Woensdag 02/12/2020

INTERVIEW u Regisseur Amos Gitaï over zijn film 'Promised Land'

'Cinema heeft een plicht te vervullen en moet maatschappijkritisch zijn'

'Utopieën zijn richtingwijzers'

Als er een rode draad door het vaak polemische oeuvre van de Israëlische cineast Amos Gitaï loopt, dan is het dat van de tegenstellingen in het Midden-Oosten en de joodse geschiedenis. In het onthutsende Promised Land onderzoekt hij opnieuw het geweten van Israël door formeel de seksslavernij en vrouwenhandel van maffiabendes aan de kaak te stellen.

Brussel

Van onze medewerker

Luc Joris

Gitaï (Haifa, °1950) is niet alleen in Brussel om er de pers te spreken over Promised Land. Hij legt er ook de laatste hand aan de postproductie van Free Zone, zijn nieuwe film die op 19 mei in de officiële competitie van Cannes gepresenteerd wordt. "Vroeger gaf ik Hebreeuwse titels aan mijn films, een manier om het Hebreeuws als een cinematografische taal te legitimeren", legt Gitaï uit. "Promised Land en Free Zone gaan niet specifiek over Israël of Palestina; ze maken deel uit van een groep films over rassenvermenging in de regio. Vandaar de Engelse titels. Momenteel ben ik geïnteresseerd in die dingen die de grens in twee richtingen overschrijden. In Promised Land is dat vrouwenhandel en prostitutie en de samenwerking op dat gebied tussen Israël, Egypte, Palestina en Rusland. Het is geen samenwerking in de goede zin van het woord, want het gaat om criminele organisaties. Maar ik wil het clichématige, karikaturale beeld dat de wereld van de regio heeft ontbinden."

Is Promised Land vanuit dezelfde stelling geboren als uw vorige films: tonen wat de media niet toont?

Amos Gitaï: "Het Midden-Oosten kent de grootste concentratie van cameraploegen per vierkante meter ter wereld, maar ik vind dat je bescheiden moet blijven: film zal de wereld niet veranderen. Er zijn efficiëntere manieren, zoals politiek en wapens. Maar als we een perceptie willen veranderen, is het misschien geen slecht idee er op die manier mee te beginnen.

"Ik wil zowel de Israëli's als de Palestijnen humaniseren. We kunnen niet tot een vredesakkoord komen als we dat akkoord op een cynische manier ondertekenen. We moeten de tegenstellingen en de complexiteit van het probleem proberen te begrijpen. De Israëli's hebben het vaak moeilijk met mijn films omdat ik het over immorele, weinige opgewekte zaken heb. Ik roep vragen op met mijn films. Sommigen troebleert dat, maar dat vind ik een goed teken. Het zorgt voor een goede dialectiek."

Moeten we Promised Land ook zien als een in twijfel trekken van de muur die door Sharon gebouwd wordt en grenzen in het algemeen, want de misdaad houden ze niet tegen?

"Er wordt altijd gesproken over die fysieke, territoriale muur, maar wat mij het meest stoort, is de mentale muur. In Europa heb je ook de Berlijnse muur gehad. Hij is verdwenen toen het politieke klimaat veranderd is. Een virtuele muur tussen mensen is veel storender. Ik ben meer geschokt door het karikaturale beeld dat sommige maatschappijen van andere hebben. Dat zijn de echte grenzen en het leidt tot barrières die een vreedzame samenleving in de weg staan. Promised Land laat een 'samenwerkingsverband' zien tussen criminele Israëlische, Palestijnse en Russische bendes. Het overstijgt het etnische en religieuze conflict van de regio. Tegelijk is het een film over de vrouwenhandel, iets wat je niet alleen in Israël of het Midden-Oosten tegenkomt, maar in heel de wereld."

Toch is het geen recent fenomeen. Waarom hebt u er nu een film over gemaakt?

"Wat mij nu vooral interesseert, is het verband tussen de mensen uit de regio en anderen. In welke mate zijn wij, Israëli's én Palestijnen, door ons eigen etnocentrisme geobsedeerd? Strikt genomen is elke kant alleen met zijn eigen waarheid bezig, via officiële woordvoerders die voortdurend het historische argument recycleren. Het menselijke of onmenselijke aspect van een maatschappij slaat ook op de relatie met de andere die er niet toe behoort. De vrouwen in Promised Land komen uit Oost-Europa en de manier waarop ze behandeld worden, is choquerend.

"Diezelfde vraag kan ik ook met betrekking tot Europa stellen. De Berlijnse muur is gesloopt, maar Europa is er een nieuwe aan het bouwen om mensen uit Turkije, Oost-Europa of andere continenten te beletten dat ze het blanke Europa binnenkomen. De vraag van de 21ste eeuw is hoe de relatie tussen de mensen op deze planeet zal zijn. Die vraag reduceer ik in Promised Land tot een soort microkosmos door een groep geïmporteerde vrouwen te volgen die van de ene regio naar de andere gebracht worden. Maar heel het mediterrane bassin is het slachtoffer van nationalisme geworden. We moeten een elastischer systeem en coöperatieve structuur proberen te creëren. Het is misschien utopisch, maar de waarde van utopieën mag niet onderschat worden. Ook al kunnen ze niet direct gerealiseerd worden, de mens heeft er nood aan als richtingwijzer."

Promised Land is gebaseerd op veel research. Er zijn de rapporten van ngo's. Sommige verantwoordelijken van Sharons Likoed-partij zijn blijkbaar eigenaar van huizen van plezier. In de film rept u daar met geen woord over.

"Cinema heeft een plicht te vervullen en moet maatschappijkritisch zijn. Cineasten als Fassbinder en Rossellini hebben zich altijd sterk door de maatschappelijke context laten inspireren. Helaas wordt dat almaar zeldzamer. Ik ben geen oorlogsreporter, maar in mijn films heb ik het wel degelijk over wat er in de regio gebeurt en leeft.

"Dat Promised Land een efficiënte film is, mag blijken uit de vijandige reacties van de Israëlische pers. Blijkbaar heeft hij de zachte geest van het land beroerd. Waarom? Omdat het een explosieve cocktail is en ik dingen aansnijd in verband met de nationale trots, zoals de mannelijke viriliteit. Om een goed Israëlisch cineast te zijn, zou ik de Arabieren, de Palestijnen en de vreemdelingen moeten bekritiseren. Maar kritiek leveren op anderen is veel te gemakkelijk. Je moet met je eigen maatschappij beginnen."

Sommige scènes zijn vrij ambigu.

"Ik hou van tegenstellingen. Ik vind ze openbarend en ze maken je personages veel menselijker. Je kunt de regio onmogelijk alleen maar indelen in angels en bastards. Iedereen is zowel goed als slecht tegelijk. Kijk eens naar het Europa van vijftig jaar geleden. Toen zijn er miljoenen mensen op een barbaarse manier vermoord. Nadien is men tot de eenvoudige conclusie gekomen dat conflicten legitiem zijn, maar dat het niet noodzakelijk is om ze met een slachting of oorlog op te lossen. Dat inzicht heeft Europa duur betaald. Momenteel leest Europa iedereen ter wereld de les, maar vanuit het standpunt van het menselijke geheugen is vijftig jaar niet zo lang geleden. Er leven nog mensen die meegemaakt hebben dat Europa het toneel was van de meest extreme wreedheden tegen de mensen ooit.

"We moeten in het Midden-Oosten een andere oplossing dan oorlog proberen te vinden om tot een akkoord te komen. We hebben bij ons een groot potentieel aan heel creatieve mensen die volledig gestold zijn in autocratische structuren en die alleen de nationalistische demagogie van oorlogvoering volgen. We moeten erover waken om dergelijke domme dingen niet te recycleren. Het is niet dat ik niet op de vraag wil antwoorden, maar ik geef een metaforisch antwoord."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234