Dinsdag 17/05/2022

Inheemse bevolking eist nationalisatie van gasindustrie

Radeloze president Carlos Mesa gooit handdoek in de ring

'Gasoorlog' verstikt Bolivia

In maart had hij al eens met aftreden gedreigd, nu doet hij het weer. De Boliviaanse president Mesa weet niet hoe hij zijn onbestuurbaar geworden land nog bij elkaar moet houden. Al weken blokkeren vooral inheemse betogers de wegen in en om de hoofdstad La Paz. Voedselschaarste dreigt, bij de getroffen bevolking groeit de ergernis. De crisis draait ook nu weer om de vraag hoe de Boliviaanse gasopbrengsten het lot van de arme bevolking kunnen verbeteren.

Brussel / La Paz

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

Sinds Carlos Mesa in oktober 2003 president van Bolivia werd, is het zelden rustig geweest in het Andes-land. Straatprotest, marsen en wegblokkades waren er schering en inslag. De oorzaken van het maatschappelijke ongenoegen zijn talrijk, maar hebben alles met de armoede en uitsluiting van Bolivia's inheemse meerderheid te maken. Tachtig procent van de 9 miljoen Bolivianen maakt deel uit van de Aymara-, Quechua- of andere etnieën, bijna allemaal mensen wier leven zich ver onder de armoedegrens afspeelt.

De concrete aanleiding voor de huidige crisis draait echter om een controversiële gaswet. Op 16 mei keurde het Congres immers de gedeeltelijke verhoging goed van de tarieven en royalty's die de gas- en petroleummultinationals aan de Boliviaanse staat moeten betalen. Moesten bedrijven als het Spaanse YPF Repsol of het Braziliaanse Petrobras vroeger 18 procent royalty's afstaan, dan komt daar nu nog eens 32 procent bovenop. Geld dat aan het einde van de rit de ontwikkeling van de verpauperde massa's op de Andes-hooglanden ten goede zou moeten komen.

De betogers echter, een bonte verzameling van onderling erg uiteenlopende groepen (inheemse leiders, boeren, studenten, ngo's, mijnwerkers, vakbondslui) vinden dat bedrag niet voldoende. Meer nog, ze eisen niets minder dan de complete nationalisering van de gas- en olie-industrie.

Een moeilijk te beantwoorden verzoek nochtans, want de betrokken bedrijven hebben zo'n 3,5 miljard dollar geïnvesteerd in prospectie en exploitatie. Nu al dreigen ze, de exploitatiecontracten in de hand, met omvangrijke schadeclaims tegen de staat. Bovendien is onduidelijk met welk geld en welke technologische en commerciële knowhow het straatarme Bolivia de zaak in geval van nationalisering zelf zou moeten beredderen.

Bovendien slaat het links-radicale, vaak erg anti-blanke nationaliseringsdiscours vooral op de westelijke hoogvlakte aan, niet in het rijkere (en blankere) oosten waar de gas- en oliebronnen zich uitgerekend bevinden. In dat oosten, en vooral in en om de relatief welvarende stad Santa Cruz, willen ze dan ook eieren voor hun geld - en eisen ze de inkomsten uit de ondergrond voor zichzelf op.

De discussie sleept al tijden aan. In maart trok de partijloze president, historicus en journalist Mesa (51) zijn aangekondigde ontslag in nadat het Congres hem in een bijzondere zitting ruime steun had verleend.

Maar de twee grote links-inheemse groepen, 33 van de 130 parlementsleden, onderschreven de vertrouwensstemming niet. Hoewel de Beweging voor het Socialisme (Mas) van de inheemse leider Evo Morales en de radicalere Pachakuti Inheemse Beweging (Mip) van Felipe Quispe samen maar een kwart van de afgevaardigden vertegenwoordigen, maken ze zich sterk 60 procent van de bevolking achter zich te hebben.

Hun sympathisanten zijn het die de hoofdstad La Paz de jongste dagen weer tot verlamming gedwongen hebben. Op het Murillo-plein in de koloniale regeringswijk na is de overheid de controle over de stad vrijwel kwijt. De anarchie is dusdanig dat ze steeds meer Bolivianen om het beproefde Latijns-Amerikaanse recept van wet en orde doet roepen. Vorige week nog kon een militaire coup op de valreep worden vermeden. De twee betrokken officiers zetten het op een lopen en blijken onvindbaar.

Zover is de overzichtelijkheid intussen zoek dat een emotionele Mesa, volgens velen de beste president die het land ooit gehad heeft, de handdoek maandagavond opnieuw in de ring gooide.

"Ik denk niet dat het werkbaar is om op een gewelddadig, irrationeel en negatief scenario voort te bouwen", zei Mesa op tv. "Ik dacht dat er op basis van eerlijkheid, transparantie en verdraagzaamheid aan een project gewerkt konden worden. Ik heb gedaan wat binnen mijn bereik lag om Bolivia aan een positieve agenda te laten werken, een agenda voor alle Bolivianen."

Hoe de politieke situatie in de komende dagen zal evolueren, blijft koffiedik kijken. Wel wordt er ernstig gespeculeerd op een grondwettelijk regelbare machtsovername door de populaire voorzitter van het Hooggerechtshof, Eduardo Rodríguez. Hij zou dan vervroegde verkiezingen kunnen uitschrijven. En mogelijk ingaan op de eis van de indianen om een grondwetgevende vergadering samen te roepen die de fundamenten van de staat in een nieuwe, pro-inheemse basistekst zou moeten vastleggen.

Rodríguez, wiens benoeming Mesa's officieel voorziene opvolgers Hormando Vaca Díez of Mario Cossío zou passeren, heeft alvast het voordeel dat hij ook de steun van Mas-leider Evo Morales krijgt. "Mesa's ontslag mag niet in het voordeel zijn van de traditionele partijen", aldus de inheemse leider en cocaboer. "We zullen niet dulden dat zij die de Boliviaanse rijkdommen van oudsher hebben geplunderd, daar zomaar mee kunnen doorgaan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234