Maandag 06/12/2021

Klimaattwijfel

Ingehuurde 'experts' beduvelen de bevolking over de opwarming van de aarde

Still uit de docu Merchants of Doubt. Demonstranten voeren actie tegen de vervuilende Keystone XL-oliepijplijn. Beeld kos
Still uit de docu Merchants of Doubt. Demonstranten voeren actie tegen de vervuilende Keystone XL-oliepijplijn.Beeld kos

Als de wetenschap je niet uitkomt, verdraai ze dan. De docu Merchants of Doubt, vandaag uit op dvd, toont hoe ingehuurde 'experts' de Amerikaanse bevolking beduvelen over de opwarming van de aarde, net zoals ze vroeger logen over tabak. 'Dat pertinent liegen uit geldbejag is hier ook aan de gang', zegt Francesca Vanthielen van de Belgische Klimaatzaak, die de film promoot.

"Wie denkt dat we machteloos zijn tegenover de opwarming, kent de kracht van het Witte Huis niet!", zei president Bush in 1988. Begin 2008 brachten ook presidentskandidaten Newt Gingrich, John Boehner, John McCain en Mitt Romney die boodschap. Nog geen jaar later was hun kar gekeerd en was het van 'we weten niet waarom de aarde opwarmt'. Vandaag gelooft een minderheid van de Amerikanen dat de aarde opwarmt door de mens en zijn klimaatwetenschappers voor de meeste Republikeinen criminelen.

Barack Obama heeft er dan wel zijn topprioriteit van gemaakt, de strijd onder zijn kandidaat-opvolgers toont hoe het probleem in de VS geen feit is, maar een politiek geloofsbeginsel. Alle Democraten willen iets doen; zo goed als alle Republikeinen noemen het 'een verzinsel' of beweren dat de wetenschap er nog niet uit is.

Het is alsof een land maar blijft debatteren over de vraag of de aarde rond is. Hoe komt dat?

Politici en publiek blijken uiterst professioneel gemanipuleerd door een paar mensen die zich als neutrale onderzoekers voordoen maar dat niet zijn, zo toont Merchants of Doubt, naar het boek van wetenschapshistorica Naomi Oreskes (Universiteit van Californië).

Oliebonzen stellen dat de opwarming eerder een theorie is dan een feit. Beeld kos
Oliebonzen stellen dat de opwarming eerder een theorie is dan een feit.Beeld kos

Geslepen

Achter de bocht van de Republikeinen en de vertwijfelde burgers zit een hallucinant samenwerkingsverband tussen (pseudo)wetenschappers die zich laten inhuren. Het gaat om mensen die al jaren de belangen verdedigen van, onder andere, de tabakslobby, de chemische industrie, de asbestindustrie. Via reconstructies en insiders laat de film zien hoe geslepen dat gaat.

Meteen nadat NASA-milieuwetenschapper James Hansen in 1988 voor het Congres getuigde over de opwarming, is de fossiele brandstofindustrie te rade gegaan bij deze twijfelzaaiers. Net zoals zij ervoor zorgden dat 'Lucky's make you healthy' in de jaren 60 een reclameslogan werd, zorgden ze ervoor dat 'de opwarming is niet bewezen' ging circuleren. 'Benadruk de informatie die je wel uitkomt', 'Besmeur de bron', 'Win tijd door te zeggen dat het niet duidelijk is', zijn maar een paar strategieën in hun handleiding.

Als het over klimaat gaat, is dat allemaal en vaak gebeurd.

Telkens voor een belangrijke klimaattop is bijvoorbeeld een schandaal opgezet waarin de reputatie van klimaatwetenschappers is beschadigd. En met centen van grote olie- en steenkoolconcerns zijn zogenaamde 'onderzoeksinstituten' opgericht met onverdachte namen. In de media komen deze 'experts' dan aan bod als evenwaardige tegenhangers voor de klimaatwetenschappers, terwijl ze soms rechtstreeks uit de olie-industrie komen, zoals Bill O'Keefe met zijn George C. Marshall Institute.

Francesca Vanthielen, initiatiefnemer klimaatzaak. Beeld kos
Francesca Vanthielen, initiatiefnemer klimaatzaak.Beeld kos

Uit die instituten rollen ook rapporten met dezelfde opmaak als de rapporten van het VN-klimaatpanel, maar met de omgekeerde conclusies. En er vertrekken dreigmails naar klimaatwetenschappers. In 2004 kwam Oreskes zo zelf met dat kleine groepje 'handelaars in twijfel' in aanraking nadat ze in Science publiceerde hoe alle ruim 900 klimaatstudies tot dan de opwarming bevestigden. Daarop zocht ze uit van wie de intimidatie kwam. Twee prominenten bleken Fred Seitz en Fred Singer, natuurkundigen met een politieke agenda die teruggaat tot de Koude Oorlog, toen ze grote overheidsinstanties adviseerden.

Het gaat hen niet zozeer om de centen. Seitz en Singer doken ook op om bedrijven daartegen te verdedigen als het over tabak en ozon ging. Anderen, zoals de zelfverklaarde natuurwetenschapper Steven Milloy met zijn blog JunkScience.com, bleken eerder verdedigers van asbest, pesticiden, luchtvervuiling of borstimplantaten. De documentaire laat zien hoe deze mensen perfect weten dat ze de waarheid geweld aandoen, maar toch blijven liegen, net zoals in de 'tabaksoorlog' gebeurde.

"Nooit hebben ze zich alleen met klimaat beziggehouden. Het gaat hen om het rabiaat bekampen van regulering door de overheid. Dat associëren ze met het verfoeide communism en vooral daarom draven ze op als nepwetenschappers voor industrieën", ziet Oreskes.

Spice Girls

Soms wordt dat doorprikt, zoals met de 'Oregon petition', waarin meer dan 31.000 Amerikaanse wetenschappers stelden dat de opwarming niet bewezen is. Bij nader inzien bleken de Spice Girls, Michael J. Fox, Charles Darwin en personages uit Star Wars tussen de ondertekenaars te staan. De echte wetenschappers waren weer diezelfde luttele handelaars in twijfel.

Ondertussen gaat de desinformatie van het Amerikaanse publiek gewoon verder. Net daarom wil de Klimaatzaak, het Belgische initiatief van BV's en actievoerders die een rechtszaak tegen de overheid aanspanden, deze film ook hier promoten met een exclusieve screening. "Dit is relevant om te begrijpen hoe klimaatdesinformatie werkt", zegt Francecsca Vanthielen van de Klimaatzaak. "Want vergis je niet, ook hier zijn gelijkaardige krachten aan het werk. De volgende keer dat je een politicus of 'wetenschapper' zo bezig hoort, gaan er beter wat alarmbellen rinkelen."

Merchants of Doubt verschijnt vandaag op dvd en Blu-ray.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234