Dinsdag 13/04/2021

Inspiratiebron voor schrijvers en filmmakers

Dennis Haysbert als Mandela in 'Goodbye Bafana'. Beeld kos
Dennis Haysbert als Mandela in 'Goodbye Bafana'.Beeld kos

Wijlen Nelson Mandela inspireerde journalisten, staatslui, schrijvers en academici. Hij vormde de inspiratiebron voor boeken en films als 'Cry Freedom' en 'Goodbye Bafana'. Een selectie.

'Nelson Mandela, zijn leven' (vertaling van: 'Higher than Hope', 1988), door Fatima Meer
Fatima Meer en haar echtgenoot Ismael waren antiapartheidsstrijders van het eerste uur en persoonlijke vrienden van de Mandela's. Madiba vroeg haar in de jaren zeventig al om de officiële biografie te schrijven, wat ze in de jaren tachtig besloot te doen toen bleek dat jonge zwarten uit de townships niet wisten wie Mandela was. Door haar nauwe banden met de familie kon ze een persoonlijke invalshoek geven aan haar biografie van de gevangen Mandela.

'Young Mandela' (2010) door David James Smith
Deze Britse journalist maakte er een punt van 'de heilige Madiba' te redden van de droge geschiedenispagina's. En dus vertelt hij over de vrouwengek die Mandela was, het huiselijk geweld waaraan hij zijn eerste vrouw Evelyn onderwierp en het feit dat hun oudste zoon, Thembi, bij een auto-ongeluk stierf. Hij had zijn vader al in geen tijden bezocht in Robbeneiland. De jongere zoon Makgatho was dan weer een alcoholicus, die in 2005 aan aids overleed.

'Mandela, A Critical Life' (2006) door prof. Tom Lodge
Het boek begint bij Mandela's opleiding aan twee elitescholen van methodistische inslag en legt uit hoe hij een dominante kracht werd binnen het ANC. De kracht van dit werk ligt in de vele nieuwe inzichten en de nadruk op de wisselwerking tussen zijn private en zijn publieke leven. Zo blijkt de les uit zijn kindertijd dat je je tegenstanders wel moet verslaan, maar hun eer niet mag aantasten, van groot belang bij zijn latere politieke strategie.

'Nelson Mandela, a Biography' (1999) door Martin Meredith
Meredith was Afrika correspondent voor Britse kranten, daarna onderzoeker aan de universiteit van Oxford en vervolgens auteur van een reeks studies over zuidelijk Afrika. Zijn Mandela biografie is meer een politieke geschiedenis. Zo komen de affaires rond Winnie terloops aan de orde vergeleken bij de uiteenzettingen over politieke debatten en onderhandelingen.

'Playing the Enemy: Nelson Mandela and the Game that made the Nation' (2008) door John Carlin
Dit boek werd na de verfilming door Clint Eastwood omgedoopt tot de filmtitel Invictus. Dit is een klein stukje biografie: Mandela's leven in de eerste vijf jaar na zijn vrijlating. Zijn wonder - de leider van de zwarte bevolking blijven en tegelijkertijd de harten van de blanken winnen - heeft Carlin opgehangen aan Mandela's omarming van de Springboks, het nationale rugbyteam, een symbool van blank Zuid- Afrika.

'Mandela: the Authorized Biography' (1999) door Antony Sampson
Een meeslepend boek, geschreven door een inmiddels overleden Britse journalist. Deze Anthony Sampson woonde in de jaren vijftig in Zuid- Afrika en was hoofdredacteur van het legendarische cultureel-politieke tijdschrift Drum. Later bracht hij voor de Britse krant The Observer verslag uit van de processen tegen Mandela tot diens veroordeling in 1964. Mandela vertrouwde hem en heeft ook later niemand dichter toegelaten tot zijn leven. Maar ook voor Sampson was er een punt van hier en niet verder. Jammer, zei Sampson na de publicatie van zijn boek, maar hij wilde liever Mandela's eigen verhaal dan een reconstructie en interpretatie van buitenaf.

'Nelson Mandela: a Life in Cartoons' (1999) door Harry Dugmore,
Stephen Francis en Rico Schacherl Een collectie van de beste cartoons over Mandela. Een handicap was evenwel het feit dat het onder de apartheid illegaal was om Mandela af te beelden of te citeren. Dat verbod vloeide voort uit een uitbreiding van de Wet op de Onderdrukking van het Communisme (1950). Vanaf de jaren tachtig omzeilden de Zuid-Afrikaanse cartoonisten dat verbod evenwel met slimme, symbolische trucjes en uiteindelijk lapten ze het aan hun laars.

'Long Walk to Freedom' (1994) door Nelson Mandela
Geen echt meeslepend boek, wel onderhoudend en sympathiek. Er staan veel interessante anekdotes in, over zijn jeugd bij de Thembu en over zijn leven met de kameraden op Robbeneiland. Scherpe kantjes zul je nergens aantreffen. De politieke ruzies lijken nooit heel ernstig. Over twijfels, discussies, confrontaties laat hij niet veel los.

'No Easy Way to Freedom' (2002) door Nelson Mandela
De politieke teksten, vooral veel toespraken, waaronder de beroemde rede in de rechtszaal vlak voor de veroordeling tot levenslang.
Diplomatieke, stugge taal wisselt hij af met belerende vermaningen aan onder andere de jeugd en dan weer roerende woorden zoals die uitgesproken in het eerste democratische parlement waarin hij herinnert aan de tragische, blanke dichteres Ingrid Jonker.

'Conversations with Myself' (2010) door Nelson Mandela
Een wonderlijke publicatie met fragmenten van originele teksten. We lezen de emoties van de schrijver in brieven, gevangenisdagboeken, krabbeltjes en onbevangen gesprekken. Zorgen in de cel over zijn familie, verdriet, aanvallen van wanhoop. Hier zijn oorspronkelijke teksten uit de memoires van 1994 te lezen.

'The Long Walk to Freedom' (2013) van Justin Chadwick
Deze film is gebaseerd op de gelijknamige autobiografie en gaat in november van dit jaar in première, zo deelden de producenten vorige maand mee. Het zal de duurste Zuid-Afrikaanse film ooit zijn.

'Winnie', (2013) van Darrell Roodt
Deze film was in 2011 al aangekondigd, maar komt door tal van moeilijkheden pas later dit jaar in roulatie, met de Amerikaanse actrice Jennifer Hudson in de rol van Winnie en haar landgenoot Terrence Howard als Mandela.

'Goodbye Bafana' (2007) van Bille August
Verfilming van het waar gebeurde verhaal van de racistische, blanke James Gregory (gespeeld door Joseph Fiennes) die op Robbeneiland de bewaker wordt van Nelson Mandela (een rol van Dennis Haysbert).
Gedurende de twintig jaar waarin Gregory Mandela bewaakt, ontstaat een hechte band tussen de twee mannen, ondanks hun eerdere ideologische verschillen. Gebaseerd op het boek Goodbye Bafana: Nelson Mandela, My Prisoner, My Friend van James Gregory en Bob Graham.

'Cry Freedom' (1987) van Richard Attenborough
De film over de Zuid-Afrikaanse apartheid en de vriendschap tussen de zwarte nationalist Steven Biko (Denzel Washington) en de blanke hoofdredacteur Donald Woods (Kevin Kline). Als Biko's overtuigingen hem naar de gevangenis en het graf leiden, doet Woods er alles aan om dat onrecht aan de kaak te stellen. Erg aangrijpend en een goed opstapje voor tieners.

A Dry White Season (1989)
Naar het gelijknamige boek van André Brink. De film gaat over een blanke onderwijzer die zich langzaam bewust wordt van het onrecht waarop zijn eigen comfortabele leven is gebaseerd.

null Beeld kos
Beeld kos
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234