Vrijdag 15/11/2019

Interview n Professor internationaal recht Jan Wouters (KU Leuven) over de op stapel staande hervormingen

'De VN moeten zich schikken naar de criteria die ze ook aan regeringen aanbevelen: transparantie, goed beheer en nultolerantie voor schandalen'

'VN-personeel moet zich aan allerhoogste bestuursnormen houden'

Brussel

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

De voorstellen tot hervorming van de VN die Kofi Annan vandaag zal bekendmaken, gaan vooral maar zeker niet alleen over de hervorming van de VN-Veiligheidsraad. 'De VN moeten ook hun morele integriteit terugvinden', aldus professor Jan Wouters.

Hoe reageert u op de voorstellen ter hervorming van de VN-Veiligheidsraad?

Wouters: "Alles wat tot nu toe over de voorstellen bekend is, komt uit berichten in de pers. Vandaag pas zullen de voorstellen aan Kofi Annan worden overhandigd. Wat er in ieder geval mooi aan is, is dat ze een momentum creëren, dat er duidelijk over hervorming gesproken wordt. Betekent dat dat het panel van wijzen Kofi Annan enkele hapklare brokjes serveert? Nee, want de materie is erg complex. Zelfs het panel heeft geen consensus weten te vinden en pakt met twee verschillende voorstellen uit. Zoveel is zeker: als we de VN-Veiligheidsraad willen hervormen, zullen we gordiaanse knopen moeten doorhakken. Een erg moeilijke opgave, gezien het grote aantal VN-leden en de erg uiteenlopende belangen die in het spel zijn."

De wijzen zien geen reden om artikel 51 van het handvest van de VN aan te passen, waarin staat dat landen aangevallen moeten zijn vóór ze geweld kunnen gebruiken. Niks preventieve aanval dus, terwijl de dreigingen wel diffuser zijn dan ooit.

"Nogmaals, ik blijf voorzichtig zolang ik de officiële tekst niet te lezen gekregen heb. Los van de vraag of artikel 51 aangepast wordt of niet, wil ik onderstrepen dat het zelfverdedigingsrecht sinds de aanslagen van 11 september 2001 een eind geëvolueerd is en dat, of het nu Europa of de VS betreft, heel wat staten hun internationaal-rechtelijke praktijk zo aan de nieuwe dreigingen aangepast hebben dat een offensievere aanpak mogelijk wordt."

Een andere heikele kwestie is die van de afdwingbaarheid van de internationale verdragen, met name rond de non-proliferatie van massavernietigingswapens. In hoeverre zijn de VN daar al mee bezig?

"Daar wordt nu al werk van gemaakt. Naast de non-proliferatieverdragen zijn onlangs enkele belangrijke nieuwe initiatieven genomen, zoals de dwingende resolutie 1540. Die is cruciaal, omdat ze de VN-leden verplicht partij te worden bij alle non-proliferatieverdragen. Het is duidelijk geworden dat non-proliferatie niet langer vanuit het principe van de vrijwilligheid kan worden geregeld. Een recent initiatief dat in de VS ontstond, dat van het Proliferation Security Initiative (PSI), gaat in dezelfde richting."

Een teer punt is dat van de schandaalsfeer die de VN in de greep heeft.

"De vele schandalen maken dat het natuurlijk geen fijne tijd is voor de VN. Er was bijvoorbeeld de zaak-Lubbers. Hoewel de aanklacht inzake seksuele intimidatie intern ontvankelijk verklaard was, ging hoog commissaris voor de Vluchtelingen Ruud Lubbers vrijuit. Op 19 november keurde de vakbond van de VN een motie van wantrouwen goed tegen het bestuur van Kofi Annan, wat nog nooit vertoond was in de bijna zestig jaar dat de VN bestaan. Het VN-personeel sommeerde de hoge verantwoordelijken toen om meer integriteit en transparantie aan de dag te leggen. Daarnaast heb je het hele onderzoek naar wat er met het olie-voor-voedselprogramma voor Irak is misgelopen, waarbij Annans eigen zoon ook is betrokken. En je hebt het feit dat de VN-blauwhelmen niet altijd zoveel discipline aan de dag leggen als vereist."

In de pers wordt ook gewag gemaakt van een vastgeroeste hiërarchie.

"Dat is een ander aspect van hetzelfde probleem. Er is binnen de VN nog te weinig responsabilisering van jonge mensen. Dat heeft voor een stuk te maken met een gebrek aan middelen, voor een stuk ook, nogmaals, met die gigantische spreiding van activiteiten door mensen uit zeer uiteenlopende regio's en met erg verschillende achtergronden. Hoe dan ook, en zo staat het in het charter, moeten VN-medewerkers voor zichzelf de allerhoogste normen op het vlak van degelijk bestuur aanhouden."

Het omgekeerde geeft voedsel aan het rondje VN-'bashing' dat sinds de aanloop naar de oorlog in Irak aan de gang lijkt. Welke vorm neemt een en ander aan?

"Er lijkt vanuit politieke hoek een campagne bezig tegen de VN. Ik heb de anti-VN-spotjes gezien die op de Amerikaanse tv worden uitgezonden. Ze waren verbijsterend agressief. In de spotjes wordt betoogd dat de VN eigenlijk een terroristische organisatie zijn, waarvan de humanitaire fondsen voor terroristische doeleinden gebruikt worden, bijvoorbeeld via hulp aan de Palestijnen."

Hoe kunnen de VN de trend keren?

"Wel, volgend jaar vieren de VN hun zestigste verjaardag. Dat lijkt me, ondanks de talrijke moeilijkheden die inherent zijn aan een organisatie van die omvang en verscheidenheid, een uitgelezen moment om allerlei mechanismen opnieuw te evalueren en de morele integriteit terug te vinden. De verjaardag moet een moment voor zelfbevraging worden. De VN moeten grondig doorgelicht worden en zich gaan schikken naar de criteria die ze ook aan regeringen aanbevelen: totale transparantie, nultolerantie voor schandalen en good governance."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234