Dinsdag 06/12/2022

NieuwsOorlog in Oekraïne

Inwoners Cherson mijden referendum: ‘Sinds vrijdag is het doodstil op straat’

Een lid van de kiescommissie gaat de deuren af met een mobiele stembus. Beeld Reuters
Een lid van de kiescommissie gaat de deuren af met een mobiele stembus.Beeld Reuters

Deuren stevig op slot, het hek dicht met een ketting. Vijf dagen lang zitten Viktor (65) en zijn vrouw Olga al opgesloten in hun huis in de door Rusland bezette Oekraïense stad Cherson.

Bert Lanting

Net als veel andere inwoners van de stad wagen Viktor en Olga zich niet op straat, uit vrees dat ze gedwongen worden vóór aansluiting bij Rusland te stemmen. “Sinds vrijdag is het doodstil op straat”, vertelt Viktor via een veilige verbinding vanuit de stad. Dat was de dag dat het referendum over aansluiting bij Rusland begon in de door het Russische leger bezette gebieden in Oekraïne. “Iedereen is bang dat ze aangehouden zullen worden door Russische soldaten en onder druk zullen worden gezet om mee te doen aan het nep-referendum.”

De door de Russen benoemde gouverneur Vladimir Saldo beweerde dinsdag dat een overweldigende meerderheid van de kiezers voor aansluiting bij Rusland heeft gestemd, maar dat is volgens Viktor “onzin”. “Iedereen zegt dat het ook in de stembureaus doodstil is. Natuurlijk zijn er fanatieke Moskou-aanhangers die hun stem hebben uitgebracht, maar het overgrote deel van de achtergebleven bevolking blijft weg. Ze moeten niets van de Russen hebben. Meedoen is sowieso strafbaar. Onder de Oekraïense wet staat er een flinke gevangenisstraf op. Sommigen durven niet, omdat ze bang zijn dat de plaatselijke bevolking wraak op hen zal nemen.”

De ‘gedeeltelijke mobilisatie’ die president Poetin vorige week tegelijk met de referenda afkondigde zal de animo in de bezette gebieden om mee te doen ook niet hebben vergroot, vermoedt Viktor. Ook mensen die vóór aansluiting bij Rusland zijn, worden nu opeens geconfronteerd met de mogelijkheid dat zij zullen worden opgeroepen om mee te vechten tegen de Oekraïners.

Schijnvertoning

Om de stembussen toch vol te krijgen gaan Moskougezinde medewerkers met stembiljetten de straat op en de huizen langs, vergezeld door bewapende Russische soldaten. Wie weigert mee te doen, loopt het risico te worden opgepakt. “Gisteren zouden ze twaalf mensen die weigerden een zak over hun hoofd hebben getrokken en hebben meegenomen, God mag weten waarheen.”

Het hele referendum is “één grote schijnvertoning”, zegt Viktor. “Stemmen onder de loop van een geweer! Bovendien mag de meerderheid van de inwoners niet meestemmen: ruim 60 procent van de bevolking is gevlucht voor de Russen. Die mensen zouden allemaal tegen aansluiting bij Rusland stemmen.”

Toch is hij er zeker van dat Moskou de verkiezingszege zal uitroepen, waarna president Poetin de officiële annexatie van de gebieden zal afkondigen. Dan komen Viktor en zijn vrouw van de ene op de andere dag in een ander land te wonen.

Viktor is zelf in Rusland geboren, zijn vader was een officier in het Russische leger, maar met het Rusland van Poetin wil hij niets te maken hebben. Hij heeft nog familie in Rusland, maar met hen heeft hij nauwelijks contact meer. “Zij geloven echt dat wij hier onder de nazi’s en fascisten leven en dat het Russische leger is gekomen om ons te bevrijden. Dat de Russen hele steden platschieten, geloven ze niet. De militairen zijn volgens hen juist gekomen om hulpgoederen uit te delen en scholen te openen.”

“Ook al verklaart Moskou Cherson tot een provincie van Rusland, wij zullen nooit een Russisch paspoort aanvaarden of pensioen uit Rusland aannemen, ook geen humanitaire hulp, niets!”, zweert hij.

Uittocht voorkomen

Het echtpaar hoopt nog steeds op het Oekraïense leger, dat de laatste weken bezig was met een offensief in het zuiden van het land. Vanuit de verte is het gedreun van de oorlog te horen. Iedere dag klinken er ook in Cherson ontploffingen. Afgelopen weekeinde werd een hotel in Cherson getroffen waar naar verluidt pro-Russische buitenlandse ‘waarnemers’ waren ondergebracht die toezicht moesten houden op het referendum.

“Maar het gaat zo langzaam, de bevrijding lijkt nog ver weg”, verzucht Viktor. “Eerst hadden ze het over augustus, toen over september, maar nu praten ze al over eind dit jaar...”

Als de bevrijding uitblijft, zullen ze Cherson, hun huis en hun moestuin, hun hele verleden moeten achterlaten, vreest hij. “Wij willen geen buitenlanders in ons eigen land worden.” Maar het net begint zich te sluiten. “Tot voor kort was het nog mogelijk via de Krim en Rusland weg te komen, ook al moest je daarvoor – heel duur – dubieuze commerciële kantoortjes inschakelen. Maar er gaan nu geruchten dat Moskou de grenzen helemaal gaat sluiten om een uittocht te voorkomen.”

Hij maakt zich zorgen over wat er na de verwachte annexatie van de bezette gebieden zal gebeuren. “Voorlopig zal het nog niet zo’n vaart lopen”, zegt hij. “Maar over een paar weken zullen de eerste militairen aankomen die Poetin nu onder de wapenen heeft geroepen.” Mogelijk zullen de Russen dan weer een offensief beginnen om te proberen ook de rest van de regio Cherson in handen te krijgen. “In ieder geval zal het er niet rustiger op worden.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234