Woensdag 27/05/2020

Primaries

Iowa, de maïsschuur die de Amerikaanse verkiezingen bepaalt

De Amerikaanse vlag en die van de staat Iowa naast een maïsveld in Grand Mound, Iowa.Beeld REUTERS

Amper 6 stemmen op 538 heeft Iowa in het kiescollege dat uiteindelijk op het einde van het jaar de president verkiest, en met 3 miljoen inwoners is de staat goed voor 1 procent van de volledige Amerikaanse bevolking. En toch zijn de ogen van de wereld weer gericht op The Hawkeye State in het Midwesten.

U zoekt een plaats om zowat alle Amerikaanse presidentskandidaten samen te zien, en u houdt van een jaarmarkt op tijd en stond? Welaan dan, rep u dan naar de Iowa State Fair, een van de grootste volkskermissen van de hele VS.

Denk aan een reuzenrad, draaimolens, meer dan 200 eetstandjes genre gefrituurde boter, cheesecake of Snickers, en vooral varkensvlees, veel varkensvlees. Andere attracties omvatten een uit boter gebeeldhouwde koe, wedstrijden om ter grootste geit, stier, duif of konijn, armworstelcompetities, houthakken, figuurzagen, taart eten of cow chip throwing, wat vrij vertaald kan worden als 'om ter verst gedroogde koeievlaaien gooien'.

Wat presidentskandidaten op zo'n pensenkermis te zoeken hebben, vraagt u zich af? Simpel: de Iowa State Fair vindt plaats in - welja - Iowa, de Amerikaanse staat die elke vier jaar de eer krijgt de 'first caucus in the nation' te mogen organiseren, de eerste voorverkiezing voor de presidentsverkiezingen.

Jeb Bush werkt een stuk varkensvlees weg op de Iowa State Fair.

Aandacht

Die eer brengt een gigantische en maandenlange media-aandacht met zich mee, wanneer duizenden journalisten en cameraploegen neerstrijken in het zog van de campagnebussen. Nergens anders - behalve nog in New Hampshire, waar op 9 februari de tweede voorverkiezing plaatsvindt - besteden kandidaten zoveel geld en tijd als in Iowa. Je gezicht laten zien op zoveel mogelijk plaatsen is hier ongelooflijk belangrijk, ook door het karakter van een caucus waarbij kandidaten zo veel mogelijk volk op de been moeten krijgen.

Wie het hier goed doet in de voorverkiezing, heeft het veelbesproken 'momentum' in de media mee. Vraag maar aan Barack Obama, die hier in 2008 won en ineens een serieuze uitdager bleek voor Hillary Clinton. Op de dag van de caucus, liep Obama 20 procent achter op Clinton in de nationale peilingen. Een week later was het verschil al verkleind tot 5 procent. Wie het slechter doet dan verwacht, komt daarentegen in de problemen. Zeker in een verkiezing met veel kandidaten, verdwijnen de verliezers van Iowa al heel snel naar het achterplan.

Een oneerlijk systeem, zeggen critici, want niet alleen telt Iowa - en ook New Hampshire - maar voor een fractie van de einduitslag mee, de staat is verre van een afspiegeling van de rest van de VS. 89 procent van de inwoners is blank (64 procent in de VS), 5 procent Latino (16 procent in de VS) en 3 procent zwart (12 procent in de VS). Het maakt van de voorverkiezing maandag uiteindelijk niet meer dan een beauty contest, maar wel eentje met gigantische belangen. Want ook al is het systeem oneerlijk, sinds 1980 kon geen enkele kandidaat behalve Bill Clinton in 1992 uiteindelijk de nominatie binnenhalen zonder Iowa, New Hampshire of beide staten te winnen.

Iowa ligt in het midden van de VS tussen de Mississippi-rivier en de Missouri.Beeld rv

Factbox Iowa

Hoofdstad
Des Moines

Bijnaam
The Hawkeye State

Inwoners
3.123.899

Winnaar vorige presidentsverkiezing
Barack Obama: 51.99 %

Uitslag vorige caucus
Democraten (2008): Obama 37,6 % - Edwards 29,7 % - Clinton 29,4%

Republikeinen (2012): Santorum 24,56 % - Romney 24,54 % - Paul 21,43 %

Wat is een caucus ook weer?
Ontdek het in het lexicon van de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Corn belt

Veel gebeurt er buiten de State Fair doorgaans niet in Iowa, dus de staat is elke vier jaar maar wat blij met de extra media-aandacht die het hele verkiezingscircus met zich meebrengt. Veel attracties of aantrekkingspolen heeft de staat niet, tenzij je eindeloze velden vol maïs als 'spannend' kunt bestempelen. Iowa staat dan ook bekend als de corn state of de maïsstaat. Ze ligt in het hart van de corn belt in het Midwesten en produceert per jaar meer maïs dan welke andere staat ook.

Politiek is ze sinds de jaren 80 een swing state, een staat waarvan niet of toch heel moeilijk te voorspellen valt wie er uiteindelijk de meerderheid zal halen. Sinds 1988 won hier altijd een Democraat, behalve in 2004, toen George W. Bush won met amper 10.000 stemmen verschil. Pas in de laatste jaren kon Barack Obama de staat met een relatief veilige marge binnenhalen. Toch zijn zowel de gouverneur, de twee senatoren als drie van de vier federale parlementsleden hier Republikeinen.

Beeld AFP

Viertrapsraket

Vooral de Democratische caucus van Iowa steekt behoorlijk ingewikkeld in elkaar. In andere staten mogen kiezers rechtstreeks afgevaardigden kiezen voor de nationale conventie, maar in Iowa werken ze met nog wat tussenstappen. Gewone partijleden kiezen afgevaardigden voor de districtsconventie, daar kiezen die afgevaardigden later weer afgevaardigden voor de staatsconventie, waar uiteindelijk gekozen wordt wie er naar de nationale conventie mag. Doordat het hele proces maanden in beslag neemt, veranderen afgevaardigden ook nogal eens van mening. Toen de Republikeinen in 2012 ook nog op die manier werkten, kreeg Rick Santorum bijvoorbeeld, toen hij met amper 34 stemmen op 121.000 won van Mitt Romney, uiteindelijk 0 afgevaardigden achter zijn naam. Romney kreeg er zes, derde hond Ron Paul 22. Meestal is de uitslag in afgevaardigden wel vergelijkbaar met die in stemmen, maar het toont wel aan hoe absurd het soms kan lopen.

Bij de caucus komen Republikeinse of Democratische kiezers bij elkaar in scholen, bibliotheken, kantines of gewoon bij mensen thuis. Republikeinen debatteren en discussiëren over de kandidaten, waarna ze stemmen. De Democraten daarentegen houden een veel langere discussie en proberen de anderen te overtuigen met argumenten. Uiteindelijk gaan ze in groepjes bij elkaar staan, zodat er geteld kan worden. De stemming is dus niet geheim. Wie geen 15 procent haalt, moet in de volgende ronde bij een groepje voor een andere kandidaat gaan staan die wel nog meedoet. Tussendoor mogen kiezers nog altijd anderen proberen te overtuigen. Uiteindelijk wordt er uren gesproken, geargumenteerd, gedebatteerd, gescandeerd, met als voordeel dat kiezers heel erg betrokken zijn bij het politieke spel.

Enkel geregistreerde kiezers mogen meedoen aan de Iowa caucus. Van de ongeveer 3,1 miljoen inwoners staan er ongeveer 611.000 geregistreerd als Republikein, 584.000 als Democraat en 725.000 zijn officieel onafhankelijk. In 2012 daagde 20 procent van de Republikeinen op, in 2008 39 procent van de Democraten.

Deze video van een Democratische caucus in 2008 toont het systeem goed aan:

De Republikeinse caucus in Black Hawk County, Iowa, in 2012.Beeld AP

Lees ook

Wie zijn de protagonisten van de voorverkiezingen? Ontdek het in ons dossier.

Wat te verwachten maandag?

Dat het spannend wordt, staat vast. Zowel langs Democratische als langs Republikeinse zijde is dé vraag: kunnen de extremere kandidaten de establishment-kandidaat kloppen?

Bij de Democraten zag Iowa er voor Hillary Clinton maandenlang uit als een certitude. Maar de kansen lijken te keren in haar nadeel. 'Democratisch socialist' Bernie Sanders bouwde zijn campagne in Iowa langzaam maar zeker van de grond op, trekt nog steeds elke week meer en meer volk naar zijn meetings, rijft over heel het land recordbedragen van gewone burgers bij elkaar en weet met zijn passie en aura van authenticiteit vooral jongeren te verleiden. En kijk, vandaag voorspellen de peilingen een nek-aan-nek-resultaat tussen hem en zijn Democratische rivale.

Voor Clinton staat er gigantisch veel op het spel in Iowa. In New Hampshire staat ze ver achter op Sanders, en beide staten verliezen is het ultieme nachtmerriescenario. Clinton zal dan moeten bewijzen dat ze de eerste persoon in 24 jaar is - toevallig na haar echtgenoot Bill - die toch presidentskandidaat kan worden zonder Iowa en New Hampshire. Cruciale vraag wordt dan hoe de Democratische zwarte kiezers zullen stemmen in de vierde voorverkiezing, South Carolina. Bij die bevolkingsgroep doet Hillary het nu nog uitstekend. Maar zal dat zo blijven?

Hillary Clinton.Beeld AFP
Bernie Sanders.

In de Grand Old Party zijn alle ogen uiteraard gericht op Donald Trump. Iowa moet duidelijk maken of de man stemmen in individuele staten kan verzamelen, naast torenhoge ogen gooien in nationale peilingen. Zullen zijn aanhangers die vinden dat de VS door het gepalaver en de bemoeienissen uit Washington naar de verdoemenis gaat, ook echt hun zetel uitkomen om hun stem uit te brengen? Of zullen veel kiezers zich uiteindelijk toch achter een in hun ogen iets verkiesbare kandidaat scharen?

In de peilingen voor Iowa stond Trump lang op gelijke hoogte of net achter zijn rivaal Ted Cruz, al doet hij het de laatste weken steeds beter. Een eerste plaats zou een ongelooflijke opsteker zijn voor Trump, maar ook een tweede plaats zou goed nieuws zijn. Trump kan dan tonen dat hij aan de verwachtingen voldoet en wel degelijk kiezers kan verleiden. Eindigt hij derde of nog lager, dan wordt het al moeilijker en zal hij zich moeten verdedigen tegen het loser-imago. (Al is er niemand die durft te zeggen dat hij dat niet kan.)

Donald Trump.Beeld getty

Ook voor andere kandidaten staat er veel op het spel. Nog steeds 12 kandidaten dingen mee voor de felbegeerde post, en onvermijdelijk vallen er na Iowa en/of New Hampshire een aantal van af. Ted Cruz moet hier goed scoren, liefst de eerste of de tweede plaats, om zijn kansen nog enigszins gaaf te houden. Ook Rubio, die nu als derde staat in de peilingen en nog zowat het enige alternatief is van het partijestablishment tegen brulboeien Trump en Cruz, zal aan de verwachtingen moeten voldoen. Tweede of zelfs eerste eindigen, zou het droomscenario zijn voor de partijtop, die zich dan waarschijnlijk en masse achter hem zal scharen. Idem trouwens voor Jeb Bush of Chris Christie.

Beeld REUTERS

Fun facts: dit wist u nog niet over Iowa

• U wilt ooit graag 's werelds grootste aardbei zien? Rep u dan naar Strawberry Point, een stadje in het oosten van Iowa dat de eer heeft de grootste aardbei ter wereld te mogen huisvesten. Eentje in glasvezel, weliswaar.

• Iowa heeft geen nationaal dier, enkel een nationale vogel: de goudsijs of Amerikaanse goudvink.

• De naam 'Iowa' komt van de Ioway, een 2.500 man sterke indianenstam die voor de komst van de Europeanen in het gebied leefde.

• Iowa's bijnaam, The Hawkeye State, is genoemd naar indianenleider Black Hawk van de Sauk-stam, die in 1838 stierf in Iowa.

• De vlag van Iowa toont een drieband met blauw, wit en rood, als verwijzing naar de tijd toen het gebied nog in handen was van de Fransen. In het midden draagt een adelaar het motto van de staat: "Our liberties we prize and our rights we will maintain", "Onze vrijheden prijzen we en onze rechten zullen we behouden".

• Hetzelfde motto komt terug in het officiële zegel, waar een burgerwacht in een tarweveld staat, een verwijzing naar de landbouwgeschiedenis van de staat, met op de achtergrond de Mississippi-rivier.

• Iowa is de enige staat die in zijn officiële afkorting twee klinkers heeft: IA

• Iowa staat niet alleen bovenaan het lijstje 'maïsproductie', ook wat betreft de productie van varkensvlees en eieren eindigt de staat bovenaan. De staat telt een kleine 33 miljoen kippen. Het veel grotere Texas heeft er 'maar' 15 miljoen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234