Vrijdag 16/04/2021

Iraanse ayatollah Khamenei wil alleenheerschappij

De hoogste geestelijke leider van zijn land is hij al, maar daarmee heeft de Iraanse ayatollah Ali Khamenei blijkbaar nog niet voldoende macht in handen. Hij stelt voor dat het land politiek even goed kan worden geleid door een eerste minister als door een president.

Dat is een rechtstreekse aanval op president Mahmoud Ahmadinejad, met wie opperayatollah Khamenei al langer over hoop ligt. Als het zover zou komen, zou zijn tegenstander Ahmadinejad zijn macht kwijt zijn en ligt de weg open naar de alleenheerschappij voor de geestelijke leider. Een eerste minister is in de Islamitische Republiek Iran immers maar een ondergeschikte figuur in de staatsrangorde.

Het politieke systeem in Iran is op zich al iets redelijk buitengewoons. Het land is een republiek die islamitisch is, waar de Koran de wetgeving vormt en waar de hoogste staatsmacht in handen is van een religieuze leider, ayatollah Khamenei dus. Anderzijds heeft het land een burgerlijke president en een parlement, dat door verkiezingen wordt samengesteld.

Als het aan Khamenei ligt, komt daar in de toekomst nog een andere eigenaardigheid bij: de schrapping van het ambt van president. In een toespraak zei Khamenei nu dat hij er geen probleem mee zou hebben dat in "een nabije of verder af gelegen toekomst" het presidentiële regeringssysteem "zou worden afgeschaft" en vervangen door een volledig parlementair systeem, waarbij het parlement de premier aanduidt en die zijn regering samenstelt en ministers kiest.

Zoiets vereist een grondwetsherziening, maar dat liet de hoogste geestelijke leider onvermeld. Volgens waarnemers is de uitspraak een duidelijke waarschuwing dat Iran binnen afzienbare tijd een republiek zou kunnen worden met slechts één machthebber aan de top, hijzelf Ali Khamenei. De ayatollah is er zich namelijk steeds meer van bewust geworden dat hij in 2005 een ietwat foute gok heeft gedaan door van de verkozen president Mahmoud Ahmedinejad te denken dat hij die makkelijk naar zijn hand kon zetten.

De huidige president blijkt toch meer eigengereid dan Khamenei lief is en het is al tot herhaalde botsingen tussen beiden gekomen. In de plaats van helemaal naar Khameneis pijpen te dansen en het land te besturen zoals de religieuze leider het wil, deed Ahmadinejad steeds meer wat hij zelf wilde, al lette hij er wel op niet al te frontaal te botsen met de hoogste ayatollah.

Sinds zijn omstreden herverkiezing in 2009 is er een echte confrontatiekoers: de opperayatollah weigerde het ontslag van ministers goed te keuren die de president wilde dumpen en hij weigerde excellenties te benoemen die het staatshoofd wel in zijn regering wilde opnemen. Sindsdien leven beiden op gespannen voet en worden hun relaties zichtbaar slechter. Nu heeft Ali Khamenei dus onrechtstreeks zijn plan onthuld: hij wil af van Ahmadinejad en komende presidenten, en de héle macht voor zich hebben in Iran.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234