Zondag 16/01/2022

Internet beschermt niet, ook niet tegen pesten

De oproep van Ketnet aan jongeren om via filmpjes over pesten te getuigen, was goed bedoeld. Tot de verhalen te pijnlijk werden en de zender besloot de actie te stoppen. Maar de YouTubegeneratie heeft Ketnet niet nodig. 'Vraag is of ze zich hiermee niet openstellen voor nieuw pestgedrag', zegt specialist Gie Deboutte.

Tik op YouTube 'pesten' in en je vindt ze makkelijk. Kinderen die zichzelf ZakaZakiii noemen, veracamilla, DareBy Sokal. Nog onschuldig en telkens wel met een herkenbaar verhaal: over pesten. Of beter: over gepest worden. De eerste nog redelijk professioneel en met muziek gemonteerd, de tweede duidelijk gewoon om filmpjes te maken, de derde typisch onwennig. De webcam als luidspreker voor de wereld: "Deze video is niet bedoeld om grappig te zijn", zegt de jongen. En iets later: "Ik snap niet hoe je dit kunt doen. Hoe je ermee kunt leven."

Je kunt blijven zoeken, naar veel pijnlijker verhalen. Maar die publiceren zou net zo'n megafoon van pijnlijke emoties zijn als wat Ketnet binnenkreeg. Geen goed idee dus, alleen zal je het via YouTube, Facebook of Twitter niet kunnen stoppen.

Gie Deboutte, voorzitter van het Vlaamse Netwerk Kies Kleur tegen Pesten, is zich van die handicap bewust. "We zitten nu eenmaal in een Facebooksamenleving, we zullen niet kunnen vermijden dat mensen dit doen", aldus Deboutte. "Mensen zetten hun privéleven op sociale media. De bedrijven die die sociale media aanbieden, zouden echter wel op hun verantwoordelijkheden mogen gewezen worden. Blote borsten censureren ze, waarom kunnen ze ook niet kijken welke andere gegevens beter niet publiek zouden gemaakt worden."

Maar tot dat gebeurt is het volgens Deboutte zaak om goed in te schatten hoe jongeren ermee omgaan. En hen daarin te begeleiden. "Zeker kwetsbare jongeren krijgen, dankzij zo'n filmpje, het gevoel erbij te horen. En ze hebben net een grote behoefte 'erbij te horen'. Maar zich blootgeven is net het moelijke, dat geldt overigens ook voor de jongeren die meedoen aan het tv-programma De Bleekweide. De grens is dun: tot wanneer is delen van je kwetsbaarheid relevant en helend en vanaf wanneer stel je je open voor nieuw pestgedrag. Want pestkoppen kunnen dat filmpje opnieuw gebruiken. Om erop in te gaan, foute dingen te doen, zelfs om het filmpje te manipuleren. Met escalatie tot gevolg."

Nog eens terug naar de getuigenissen op YouTube. Een jongen, zelf ooit gepest 'maar nu niet meer' ("dat is niet slecht, als er al een verwerking heeft plaatsgevonden, zijn ze niet meer in volle kwetsbaarheid", zegt Deboutte), richt zich nadrukkelijk tot de pesters. "Sluit even je ogen en probeer je in te leven in wat de gepeste kinderen meemaken", zegt hij. "Elke dag naar school gaan met de gedachte dat je weer vernederd zal worden, dat ze je weer gaan uitlachen, met de vraag wanneer die nachtmerrie voorbij is. Denk daar eens aan. En nog erger zijn die jongeren die toekijken en niks doen: het is alsof je iemand ziet verdrinken en je geen hulp zou bieden."

Heel belangrijk, vindt Deboutte, is dat zowel ouders als scholen zich daarvan bewust zijn. "We moeten natuurlijk niet naïef zijn. Kinderen gebruiken die media nu eenmaal. Maar we moeten wel met onze kinderen kunnen praten over wat ze ermee doen. Niet alleen in acuut problematische situaties. "Een leraar Nederlands kan daar, bijvoorbeeld, in zijn lessen aandacht aan besteden: wat is voor en tegen, welke deontologie moeten we hanteren, welke regels houden we in het oog?"

Geen toeverlaat

In Finland loopt al langer het KiVa-antipestprogramma, specifiek ontwikkeld rond cyberpesten. De gevolgen ziet men in cijfers: het cyberpesten nam met 30 tot 40 procent af. Maar dit is een ander verhaal, hier gaat het om kinderen bijbrengen in hoeverre hun eigen pestverhaal op het internet kan gezwierd worden. Toch beter afraden? Deboutte aarzelt even, maar zegt dan: "Wellicht is het internet niet de juiste plek. Het kan wel een uitlaatklep zijn, maar het internet is geen medium dat zorg aanbiedt. Het beschermt en ondersteunt niet. Wij zullen jongeren altijd aanraden om eerst met mensen te praten die ze vertrouwen en die verbinden."

Maar ook daar blijft een lange weg af te leggen. Uit onderzoek blijkt dat ruim 33 procent van de gepeste kinderen met niemand praten. Geen toeverlaat zoeken. "Dat is dus onze taak: beter leren zien en juister inzetten om in gesprek te gaan. Zonder die kinderen zelf te culpabiliseren. En dat kan alleen door daar middelen voor vrij te maken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234