vastgelegd, kunnen evenwel niet op stel en sprong ongedaan worden gemaakt: er geldt een opzegtermijn van een jaar. Als Bagdad de Amerikanen niet langer wil dulden, ontvalt de juridische basis aan de aanwezigheid van de troepen. Blijven ze toch, dan vormen de VS de facto een bezettingsmacht.

Analisten stellen dat de toch al wijdverbreide aanwezige anti-Amerikaanse sentimenten in Irak door de dood van Soleimani zijn aangewakkerd. Daardoor neemt de kans toe dat de VS uiteindelijk toch hun troepen zullen (moeten) terughalen.

Hoe wordt in het Amerikaanse Congres gedacht over het optreden van Trump?

Het Congres werd pas achteraf officieel op de hoogte gesteld van de drone-aanval op Soleimani, met name de Democraten zijn daar ontstemd over. Nancy Pelosi, de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, zei dat de verklaring van het Witte Huis “meer vragen oproept, dan ze beantwoordt”. De Democraten hebben hun bedenkingen over de motivatie die het Witte Huis gaf voor de aanval. Volgens het Witte Huis was Soleimani bezig grootscheepse aanvallen op Amerikanen voor te bereiden. Elizabeth Warren, een van de Democratische kandidaten voor het Witte Huis, vroeg zich af: “Waarom nu? Waarom niet vorige maand? Waarom niet over een maand?” Volgens haar heeft Trump een oorlog dichterbij gebracht met de aanval. Warren suggereerde ook dat Trump had besloten Soleimani uit te schakelen om de aandacht af te leiden van de afzettingsprocedure tegen hem.

Mag president Trump zonder toestemming van het Congres vergeldingsaanvallen uitvoeren tegen Iran?

Het Congres heeft volgens de Amerikaanse grondwet het exclusieve recht oorlog te verklaren, maar in de praktijk ligt het iets ingewikkelder. Als opperbevelhebber van de strijdkrachten hebben de presidenten aanzienlijke bevoegdheden naar zich toe getrokken om buiten het Congres om militaire operaties uit te voeren. Om daar paal en perk aan te stellen nam het Congres in 1973 de zogenoemde War Powers Resolution aan, die bepaalt dat de president alleen in het geval van een aanval op de VS of op Amerikaanse strijdkrachten militaire actie mag ondernemen. Maar de president moet het Congres wel binnen twee dagen op de hoogte stellen. Bovendien mag de operatie niet langer dan 60 dagen duren.

In de praktijk trokken presidenten zich weinig van die voorwaarden aan. President Clinton gaf in 1999 buiten het Congres om het bevel voor een langdurige bombardementencampagne om het Servische leger uit Kosovo te verjagen. Ook president Obama heeft het Congres nooit om toestemming gevraagd voor de honderden drone-aanvallen die hij tijdens zijn verblijf in het Witte Huis liet uitvoeren.

Ook nu klinkt er weer gesputter in het Congres. Prominente Democraten in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden stellen nu dat zij én het Amerikaanse volk recht hebben op informatie over zaken die de nationale veiligheid raken. Als om de critici te tergen, liet Trump per tweet weten dat hij niet terugdeinst voor vergaande militaire acties: “Als Iran ook maar één Amerikaanse persoon of doelwit aanvalt, zullen de VS snel & volledig terugslaan en misschien op een buitenproportionele manier.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234