Zondag 16/06/2019

Irak

Iraakse regeringsvorming is een drama in vijf delen

Haider al-Abadi (rechts) en zijn uitdager Moqtada al-Sadr. Beeld AFP

De Iraakse verkiezingen op 12 mei moesten na de val van Islamitische Staat leiden tot een heuglijk nieuw begin voor de prille democratie. Maar ze luidden een drama in vijf delen in.

I: Proloog

Niet Haider al-Abadi, de huidige premier en lieveling van het Westen, wint op het eerste gezicht de verkiezingen, maar de omstreden sjiitische stokebrand Moqtada al-Sadr. Hij krijgt politieke concurrentie van Hadi al-Ameri, een militiestrijder die al jaar en dag banden onderhoudt met Iran en in een coalitie zit met de corrupte ex-premier Nouri al Maliki.

II: Brand

De formatie is lastig. Geen enkele partij heeft een meerderheid die groot genoeg is om zonder coalitie een regering te vormen. Ondertussen klinken geluiden over verkiezingsfraude. De Iraakse inlichtingendiensten doen onderzoek. Een kleine drie weken na de verkiezingen brengen ze verslag uit: de verkiezingen zijn mogelijk oneerlijk verlopen. De gebruikte stemcomputers waren ondeugdelijk.

Het Iraakse hooggerechtshof aarzelt niet: alle ruim 11 miljoen stembiljetten moeten met de hand opnieuw worden geteld. De beslissing is nog niet genomen of in het oosten van Bagdad vliegen vier loodsen met opgeslagen stembiljetten in brand. Premier Haider al-Abadi spreekt van "een complot om de natie en de democratie te beschadigen".

III: Oorlogstaal

Terwijl de hertelling van de stemmen in volle gang is, blokkeren demonstranten de wegen naar de olievelden rond de havenstad Basra aan de Perzische Golf. Het is 11 juli, een bloedhete zomerdag. Hoewel Basra op een aardolievoorraad ligt, is er nauwelijks elektriciteit. Het water uit de rivier die de stad in tweeën deelt, maakt de bevolking ziek: te zout en te vervuild. De werkloosheid is hoog. De regio is een van de grootste olieproducenten van Irak, maar de bevolking is dorstig en straatarm. Ze accepteert het niet meer.

De protesten verspreiden zich algauw door heel Zuid-Irak. De kantoren van politieke partijen worden bestormd, net als een lokaal vliegveld. Basra eist bij de demissionaire regering meer autonomie en de beschikking over het eigen oliegeld. De bungelende premier Abadi worstelt met de protesten. Hij ontslaat zijn minister van Elektriciteit. Hij zegt dat hij op hervormingen aanstuurt. Maar de volksopstand maakt de Iraakse premier, wiens grootste fanclub soms in Washington lijkt te zitten, bij zijn eigen bevolking nog impopulairder dan hij al was.

De sjiitische geestelijke Moqtada al-Sadr, wiens partij de verkiezingen won, waarschuwt dat sommige groeperingen in Irak uit zijn op 'burgeroorlog' - al zou hij daar zelf natuurlijk nooit aan meedoen.

IV. Dubbelrol

De hertelling van de stemmen blijkt niets te veranderen: Sadr heeft gewonnen. Maar dat brengt een nieuwe regering niet dichterbij.

Hoe vallen de Iraakse formatieperikelen te begrijpen? De sleutel is corruptie, stelde de gerenommeerde denktank Washington Institute deze maand in een analyse. Corruptie geldt in Irak niet als een schande, maar als een deugd, als een bewijs van vrijgevigheid: je deelt je rijkdom met je achterban. Omdat politieke banen daarmee zeer lucratief worden, wordt tot het laatst om het pluche gevochten.

Afgelopen donderdag ontslaat Abadi een van de hoogste ambtenaren van Irak: Fali al Fayyad, hoofd van de nationale veiligheidsraad en voorzitter van de hashd al shaabi, de sjiitische volksmilities die immens populair zijn geworden in de strijd tegen IS, en die vaak gesteund worden door Iran.

Volgens premier Abadi heeft Fayyad een politieke dubbelrol die wettelijk niet is toegestaan: hij is actief in het door Iran gewenste Ameri/Maliki-kamp. Een dag later komt het persbureau Reuters met een primeur: Iran zou in het diepste geheim raketten hebben geleverd aan de Iraakse volksmilities waarvan Fayyad de voorzitter is.

V. Epiloog

Vandaag komt het nieuwe parlement voor het eerst bijeen. Het grootste machtsblok moet uit zijn midden een premier kiezen. Wie het grootste machtsblok kan vormen, is nog onduidelijk, laat staan wat er daarna gebeurt.

Premier Abadi is verzwakt, maar maakt nog kans op een tweede termijn in een coalitie met de partij van Sadr. Maar ook de door Iran gewenste Amiri/Maliki-coalitie stelt aan een meerderheid van stemmen te kunnen komen. In Basra gaan de protesten door van arme Irakezen die zich niet gehoord voelen door de politieke elite.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden