Zondag 31/05/2020

Interview met regisseur Ang Lee van oscarfavoriet 'Brokeback Mountain'

'Tarantino laat zijn personages hoofden afhakken zonder dat hij ook maar ��n woord van protest te horen krijgt. Als een van mijn acteurs een scheldwoord uit, dan fronst iedereen de wenkbrauwen'

'Ik benijd Quentin Tarantino'

In communistisch China geboren, in Taiwan opgegroeid en op zijn 23ste in Amerika beland. Hollywoods buitenbeentje had het niet bepaald makkelijk toen hij zijn eerste film moest regisseren. Nochtans heeft Ang Lee de stiel - en het Engels - intussen voortreffelijk onder de knie. Met de controversiële 'homowestern' Brokeback Mountain sleepte de regisseur een serie Golden Globes en de Gouden Leeuw in Venetië in de wacht, om nog te zwijgen van de serie Oscars die staat te wachten. 'De wereld komt behoorlijk lachwekkend over voor een outsider zoals ik.' door Paul Hegeman

Brokeback Mountain afdoen als een 'gay western', zoals de berichten uit de puriteinse VS suggereerden, is ongeveer even ridicuul als een Harry Potterfilm bestempelen als een metafysische bespiegeling van het bovennatuurlijke. Het felbejubelde meesterwerk van regisseur Ang Lee is vóór alles een universeel en hartverscheurend liefdesdrama over verlies en verlangen en het leven dat ons door de vingers glijdt.

"Mijn film is een romantische tragedie in de stijl van Romeo en Julia," benadrukt de 51-jarige regisseur, "waarin de partners toevallig van het zelfde geslacht zijn en de obstakels daarom anders ingevuld worden. Mijn twee hoofdpersonages, Ennis en Jack, leven in het Amerikaanse Westen van de jaren zestig, met zijn typische machowaarden. Liefde tussen twee mannen was in die tijd een taboe. De hoofdpersonages moeten hun gevoelens dus geheim houden."

Een western is Brokeback Mountain volgens Lee evenmin. "We hebben niet te maken met de bekende stereotypen van met pistolen jonglerende kerels die zich gewelddadig een weg banen door het landschap van de Grand Canyon. Dit is een realistisch portret van het Amerikaanse Westen, dat mensen van buiten Amerika, zoals ikzelf, normaal gesproken niet zien."

De in communistisch China geboren, in Taiwan opgegroeide en in de VS geschoolde regisseur baseerde zich voor zijn film op een novelle van de Amerikaanse schrijfster E. Annie Proulx. Daarin brengen twee jonge cowboys de zomer door als schaapherder in het ruige berglandschap van Wyoming. Beiden hebben een ongelukkige jeugd achter de rug. Die heeft Ennis gesloten en fatalistisch gemaakt. De meer extraverte, idealistische Jack lijkt er minder door aangetast. Verlaten in de wilde natuur ontwikkelt hun bijna woordeloze vriendschap zich tot een seksuele relatie, waarvoor ze zich aanvankelijk schamen. Maar hun gelaatsuitdrukking verraadt dat de emotie diep gaat.

Na de zomer gaan de mannen hun eigen, gescheiden weg. Jack keert terug naar Texas, waar hij het rodeorijden weer oppakt en een rijk meisje uit de omgeving huwt. Ennis sticht een gezin met zijn jeugdliefje in Wyoming en probeert als boer aan de kost te komen. Twintig jaar lang zullen zij elkaar heimelijk blijven ontmoeten op de plek van Brokeback Mountain. Zogenaamd om te vissen. Maar in werkelijkheid is elke ontmoeting een pijnlijke poging om de vervoering van die zomer terug te vinden. De tragiek van Brokeback Mountain is dat de liefde tussen Jack en Ennis niet alleen hun eigen levens, maar ook die van hun naaste omgeving vernietigt. Omdat ze binnen de conventies van die tijd gewoonweg onmogelijk is.

Personages van wie het verlangen naar persoonlijke vrijheid op pijnlijke wijze in botsing komt met de sociale conventies, Ang Lee kan er niet genoeg van krijgen. Welk genre hij ook aanspreekt, kostuumdrama (Sense and Sensibility), stripverfilming (The Hulk) of western (Ride with the Devil), centraal staat immer het conflict tussen individuele hartstocht en een door starre codes geterroriseerde samenleving.

"Mijn personages zijn als ik", bekent hij. "Voortdurend op zoek naar een evenwicht tussen hun binnen- en buitenwereld. Ze zijn daardoor vaak heel introvert, ze voelen meer dan ze kunnen uiten. Het was voor mij een hel om als verlegen 23-jarige Taiwanees in Amerika te belanden. Omdat ik geen woord Engels sprak, trok ik me maar in mezelf terug. Maar ik moest wel een zwaar literaire film als Sense and Sensibility regisseren met een cast vol gerenommeerde Engelse acteurs. Ik verzeker je dat ik al mijn verbeeldingskracht heb moeten aanwenden om me in dat milieu staande te houden. Ik voel me nu meer op mijn gemak, ook al besef ik goed dat ik altijd wel tussen twee culturen in zal blijven schommelen. Voor mijn kinderen geldt dat gelukkig niet meer."

Ook in The Wedding Banquet, uit 1993, worstelde uw hoofdpersonage met zijn homofiele geaardheid. En dat was een verhaal dat u zelf geschreven had. Toeval?

"Niet helemaal. Ik begrijp de wereldvisie die homoseksuelen kunnen hebben, die manier om de wereld op haar kop te zien. Vanuit een homoseksueel standpunt gezien is het de zogenaamde normale wereld die gek is. Wellicht omdat ik me voortdurend als een vreemdeling zie. En ik identificeer me tamelijk gemakkelijk met mensen die het contact verloren hebben met hun eigen geschiedenis, zoals ikzelf in zekere zin voorheb met die van China."

Uw favoriete helden zijn outsiders, mensen die zich anders voelen, niet overeenstemmen met de norm. Zelfs The Hulk is daarop geen uitzondering.

"Ik ben opgegroeid in een conservatieve omgeving, waar met minachting op de filmwereld werd neergekeken. Toen ik voor mijn diploma middelbaar zakte, was dat een gigantische klap voor mijn vader, die op een andere school nota bene rector was. Natuurlijk trok ik me dat als oudste zoon erg aan, maar ik volgde toch mijn hart en koos voor wat mijn hart me ingaf, niet voor wat men van me verwachtte. Daarmee werd ik in één klap een grote outsider. Dat gaf een heel andere blik op de wereld, ze kwam me ineens zo lachwekkend over. Het is vanaf dat moment dat ik een zwak kreeg voor de komedie en de sociale satire. Daardoor identificeer ik me sterk met mijn personages. Met als gevolg dat het erg lang duurde voordat ik als filmmaker enige erkenning kreeg. De Amerikanen hadden gewoon geen boodschap aan mijn ongewone helden. Ik ben er pas laat achter gekomen dat ik in mijn films onbewust situaties opzoek die ik in mijn dagelijkse leven tegen elke prijs zou vermijden.

"Ik benijd een Quentin Tarantino, die in zijn films hoofden afhakt en mensen verminkt zonder ook maar één woord van protest te horen. Als een van mijn personages een scheldwoord uit, dan fronst iedereen de wenkbrauwen."

Dat scheldwoord heeft dan blijkbaar meer impact dan de karikaturale wereld van Tarantino.

"Misschien. Maar het is niet dat ik het bewust zoek. Het was niet mijn bedoeling om de goegemeente te schokken met homoseksuele erotiek. Ik wilde in eerste instantie een film maken over de illusie van de liefde. De twee personages hebben iets speciaals beleefd dat slechts hun toebehoort en hun hele leven proberen zij dat weer terug te vinden. Brokeback is hun hersenschim en de film staat in dat opzicht dichter bij Prousts A la recherche du temps perdu dan bij een homoversie van Gejaagd door de wind, zoals hier en daar geschreven is. De seksscènes waren binnen de context van de film noodzakelijk en ik had er geen probleem mee om ze te draaien."

Een groot deel van conservatief Amerika had er blijkbaar wel moeite mee.

"Het onderwerp maakte dat het sowieso moeilijk was om geld te vinden voor de film. Het heeft acht jaar geduurd voordat hij gemaakt kon worden. En dat met een klein budget. Amerika laat niet zo gemakkelijk naar zijn ziel peilen. Het heeft twee gezichten. Het ene is open en liberaal, het andere wordt steeds puriteinser en conservatiever. Die twee facetten vind je ook terug in mijn hoofdpersonen. Jack is het archetype van de Amerikaanse held. Hij denkt positief en is vitaal. Ennis is de tegenpool daarvan, conservatief en in zichzelf opgesloten. Hij kan zich alleen maar uiten door middel van geweld."

Had dit verhaal zich in China kunnen afspelen, waar homoseksualiteit verboden is?

"Dan was het anders geworden. De Chinese regering kan nog zo tegen homoseksualiteit zijn, de mensen houden er geen schuldgevoel aan over. Religie speelt er geen rol zoals in de VS. De sociale conventie is dat je je familie een zoon schenkt. De rest zoek je maar zelf uit. The Wedding Banquet mocht in Taiwan door alle leeftijden gezien worden, in de VS was de film verboden onder de achttien. En de VS is sindsdien alleen maar conservatiever geworden."

U hebt elke actiescène vermeden, met inbegrip van de gewelddadige dood van Jack.

"Die scène heb ik trouwens wel gedraaid, maar uiteindelijk weggelaten omdat ze de harmonie en het ritme van de montage doorbrak. Het ontbreken van spectaculaire scènes en het traag verglijden van de tijd tegen de achtergrond van een indrukwekkende natuur, het maakt deel uit van mijn betoog. Het vloeit ook voort uit het feit dat ik het na Crouching Tiger en The Hulk nodig had om contemplatievere cinema te maken. Ik was na die gigantische producties helemaal uitgeblust, zwaar depressief zelfs. Weet je wie mij uiteindelijk weer moed heeft ingesproken? Mijn strenge vader. Hij was het die me nota bene aanmoedigde om weer een film te maken. Kort daarop is hij helaas gestorven. Ik weet zeker dat hij daar boven nu tevreden glimlachend op me neerkijkt."

© IFA

casting

Van de acteurs op wie Ang Lee een beroep deed, waren een aantal beleefd genoeg om naar de screentest te komen. "Ze bewonderden het project, maar je zag hun twijfels op hun gezichten. En dan moet je niet verder aandringen. Er waren er ook die weigerden omdat ze vreesden voor hun carrière. De uiteindelijke hoofdacteurs, Jake Gyllenhaal en Heath Ledger, waren meteen gemotiveerd. Heath had alleen problemen met de erotische scène. Daarop provoceerde ik hem door hem aan te zetten tot de meest fantastische kus die een cowboy ooit op het witte doek gegeven heeft. Met als resultaat dat Jake er bijna een gebroken neus aan overhield."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234