Vrijdag 18/10/2019
Smeltend ijs op de Noordpool.

Klimaat

IPCC-klimaatrapport: oceanen hebben hun grens bereikt

Smeltend ijs op de Noordpool. Beeld reuters

De oceanen zijn altijd een buffer geweest tegen de opwarming van de aarde. Maar dat kan zich tegen ons keren, waarschuwt een VN-rapport.

Het rapport is nog strikt geheim, maar de boodschap zal duidelijk zijn: de rek is er uit bij de oceanen. Woensdagochtend om elf uur presenteert een speciale commissie van het IPCC, het klimaatpanel van de VN, in Monaco haar rapport over de toestand van de oceanen en de poolregio’s. Drie jaar lang hebben meer dan honderd wetenschappers eraan gewerkt. Ze bundelden zevenduizend studies en verwerkten tienduizenden commentaren. De afgelopen dagen is druk vergaderd over de tekst van de samenvatting.

Decennialang heeft de mens de oceaan behandeld als de grote zus, schreef de BBC gisteren, die telkens weer opdraaft om haar kleine zusje uit de problemen te helpen. Door de uitstoot van broeikasgassen houdt de aarde meer warmte vast, maar meer dan 90 procent daarvan is door de oceanen opgenomen. Een derde van de CO2 is in het zeewater verdwenen. We dumpen elk uur een miljoen ton CO2 in de zee, rekende Greenpeace voor.

Naar verwachting zal het rapport laten zien dat die zusterlijke zorg haar grenzen heeft bereikt. Twee maanden geleden meldde een andere IPCC-commissie dat de mens het land uitputte. Nu zal blijken dat de zeeën geen bodemloze put zijn.

Vier knelpunten uit het rapport:

1. Smeltend ijs: minder drinkwater en meer methaan

De berichten buitelen in hoog tempo over elkaar heen. De Groenlandse ijskap smelt in ­recordtempo. Meer dan de helft van de gletsjers in de Himalaya dreigt te verdwijnen. IJsplaten op Antarctica schuiven in zee. Binnen een paar decennia is de Noordpool ijsvrij.

Dit versnelde ontdooien heeft niet alleen gevolgen voor de zeespiegel. Het versterkt ook de opwarming. Minder ijs betekent bijvoorbeeld dat minder zonlicht wordt weerkaatst. En als de permafrost van de toendra’s ontdooit, komt er meer ­methaan uit de bodem vrij. Daarnaast vergroot het smelten van de gletsjers de kansen op ­lawines en zakken door het ontdooien van de bevroren bodem huizen en wegen in.

Ten slotte: miljoenen mensen zijn in hun bestaan afhankelijk van de gletsjers. Ze voorzien in hun drinkwater, bevloeien de akkers en leveren elektriciteit.

2. Stijgende zeespiegel: bedreiging voor eilanden en kust

In zijn laatste overzichtsrapport (uit 2014) hield het IPCC nog wat slagen om de arm. Niet ­alleen ging de raming voor de zeespiegelstijging in 2100 gepaard met een grote onzekerheidsmarge – ergens tussen 26 en 98 centimeter, het afkalven van de ijskappen was ook buiten de schatting gelaten. Dat proces draagt hooguit enkele decimeters bij, stond in een voetnoot.

Inmiddels zijn vele studies verschenen over dit afkalven. ­Diverse ijskappen en –platen zouden een versnelling hebben ingezet. De wereld heeft kunnen zien hoe grote ijsbergen van West-Antarctica afbraken.

Het rapport dat vandaag wordt gepresenteerd, zal een nieuwe, en waarschijnlijk hogere raming geven. En het zal zich uitspreken over de bedreiging die de stijging vormt voor kleine eilanden en kustgebieden.

3. Ander water: een gezonde oceaan is de sleutel

Het zeewater is warmer geworden, zuurder – de opgenomen CO2 wordt omgezet in koolzuur – en het is, zeker in de poolgebieden, door het smeltwater ook minder zout. Dat heeft gevolgen voor de ecosystemen. De meeste koraalriffen zijn ten dode ­opgeschreven, de verzuring is een bedreiging voor schaaldieren. Voeg daar de vervuiling en de overbevissing aan toe en het wordt duidelijk dat de oceanen er slecht aan toe zijn.

Niet alleen hebben ze als klimaatbuffer aan kracht ingeboet. Ze kunnen de mens ook minder van voedsel voorzien en zullen eerder ziektes overbrengen – door algenbloei bijvoorbeeld. Ook dreigen natuurlijke kustverdedigingen zoals koraalriffen en mangrovebossen te verdwijnen.

Deze paragraaf biedt de meeste opties voor actie. Een gezonde oceaan is de sleutel voor het ­bereiken van klimaatdoelen, schrijft vakblad Science deze week in een commentaar

4. Extremen: wat doen El Niño en de orkanen?

El Niño is het fenomeen waarbij warmte die is opgeslagen in de Grote Oceaan weer vrijkomt. Dit gebeurt eens in de zeven jaar en heeft wereldwijde gevolgen voor het weer. De laatste El Niño was er mede verantwoordelijk voor dat 2015 en 2016 de warmste jaren sinds mensenheugenis waren. Maar wat zijn de gevolgen van een opwarmende aarde en opwarmend zeewater voor toekomstige El Niño’s? Worden ze dan heftiger?

Het is een vraag waar het rapport antwoord op moet geven. En zo zijn er meer extremen en abrupte veranderingen waarbij de oceanen een rol spelen. Het vele, zoete smeltwater van de Noordpool zou bijvoorbeeld de Warme Golfstroom kunnen remmen. En omdat warm oceaanwater de drijvende kracht is van orkanen, lijkt het aannemelijk dat die orkanen in de toekomst krachtiger worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234