Maandag 28/11/2022

'Instinctief zijn is in oorlog meestal fout'

Het Ardense dorpje Asperulange staat donderdagnacht in lichterlaaie. Achter enkele van de 32 vensterloze huizen nemen vijandige scherpschutters pantservoertuigen onder vuur die door de rue de l'Arsenal donderen. Mitrailleurvuur en granaatinslagen klinken levensbedreigend echt. Maar net als het schooltje, de straatnamen, de telefooncel, het politiekantoor en de kerk is het geweervuur levensecht vals.

Eupen / Lagland

Van onze verslaggeefster ter plaatse

Katrien Bruyland

Sarajevo in het klein, Grozny in de Ardennen of Kinshasa van het noordelijk halfrond: Asperulange staat model en is speciaal gebouwd om militairen te trainen in gevechtstechnieken in bebouwde zones. Het Fibua (Fighting In Built Up Area)-dorp in het militaire kamp van Lagland bij Aarlen was donderdag en vrijdag de hoofdlocatie van de opleiding journalist en defensie. Voor de cursus die de persdienst van het leger organiseert voor beroepsjournalisten is volgens een woordvoerder van SID meer interesse dan ooit.

Commandant Dirk Borms: "Het was na de evacuatieoperatie van Belgen uit Kinshasa in 1994 dat we een opleiding voor journalisten overwogen. We hadden gemerkt dat er in Zaïre veel journalisten waren die nog nooit in oorlogsomstandigheden hadden gewerkt. Om inspiratie op te doen, zijn we een dergelijke cursus bij onze Franse collega's gaan volgen en hebben die voor het eerst in 1994 georganiseerd. We beweren zeker niet dat een journalist na twee dagen opleiding volleerd is en over alle middelen beschikt om zich tegen gevaren van het werken in oorlogsgebied te beschermen. We proberen wel een bewustzijn voor gevaar bij te brengen en een vertrouwensband tussen militairen en journalisten te bewerkstelligen. Wie in het echt ziet welke impact een antitankwapen op een pantservoertuig heeft, weet wat in een oorlogssituatie te verwachten. Wie vertrouwd is met hoe militairen werken, hun jargon en hun beperkingen kent, heeft een realistisch beeld van wat hem of haar kan te wachten staan."

De oudste van de zeventien deelnemers van de cursus is dit jaar Daniël Pilate, een 52-jarige geluidsman die sinds dertig jaar voor de VRT werkt. Hij was onder andere in 1978 in Argentinië waar hij de verkiezing van Peron meemaakte. In '79 was hij in Vietnam, om later in Cambodja de aftocht van de Rode Khmer van Pol Pot vast te leggen. Vandaag staat de klankman op stand-by om als lid van een VRT-ploeg met Johan Depoortere en cameraman Luc Cauwenberghs naar Oezbekistan te vertrekken.

Volgens Pilate is de cursus een mooi meegenomen oefening voor de reis die hem te wachten staat. "Tijdens de oorlog in ex-Joegoslavië zat ik samen met een collega in een dorp in de buurt van Mostar dat helemaal in brand stond. Er werd geschoten terwijl we beelden schoten van brandende huizen en we beseften eerst niet eens dat wij het doelwit waren van de snipers. Toch heb ik op dat incident na mezelf nooit in levensgevaarlijke situaties bevonden. Ik heb nooit een loopgravenoorlog meegemaakt en tot deze cursus was ik nog nooit geëvacueerd door een infanteriesectie. Ik volg de opleiding omdat ik net als mijn jongere collega's elke voorbereiding die me geboden wordt, kan gebruiken."

Fibua voor journalisten betekent: technieken leren in plaats van instinctief en fout te reageren, na een minimum aan slaap in een "beschermde maar bedreigde perimeter" door militairen geëvacueerd worden, in het stikdonker op de tast wegraken uit een ondergrondse schuilplaats, heelhuids door een brandend pand lopen en aan tankvuur ontsnappen door op vlak voor het gevaarte op de grond te gaan liggen en het voertuig over je te laten heengaan. Welke schade richt een granaat aan in een gesloten ruimte? Zit ik onder mitrailleurvuur veiliger achter een betonnen muur of zandzakken? Hoe voelt het om met een Minimi, een FNC of een AW te schieten? En moeten naast militairen journalisten eigenlijk een helm dragen? Demonstraties waarbij journalisten zelf een wapen kunnen hanteren en zien welke schade een antitankwapen aan een minibus aanricht geven enkele antwoorden. Eerste sergeant-majoor Versmeersch, Fibua-instructeur: "Een helm dragen doe je het best altijd. Dat besef je wel als je weet dat zeventig procent van de ongelukken die zich voordoen een gevolg zijn van ricochets of rondvliegend puin. Sinds 1994 wordt Fibua echt serieus genomen omdat uit de praktijk blijkt dat gewapende conflicten zich vaak in hoofdsteden of andere bebouwde zones afspelen."

Daniel Pilate: "Ik voel me nu zekerder van mezelf omdat we voor situaties stonden waarbij je moet nadenken in plaats van instinctief te reageren. Daarvoor krijgen we dan ook juiste technieken aangeleerd. Zeker nu ik op het punt sta te vertrekken, heb ik aan zo'n cursus veel gehad. Een dag voor ons vertrek kreeg ik een telefoontje met de vraag of ik samen met de ploeg en op eigen krachten vanuit Oezbekistan naar Afghanistan zou willen trekken. En ik heb toegezegd."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234