Maandag 25/01/2021

Code rood in de klas

Inspectie buist helft secundaire scholen

Beeld Sven Franzen

Gebuisd voor Frans, wiskunde en techniek. De helft van de secundaire scholen heeft werk voor de boeg om de eindtermen te halen. ‘Gooi geen stenen naar de leerkrachten. Het systeem zit verkeerd.’

De helft van de Vlaamse middelbare scholen moet van de onderwijsinspectie een tandje bijsteken. 14 procent krijgt zelfs een ongunstig advies, wat betekent dat de erkenning wordt ingetrokken en de school zich extern moet laten begeleiden. Dat staat in de meest recente ‘Onderwijsspiegel’, het jaarverslag van de onderwijsinspectie. Na een doorlichting in 250 Vlaamse onderwijsinstellingen, waarvan 61 secundaire scholen, is de inspectie vooral streng voor het schoolbeleid. “Scholen evalueren hun eigen kwaliteit nog te weinig”, zegt inspecteur-generaal Lieven Viaene van de Onderwijsinspectie. “Maar als je niet weet waarom leerlingen wel of niet slagen, kan je de kwaliteit ook niet bijschaven.”

De leerlingen blijken vooral moeite te hebben in de vakken Frans, wiskunde en techniek. Slechts in een kwart van de Vlaamse secundaire scholen zijn de lessen Frans voldoende goed om de eindtermen te behalen. Ook de wiskundelessen voldoen maar in een derde van de scholen aan de verwachtingen. De score ligt vooral laag omdat er dikwijls geen goede evaluatie van de leerlingen gebeurt. “De toetsen en taken worden op heel wat scholen volgens andere maten en gewichten beoordeeld”, zegt Viaene. Vooral bij wiskunde speelt dikwijls ook een gebrek aan feedback. “Als je leerlingen niet op tijd kan bijsturen, riskeer je ook dat zij op het einde van de rit niet slagen.”

De doorlichting meet pas sinds vorig jaar de leereffecten per schoolvak afzonderlijk, dus Viaene wil nog niet spreken over trends. Vandaag publiceert minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) de peilingen van hoeveel leerlingen de eindtermen vorig jaar hebben behaald. In de wandelgangen wordt daarin wel een daling verwacht: al sinds 2000 zitten de gemiddelde schoolresultaten in Vlaanderen in dalende lijn.

Lees ook: 

Leraars, leerlingen en directies reageren: Jammer genoeg is een generatie prinsjes en prinsesjes gekweekt.’

Zelfevaluatie

De tanende schoolprestaties kwamen begin deze week al in het nieuws na een internationale studie van de KU Leuven. Daarin bleek dat Vlaamse leerlingen vandaag over het algemeen minder hoog scoren op taalvaardigheid en wiskunde dan vijftien jaar geleden.

De onderwijsinspectie wil zich niet verengen tot de individuele prestaties van leerlingen. Viaene: “Wiskunde en taalvaardigheid zijn belangrijk, maar burgerzin, redeneervermogen en democratische waarden ook. We verwachten van scholen dat zij leerlingen sociale vaardigheden bijbrengen, dus moeten we die ook valoriseren.”

Concreet wordt van elke school verwacht dat die een kwaliteitskader opstelt en opvolgt, om bij te sturen waar nodig. “Gaat de school de eigen efficiëntie na? Men kan pas stappen zetten in het kwaliteitsbeleid als men kijkt wat de effecten zijn.” Viaene geeft de slaagcijfers in het hoger onderwijs als voorbeeld. “Doet de school iets met die gegevens? En schaven ze daarop hun beleid bij?” Volgens de onderwijsinspectie staan er duidelijke richtlijnen op hun website over deze kwaliteitsverwachtingen van scholen. 

Beeld DM

Die richtlijnen zijn onvoldoende, vindt onderwijsexpert Martin Valcke (UGent). “Het falen vanuit het beleid is dat scholen geen instrumenten krijgen om hun eigen kwaliteit op te volgen.” Voor veel vakken bestaan er vandaag geen gevalideerde toetsen. “Nu is elke leerkracht het warm water aan het uitvinden. Als scholen beter zicht zouden krijgen op wat ze moeten toetsen, zullen ze beter onderwijs kunnen aanbieden.”

Toetsen en taken

In de ‘Onderwijsspiegel’ is inderdaad een duidelijk verband te merken tussen de vakken met lage resultaten, en de vakken met beperkte leerlingenevaluatie. Voor wiskunde, economie en vakken uit de harde sector sporen de toetsen te weinig met het verwachte lesniveau. Voor Frans, Nederlands en Engels bestaan er geen transparante criteria om taken te beoordelen. 

De onderwijsinspectie raadt de scholen aan om in vakgroepen te werken: alle leerkrachten Frans zouden gedeelde verwachtingen kunnen formuleren en samen de toetsen opstellen. Valcke ziet ook een oplossing in centrale toetsen: “Niet buiten de school, want dan riskeer je ‘teaching-to-the-test’, maar als tussentijdse test om te peilen hoe ver elke leerling staat. Als een leerkracht weet dat een kwadraatsberekening belangrijk is voor een wiskundetest, kan hij die niet selectief overslaan in de leerstof.”

Goed nieuws is wel dat de onderwijsinspectie veel betrokkenheid en engagement bij de leerkrachten vaststelt. 96 procent van de onderzochte scholen voldeed aan de verwachtingen van een positief leer- en leefklimaat. Viaene: “Leerkrachten staan open voor wat er gebeurt in het leven van hun leerlingen, en hebben oog voor de individuele noden van de leerlingen.”

Ambitie

En misschien spelen er ook factoren buiten de schoolomgeving mee. “Als kinderen in kansarmoede lagere resultaten behalen, zijn zij niet zomaar dommer”, zegt Valcke, “het aanbod moet gewoon correct worden afgestemd op hun noden.” De vernoemde schoolprestaties uit de PISA- en PIRLS-testen zijn bovendien gemiddelden. Die werden vroeger naar boven getrokken door een kopgroep van leerlingen met hoge punten in de klas. Valcke: “De groep leerlingen met achten en negenen op tien wordt kleiner. Als zij plots zessen behalen, zal het gemiddelde natuurlijk dalen.” Valcke wil erop wijzen dat de middengroep groter wordt, niet de staart. Er zijn dus minder leerlingen die hoge scores halen, maar niet noodzakelijk meer leerlingen die buizen. 

“Gaat dit om een afkalving van ambities?”, vraagt Valcke zich af. Een ondersteunende thuisomgeving is daarin van groot belang, want als ouders hogere verwachtingen hebben, behalen kinderen doorgaans betere schoolresultaten. In alle OESO-landen blijken deze verwachtingen van de ouders te dalen, weet Valcke. “We werken minder uren dan vroeger. Misschien geven ouders hun kinderen dan ook minder het model van werken mee, van ervoor gaan.”

Valcke wil vooral een lans breken voor verdere professionalisering van het lerarenberoep. “Gooi geen stenen naar de leerkrachten. Het systeem zit verkeerd omdat zij niet ondersteund worden. Ze moeten tijd krijgen om zich bij te scholen en kennis uit te wisselen met andere scholen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234