Woensdag 07/12/2022

interview n Regisseur Hubert Sauper over de noodzaak om 'darwin's nightmare' te maken

'Ons inzicht in globalisering is nu even groot als ons ecologisch bewustzijn in de jaren vijftig'

'Ik wil niet informeren maar raken'

Regisseur Hubert Sauper buigt een complex fenomeen als globalisering via Darwin's Nightmare om tot een serie van indringende verhalen - over op zich eerder sympathieke types die deel uitmaken van een gruwelijk geheel.

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

'In mijn film", meent Hubert Sauper, "breng ik geen nieuws. Of het nu om de roofbouw op het Victoriameer gaat, dan wel om de wapentransporten naar die regio, beide fenomenen zijn de jongste jaren het voorwerp geweest van lijvige studies en rapporten. Het ontbreekt ons niet aan informatie, maar wel aan inzicht, aan begrip. En daar kan een medium als cinema heel geschikt voor blijken. Het kan mensen het gevoel geven dat ze onbekende complexe situaties persoonlijk hebben beleefd en er een eigen moreel oordeel over kunnen vellen, zonder dat de filmmaker ze een verschrikkelijk onrecht noemt.

"Mensen vragen me voortdurend of ik geloof dat bewustwording voor verandering zal zorgen. Kijk, als je een broer had die aan drugs is verslaafd, waarom zou je dan iets ondernemen? A: omdat je ziet dat hij er onderdoor gaat en je medelijden met hem hebt. Of B: omdat je beseft dat hij jou zal beroven, de dag dat hij totaal blut is en dringend moet scoren. Dat laatste, denk ik. Met andere woorden: het gaat niet om naastenliefde als we proberen de mensen rond het Victoriameer een menswaardig bestaan te geven. Het is ook in ons eigen belang. We hebben de voorbije decennia in een verhoog tempo overal haat gezaaid met het onrecht dat we anderen aandeden. Dat is moreel verwerpelijk maar vooral ook ontzettend dwaas, want de rekening wordt uiteindelijk toch gepresenteerd."

Moeten televisiestations het niet als hun taak zien dit soort van echt urgente kwesties aan te kaarten? Sauper maakt zich geen illusies. "De televisie kan het niet. Ze kunnen zich niet veroorloven mensen zoals ik drie jaar aan een stuk aan een reportage te laten werken. Bovendien spreekt de tv een taal die we niet meer begrijpen. We krijgen de zoveelste autobom in Irak, vandaag nagenoeg dezelfde beelden als gisteren.

"Ik denk dat we met ons inzicht in globalisering nu ongeveer even ver staan als met ons ecologisch bewustzijn in de jaren vijftig. Toen zeiden sommigen: je moet dat afval niet in zee dumpen, terwijl anderen meenden dat de zee groot genoeg was. Je hebt een poëtisch bewustzijn nodig om daar verandering in te brengen: zoiets als het boek Silent Spring (1962) van Rachel Carson, over het effect van DDT." Een jaar na de publicatie richtte president Kennedy een commissie voor milieu op, tien jaar na datum was DDT in heel de VS verboden. "Nochtans, Carson bracht geen nieuws, ze wist de kwestie alleen te brengen op een manier die iedereen naar het hart ging, en zo bracht ze verandering teweeg.

"Ik hoop dat mijn film mensen op diezelfde manier aan het denken zet over een zo ingewikkeld, onpersoonlijk fenomeen als globalisering. Want eigenlijk zijn de locaties en de natuurlijke hulpbronnen waarop roofbouw wordt gepleegd, inwisselbaar. Je had deze film evengoed kunnen maken in Nigeria of Soedan rond olie, of in Sierra Leone rond diamanten. Interessant is overigens dat elk van die mensen sympathiek lijkt - de vissers, de prostituees, de fabrieksbazen, de cargopiloten, het zijn geenszins monsters. En toch is de uitkomst van dat alles verschrikkelijk: de enen scheppen geld als slijk, terwijl de anderen het zonder onderwijs en gezondheidszorg moeten stellen en hun kinderen aids-wezen worden die op straat moeten leven."

Het idee om Darwin's Nightmare te maken is ontstaan tijdens het draaien van Kisangani Diary in 1997, toen een van de cargo's met voedselhulp voor de vluchtelingen ook wapens aan boord bleek te hebben. "Ik heb die piloten beter leren kennen, we werden vrienden en zo kwam ik erachter dat ze wel vaker wapens transporteerden. Tegelijk was er het boek van Tijs Goldschmidt, Darwin's hofvijver, over de introductie van de nijlbaars in het Victoriameer en de gevolgen daarvan.

"Toch was dit een erg moeilijke film om te maken. Ik ben vier keer zes weken naar het Tanzaniaanse Mwanza geweest en heb na de eerste reis het scenario geschreven. Toen ik dat voorlegde aan het Franse Centre National du Cinema (CNC), vonden ze het 'goeie fictie', en pas toen ik ze tal van rapporten voorlegde, begrepen ze dat het om reële feiten ging.

"Het moeilijkste waren de lokale politie en het leger, die ons eigenlijk hebben verplicht de hele film undercover te maken. Aanvankelijk vroegen we een vergunning aan, maar die werd door de eerste agent gestolen. Vervolgens moesten we ons verkleden als piloot om te kunnen werken, met een vals paspoort. Of in de fabrieken, als hygiëne-inspecteur, en in Mwanza als missionaris of verloren gelopen toerist.

"Het zijn ook de militairen en politiemensen die onze apparatuur aansloegen, stalen zeg maar, en die ons verplichtten die terug te kopen. Daar is het gros van ons budget aan opgegaan. Met de bevolking daarentegen hebben we nooit moeilijkheden gehad. De piloten, de nachtwaker, de prostituees, de straatkinderen, het zijn echte vrienden geworden. Zij vroegen ons niets, alleen aandacht, begrip, communicatie. We hebben heel veel tijd met ze doorgebracht, over onze eigen levens verteld, en toen zij klaar waren om over hun bestaan te praten, zetten we de camera aan."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234