Woensdag 23/09/2020

interview u Stef Kamil Carlens van Zita Swoon wil zijn horizon verbreden

'Mijn muzikanten zijn zo beslagen dat het me moeite kost hen bij te benen''We zijn bon vivants. Toeren met Zita Swoon is pure ontspanning'

'Ik proef graag van wat ik nog niet ken'

De Antwerpse formatie Zita Swoon heeft voor het eerst de stap gezet van klank naar beeld. Camera Concert: A Band in a Box is een door voorman Stef Kamil Carlens geregisseerde dvd annex live-cd, een fraai snapshot van waar de groep anno 2005 zoal voor staat. Als extraatje is er de roadmovie A Film about a Band van Jasmina Fekovic, die eerder een documentaire over Jeff Buckley draaide, en Eddie Van de Velde. 'Eigenlijk ben ik het rockcircuit ontgroeid, al kan ik pas nu onder woorden brengen wat me er altijd aan heeft gestoord.' Door dirk Steenhaut

Zanger-gitarist Stef Kamil Carlens maakt drukke tijden door. Hij werkte een tijdje aan muziek voor een tekenfilm, tot de geldschieter van het project besloot met een andere componist in zee te gaan. Voorts schreef hij onlangs een nummer met de Franse zanger Miossec en denkt hij al luidop aan de volgende cd van Zita Swoon. De opvolger van het vorig jaar verschenen A Song about a Girls zou tegen september volgend jaar af moeten zijn. Maar wat ons vandaag samenbrengt, is de eerste echte film over zijn groep.

Hoe ben je bij het Band in a Box-concept uitgekomen?

Stef Kamil Carlens: "Uit economische noodzaak. Onze buitenlandse concertreizen zijn vaak verlieslatend: er zijn vijftien mensen bij betrokken en dat maakt toeren erg duur. We zochten dus naar een formule waarmee we konden besparen. Toevallig had ik in de bioscoop net die film over Ray Charles gezien. In een scène uit een van zijn optredens zag je hoe zijn zangmicrofoon rechtstreeks in een gitaarversterker was ingeplugd. En het werkte nog ook. Tja, in de jaren vijftig concerteerden ze natuurlijk nog niet in van die grote arena's.

"Maar goed, ook wij spelen nu zonder P.A.-systeem. De groep staat opgesteld in het midden van de zaal, in een cirkel rond de monitors, en bijgevolg horen het publiek en de muzikanten precies hetzelfde geluid. Wie om ons heen wandelt, hoort andere accenten - wat meer gitaar, wat meer percussie - en kan zijn eigen mix bepalen. We hebben dat systeem voor het eerst in Duitsland uitgeprobeerd en de reacties waren hartverwarmend. Er is ook geen kloof meer tussen ons en de concertbezoekers: alles is zeer menselijk en direct, de toeschouwer kijkt als het ware door de groep heen. Maar ook voor ons is het een belevenis. Je gaat er natuurlijker en dynamischer door spelen. Net als in klassieke muziek hoort iedereen het geheel en zoiets spreekt mij enorm aan. Het is in alle opzichten een boeiend experiment."

'Directed by SKC' lees ik op de aftiteling van de dvd. Waaruit bestond je taak als regisseur precies?

"Uit heel veel. Eigenlijk stond ik in voor regie én productie. Ik heb de locatie uitgezocht, het concept bedacht, bepaald hoe de muzikanten in beeld moesten komen. De meeste cameralui portretteren enkel de zanger, terwijl de overige muzikanten vaak vergeten worden. Mijn bedoeling was dat je mensen zou zien spelen. Ik wilde dit al jaren doen: het begon met Stop Making Sense, Big Time en The Last Waltz (over Talking Heads, Tom Waits en The Band, DS), allemaal juweeltjes van films die visueel veel verder gingen dan een gewone concertregistratie. Deze dvd is voor mij slechts een eerste stap. Het mag allemaal nog wat speelser worden, zolang de muziek en de intensiteit van de performance maar het uitgangspunt blijven. Het geheel moet uiteraard aangenaam zijn om naar te kijken. Vandaar dat we voor ieder nummer van kleding veranderen. Zoals je weet, ontwerp ik mijn kleren zelf en zo kan ik ook iets tonen dat ik op een ander terrein heb gecreëerd. Het is een verdoken modeshow, ja. (lacht)"

Denk je, als visueel artiest, vlotter in beelden dan in woorden? In de film zeg je dat het je vaak moeite kost goede teksten te verzinnen.

"Als ik met gedachten of emoties worstel die me echt van het hart moeten, zoals ten tijde van A Song about a Girls, schrijven de nummers zichzelf. Maar ik heb vol-strekt geen idee van waar de volgende cd over moet gaan. Soms heb ik gewoon niets te vertellen. Life = A Sexy Sanctuary werd daardoor een beetje een lijdensweg. Bij muziek hoeven woorden natuurlijk niet altijd belangrijk te zijn: je kunt ook mooie nonsensliedjes maken door wat met klanken te spelen. Al heb ik intussen ingezien dat je ook met dat soort dingen voorzichtig moet zijn. Ik ben nu vooral op zoek naar trucs die het schrijfproces op gang kunnen brengen. Soms is één woord uit een woordenboek al voldoende om een ideeënstroom te generen."

Jullie dvd is opgenomen op diverse plekken in de Gentse Vooruit, tot de trappengangen toe. De ruimte is dus nadrukkelijk aanwezig. Een belangrijk sfeerbepalend element?

"Zeker, zowel voor beeld als geluid. Vooruit is een prachtig gebouw: die gouden tinten, die aardkleuren, die trappen, het zonlicht dat binnenvalt door de ruiten... En in sommige kamers heb je enorm veel galm. Dat zijn allemaal ingrediënten die we actief hebben gebruikt."

De passage waarin je op zolder in je eentje 'Our Daily Reminders' speelt, is een van de hoogtepunten uit de film. Zie je je ooit nog zo'n uitgebeende cd maken? Je eigen Nebraska, zeg maar?

"Dat is misschien een beetje hoog gegrepen. Ik ben ooit als soloartiest begonnen, maar sinds ik word omringd door zulke geweldige muzikanten voel ik me in mijn eentje erg kwetsbaar en onzeker. Ik zou wel graag eens zo'n plaat opnemen, maar het is een kwestie van durf: je gitaartechniek wordt op zo'n moment bijzonder belangrijk en ik ben helaas niet zo goed als Springsteen. Anderzijds heb ik onlangs, tijdens een benefiet in het Zuiderpershuis, vier nummers solo gespeeld en hoewel ik erg zenuwachtig was, voelde het goed aan. Ooit komt het er dus wel van. Anderzijds besef ik dat de fantastische band die ik nu heb wellicht niet voor eeuwig is. Vroeg of laat gaan al die muzikanten hun eigen weg. Daarom smeed ik het ijzer maar beter terwijl het heet is."

Toen je vorige cd uitkwam, zei je: 'Ik heb eindelijk ontdekt dat ik een individu ben.' Toch zien we je in de roadmovie op de dvd met twaalf mensen in de tourbus stappen. Is dat geen aanslag op je individualiteit?

"O, ik had het toen meer over de manier waarop je je aan iemand bindt: je ouders, je partner, je familie. Toeren met Zita Swoon is pure ontspanning. We zijn bon vivants en vaak is het gewoon een feest. Thuis zijn mijn vriendin (ook zijn manager, DS) en ik altijd intensief met Zita Swoon bezig, dus als we de hort opgaan, krijgen we prompt een vakantiegevoel. De meeste bandleden hebben kinderen. Als Zita Swoon de grens oversteekt, zijn ze dus even ontheven van al hun verantwoordelijkheden en hoeven ze niet te veel na te denken. De mensen die naar ons komen kijken, willen zich sowieso amuseren. Wel, daar gaan we graag in mee."

Hoe sociaal ben je? Functioneer je goed in een groep?

"Best wel. Niet dat ik supersociaal ben, maar op zo'n tourbus vindt iedereen zijn eigen hoekje: je kijkt tv of zet je walkman op. Onderweg laten we elkaar met rust. Tijdens de soundcheck is iedereen nog wat op zichzelf, maar 's avonds komt iedereen weer bij elkaar."

Hebben de Franstalige liedjes op je vorige cd in het zuiden deuren geopend?

"Dat denk ik wel. Maar het is een combinatie van factoren: de nieuwe sound van Zita Swoon is warmer en dank zij ons dameskoortje klinken we ook soulvoller. We krijgen in Frankrijk redelijk wat aandacht: we werken er met gemotiveerde mensen en er zijn van A Song about a Girls al zevenduizend stuks verkocht. Er beweegt dus wat en het verhaal is nog niet afgelopen. In maart gaan we terug en later hopen we er op een reeks zomerfestivals te spelen.

"In Italië zit ik ook in Songs with Other Strangers, een gelegenheidsgroep met John Parish, Hugo Race en enkele plaatselijke muzikanten. In april gaan we weer het podium op. Hopelijk vinden we de tijd om een plaat te maken, want iedereen heeft er zin in. We zijn met zes zangers en songwriters en elk treedt om beurten op de voorgrond terwijl de anderen als backingband fungeren."

Er staan twee covers op jullie live-cd. Waarom precies Dylan en The Triffids?

"Ik speel al bijna mijn hele leven andermans songs. Ik ben voortdurend op zoek naar nummers waarvan de teksten op mezelf van toepassing zijn. 'Raining Pleasure' van The Triffids paste thematisch helemaal bij A Song about a Girls. Dylans 'You're a Big Girl Now' ook, trouwens. Het zijn verlengstukken van mijn universum, schakels in mijn eigen verhaal. Het is altijd leuk als je op nummers stuit die aansluiten bij je eigen liedjes en ze samen een geheel vormen. Als je zo'n song zingt, moet je je diep in de poëzie van een andere schrijver wentelen. Die confrontatie met een andere denkwereld boeit me wel als zanger."

Het gerucht gaat dat je je meer en meer wilt toespitsen op jazz.

"Het is een wereld om te ontdekken, hé? Ik luister regelmatig naar de jazzprogramma's op Radio 1 en Klara en kom zo fantastische dingen op het spoor. Ik ben onlangs ook weer les gaan volgen bij een jazzgitarist, Hans Van Oost. Want ik wil me verder ontwikkelen, ook op theoretisch vlak: toonladders inoefenen, zicht krijgen op hoe de dingen in elkaar zitten en met die informatie nieuwe dingen uitproberen. De muzikanten met wie ik momenteel speel, zijn zo beslagen dat ik hen amper kan bijbenen. Ik wil ook meer schrijven ten dienste van de band, verder experimenteren met vocale arrangementen. Ik ben benieuwd hoe ver ik nog kan gaan met de meisjes van Radio Candip. Ook op het vlak van de percussie zijn we nog maar pas onze mogelijkheden aan het ontginnen. Muzikanten zijn echter wispelturig, alles verandert almaar. Kobe Proesmans, ons percussiewonder, heeft net beslist Zita Swoon te verlaten. We hebben wel al een vervanger, een Cubaan die door Kobe is aangebracht. Dat wordt spannend. Ach, ik denk niet dat ik ooit een echte jazzmuzikant word, maar het is fijn van dingen te proeven die ik nog niet ken."

Een emotie die ik in de muziek van Zita Swoon zelden aantref, is agressie. Je lijkt me een nogal zachtmoedig type. Zijn er dingen die je echt boos kunnen maken?

"Pff, af en toe maak ik me wel eens kwaad hoor, maar ik vraag me dan telkens af wat voor zin het heeft me zo op te winden. Ik zit natuurlijk in een luxepositie: ik ben een muzikant die al tien jaar van zijn passie kan leven. Ik ben niet rijk, maar doe min of meer wat ik wil. Dus: die zachtmoedigheid is niet iets waar ik hard voor heb moeten werken. Mocht ik, zoals Bob Marley of 50 Cent, in een getto zijn opgegroeid, zou ik misschien een heel ander karakter hebben ontwikkeld. En de volksaard speelt natuurlijk ook mee. Toch hou ik af en toe wel van een brok agressieve muziek. Rage against the Machine weet ik zeer goed te smaken."

Je vindt de term 'rock' niet passen bij Zita Swoon. Te macho, neem ik aan. Bij jullie klinkt alles veel vloeiender.

"Ik heb een tijdje geleden de autobiografie van de dalai lama gelezen: hoe hij het, met zijn zachte karakter, ineens tot spirituele en politieke leider van Tibet schopte. Het boeddhisme is een leer die veel mensen heeft geïnspireerd. Mochten we collectief beslissen iedere vorm van geweld af te zweren, dan zou de wereld er heel anders uitzien. Al wil ik die filosofie ook weer niet idealiseren hoor. Want zoals Nick Cave het ooit al treffend heeft samengevat: 'People just ain't no good.'"

De cd/dvd Camera Concert: A Band in a Box van Zita Swoon is uit bij Chikaree/Bang!

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234