Zondag 24/10/2021

interview u De onverwachte terugkeer van Tuxedomoon

'Zo'n Robbie Williams is toch niet meer dan een bierzwelgende hufter?'

'Wij varen op het gevoel'

Tuxedomoon, de Amerikaanse cultgroep die tijdens de jaren tachtig neerstreek in Brussel, behoorde zonder twijfel tot de creatiefste bands van dat tijdsgewricht. Ze maakte muziek bij Maurice Béjarts dansvoorstelling Divine, schreef met Ghost Sonata een knap georkestreerde 'opera zonder woorden' en toonde zich een pionier op het gebied van geluidscollage en visuele vormgeving. Cabin in the Sky, haar eerste plaat sinds You uit 1987, is misschien wel de beste uit haar carrière.

Brussel

Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Sinds Tuxedomoon voorgoed achter de wolken verdween, zwermden de groepsleden, die allen ook solo actief zijn, in alle richtingen uit. Zanger-violist Blaine Reininger vestigde zich in Athene, waar hij aan de kost kwam als acteur; zanger, saxofonist en toetsenman Steven Brown trok naar Mexico en bassist Peter Principle naar New York. Bruce Geduldig, verantwoordelijk voor de mise-en-scène op het podium, en trompettist Luc van Lieshout bleven in Brussel wonen, maar ook zij zijn erbij op Cabin in the Sky, een uitstekende reünie-cd die werd opgenomen in een Italiaans operagebouw. Enkel zanger en performanceartiest Winston Tong sloeg de uitnodiging van de anderen af om weer samen te werken. "We hebben wel teksten van hem gebruikt", zegt Principle, "maar die dateren nog van vroeger."

In het cd-boekje bedanken jullie de Duitse DJ Hell 'for shaking our trees'. Is de reünie van Tuxedemoon aan hem te danken?

Brown: "We waren in 1997 al eens samen op tournee geweest, maar na een dode periode ontmoette ik Hell in Mexico. Hij wilde een cd met Tuxedomoon-remixen uitbrengen, overwoog een re-release van onze eerste elpee en vroeg of we naar aanleiding daarvan voor een paar optredens naar Duitsland wilden komen. Door de combinatie van al die factoren ging het publiek onze muziek herontdekken. Het was fijn te beseffen dat er nog iemand was die om ons gaf. Hell zorgde voor een sneeuwbaleffect, hij bracht de machine weer op gang."

Als beeld doet Cabin in the Sky nogal surrealistisch aan. Het zou een schilderij van Magritte kunnen zijn.

Reininger: "Geweldig. Het is de beste interpretatie die ik tot dusver heb gehoord. Ach, de letterlijke betekenis doet er niet zo toe. Wat telt is dat het een passende titel is."

Jullie hebben samengewerkt met talloze mensen uit de actuele elektronica-scene: Tarwater, Juryman, DJ Hell... Beschouwen jullie hen als mentale verwanten?

Brown: "Niet echt, al vinden we hun muziek wel boeiend. De radicale manier waarop Tarwater een van onze composities heeft herkneed, heeft ons aangenaam verrast. Samen met Kraftwerk en Suicide behoorde Tuxedomoon in de seventies tot de eerste bands die met elektronica aan de slag gingen. Maar wat ons onderscheidde is dat wij altijd een elektro-akoestische aanpak nastreefden. Behalve synths gebruikten we ook viool en klarinet. Dat bracht sommigen in verwarring."

Eigenlijk speelde Tuxedomoon al postrock voor de term werd uitgevonden.

Reininger: "Dat verklaart wellicht de hernieuwde belangstelling voor ons werk. Rock zijn we nooit geweest, dus die invalshoek is zo goed als alle andere. Natuurlijk hadden we wel affiniteit met het rockmedium. Alleen wilden de punks niets met ons te maken hebben: ze beschouwden ons verdorie als psychedelische hippies."

Na 'No Tears' uit 1978 speelde de gitaar in jullie muziek nooit meer een prominente rol. Moeten we daar een statement in lezen?

Brown: "Ik ben in L.A. een poosje lid geweest van The Screamers, een groep die uitsluitend keyboards gebruikte. God, de hele wereld speelde al gitaar. Het werd tijd dat we andere klankkleuren gingen exploreren."

Reininger: "Ook violist zijn in Tuxedomoon bracht uitdagingen mee. Meestal dient een viool voor lange lyrische solo's, maar in de groep maakte ik soms gewoon deel uit van de ritmesectie of speelde ik riffs die normaal voor gitaristen zijn gereserveerd. Zoiets was ik niet gewend."

Ook Italië heeft op jullie cd zijn stempel gedrukt.

Brown: "Ha, de Italiaanse keuken, de cultuur, het klimaat, het goede leven: daar hebben we als groep altijd een boon voor gehad. Wist je dat ons allereerste Italiaanse optreden werd gesponsord door de communistische partij?"

Reininger: "Toen we in 1980 voor het eerst in Bologna speelden, leek het alsof er Beatlemania was uitgebroken. Nergens sloeg onze muziek zo fel aan als in Italië. De fans bleken er trouwens zeer loyaal te zijn. Vandaag zijn ze de veertig of vijftig al voorbij, maar ze komen nog steeds naar ons kijken, nu met hun kinderen en kleinkinderen."

Verwijst 'Luther Blisset' naar de Italiaanse anarchistenkliek die haar naam ontleende aan een Britse topvoetballer bij AC Milan?

Brown: "Precies. Die groepering, geïnspireerd door de situationisten, publiceert zelfs boeken. Ik kocht er een in Italië en de auteurs bleken overal lak aan te hebben: ze maanden de lezer ertoe aan het boek te kopiëren en hun ideeën voor zijn eigen doeleinden te gebruiken. Dus heb ik de naam gejat en er een songtitel van gemaakt. Het nummer zelf heeft met Luther Blisset echter niets te maken. Het ging me om het concept, de vrijheidsidee, de negatie van het auteursrecht."

Tuxedomoon blijft aangetrokken tot het subversieve.

Brown: "Yep, we kunnen het niet helpen."

Reininger: "De politiek die mij interesseert is die van het hart, omdat ze doorgaans diepgaandere veranderingen teweegbrengt dan die van het hoofd. Al te lang zat onze cultuur gevangen in het keurslijf van de rede, maar daar hebben de surrealisten met succes een einde aan gemaakt. Dat komt omdat ze oog hadden voor dromen en andere uitingen van de menselijke psyche. Dada en surrealisme brachten een radicale breuk met het verleden teweeg en het politieke effect ervan ging veel verder dan dat van bewegingen die hun toevlucht zochten tot de gewapende strijd. Het onderbewustzijn is woest terrein, omdat de wetten die betrekking hebben op de tastbare werkelijkheid er niet meer gelden. En juist die plek hebben we met Tuxedomoon altijd graag verkend."

Jullie werk staat dichter bij de kunstwereld dan de popcultuur. Kniesoren noemden Tuxedomoon daarom cerebraal en bloedeloos.

Reininger: "Pff, onze muziek was juist erg emotioneel. Maar onze songs gingen niet enkel over romantische liefde of seksuele aantrekkingskracht, ze gingen ook over existentiële twijfels, walging, extase. De anti-intellectuele tendens in de Anglo-Amerikaanse cultuur vind ik ronduit aanstootgevend. Zo'n Robbie Williams, dat is toch niet meer dan een bierzwelgende hufter? Dat populistische gezwets vond ik ook zo jammer aan punk. Alsof het een zonde is na te denken en kennis te verwerven. Iemand moet toch ooit eens uitvogelen waarom we hier zijn en wat de bedoeling is van deze knoeiboel hier?"

Principle: "Hoe dan ook, muziekmaken is voor ons geen intellectueel proces. Wij varen op instinct, op gevoel."

Tuxedomoon stond destijds bekend als de 'meest Europese' Amerikaanse band. Wat was het motief om jullie in Brussel te komen vestigen?

Reininger: "In San Francisco was onze Euromanie niet meer dan een pose. Toen we hier aankwamen zei ik tegen mezelf: 'Waar had je het toch over, man?' Want er waren hier veel dingen die we vreemd vonden en niet begrepen. Na een poosje begon ik zelfs te twijfelen aan mijn eigen culturele identiteit. Maar waarom zou je per se vasthouden aan Amerikaanse gewoontes als je ergens anders woont?"

Brown: "In het begin hadden we het hier als Californiërs echt wel moeilijk. Brussel was koud, grijs, eenzaam. En dan die bureaucratie hier: soms waanden we ons in een roman van Kafka. We hadden alleen elkaar en onze muziek."

Reininger: "Hoewel we vast van plan waren weer te vertrekken, zijn we hier ruim tien jaar blijven hangen. En het rare is dat ik ineens songs begon te schrijven over dingen die ik nooit had gedaan. Zoals: in een Cadillac de VS doorkruisen met Hank Williams op de autoradio. Echt iets voor een banneling: smachten naar datgene wat je denkt te missen. Weet je waarom Joyce en Hemingway tijdens hun Parijse periode zo productief waren? Als de taal die je spreekt uit je omgeving verdwijnt, word je op jezelf teruggeworpen, trek je je terug in je innerlijke wereld. Maar dat isolement is moeilijk om dragen: wat goed is voor de schrijver is niet noodzakelijk leuk voor het individu."

Principle: "Ik heb nooit mijn middelbare school afgemaakt, maar in Brussel leerde ik meer over cultuur en geschiedenis dan ik thuis ooit zou hebben gekund. We leefden hier zo afgezonderd dat ik tijd zat had om te lezen. Eigenlijk heeft Europa ons Amerikaanser gemaakt dan we waren."

Reininger: "Het eerste wat je als immigrant opvalt, zijn de gelijkenissen met waar je vandaan komt. Pas later maak je kennis met ongeschreven wetten en regels die je begrip te boven gaan. Dat heb ik ook ondervonden sinds ik in Griekenland woon, maar inmiddels zie ik wel in dat mijn cultuur niet beter is dan die van wie ook. Het probleem van veel Amerikanen is dat ze aan iedereen superieur denken te zijn."

Brussel was in de jaren tachtig een toevluchtsoord voor buitenlandse artiesten: Anna Domino, Minimal Compact, Bel Canto. Waaraan lag dat?

Principle: "Het was een fijne stad om te werken en plaatselijke labels als Crammed en Crépuscule stonden open voor wat we deden. Dat receptieve klimaat heeft ons lang hier gehouden."

Jazz, klassiek, rock, musique concrète: Tuxedomoon is niet op een stijl vast te pinnen.

Principle: "Het frustreerde ons wel dat marketinglui niet wisten hoe ze ons moesten verkopen, maar het heeft ons nooit belet onze impulsen te volgen."

Jullie hebben altijd veel belang gehecht aan een theatrale podiumpresentatie.

Reininger: "In Colorado, waar ik vandaan kom, speelde ik vroeger in barbands, met van die slecht geklede kerels die als stijve harken op het podium stonden. Zelf zag ik meer heil in de excentrieke shows van The Velvet Underground of het absurdistische muziektheater van The Tubes. Concerten hoorden meer spektakelwaarde te krijgen, vond ik. Ze moesten dezelfde opwinding veroorzaken als een circus dat in je buurt neerstrijkt. Wat me ook intrigeerde was de idee alle expressievormen samen te brengen. De Gesammtkunst uit de negentiende eeuw maakte geen onderscheid meer tussen kunst en wetenschap, tussen hoge en lage cultuur. Het zijn allemaal uitingen van de menselijke drang om het universum te begrijpen."

Hoe belangrijk is humor voor Tuxedomoon?

Principle: "Essentieel. Zonder onze grillen en eigenaardigheden zouden we saaie pieten zijn."

Brown: "Als ik nu naar Desire luister, vind ik die plaat zo camp, zo pretentieus. Humor was vooral Blaines departement. Hij was de nar van de groep."

Reininger: "Tijdens tournees begon ik op een bepaald moment te experimenteren met stand-up comedy. Ach, veel van wat we deden was tongue-in-cheek. Wat is camp anders dan het marginale vereren? Maar speelsheid is een kwaliteit. En die wil ik nooit verliezen."

Cabin in the Sky is uit bij Crammed.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234