Dinsdag 22/10/2019

Industrie misbruikt milieusubsidies

Zwaar vervuilende industrieën misbruiken het geld dat ze van de overheid krijgen voor het verminderen van de CO2-uitstoot. In plaats van duurzamer te produceren betalen ze er hun tijdelijk werkloze arbeiders mee. Dat zeggen het WWF en de Britse klimaatgroep Sandbag.

Carbon Fat Cats, de vette koeien van de CO2-uitstoot: zo noemen hetWorld Wildlife Fund (WWF) en Sandbag de tien Belgische bedrijven die het meeste van de uitstootrechten profiteren.

Tot de top tien, goed voor bijna een kwart van de jaarlijkse uitstoot in ons land, behoren multinationals als BASF, Total, Air Liquide en EDF, maar ook staalgiganten als Duferco en Arcelor Mittal. Die laatste twee zijn zelfs koplopers als het erop aankomt voordeel te halen uit de lage prijs van uitstootrechten.

Immers, doordat de overheid hun meer CO2-credits (de 'EU Emission Allowances' of EUA's) toezegt dan ze in werkelijkheid opdoen, bouwen de bedrijven een surplus op dat ze kunnen doorverkopen aan producenten die hun CO2-plafond wél doorbreken.

Anders dan de Europese Unie bedoelde toen ze haar handelssysteem voor de uitstoot van broeikasgas lanceerde (ETS, 2005), gebruikten de Fat Catshet geld niet voor innovatieve technologieën inzake energiebesparing of hernieuwbare energieën. Vaak, zeggen WWF en Sandbag, kreeg het geld een andere bestemming.

In het geval van de Waalse staalreus Duferco ging het bijvoorbeeld naar het uitbetalen van tijdelijk werkloze arbeiders. Antonio Gozzi, bedrijfsleider van Duferco Belgium, gaf zelfs publiekelijk toe dat hij zijn doorverkochte want overtollige uitstootrechten (3,8 miljoen ton uitstoot voor 15,8 miljoen EUA's, een verschil van 12 miljoen EUA's) aansprak voor de uitbetaling van technisch werkloze arbeiders tussen november 2008 en maart dit jaar.

Halt toeroepen

Arcelor Mittal, dat ook een flink surplus had opgebouwd, liet het openhouden van twee hoogovens dan weer afhangen van de toekenning van nog meer CO2-rechten door de overheid - een opzet waar het weliswaar niet in slaagde.

"Deze bedrijven zetten publieke middelen in voor ad hoc oplossingen, zonder dat ze op lange termijn voorzien in toegevoegde waarde voor milieu en werk", zegt WWF. "De overheden in België hebben niet de nodige actie ondernomen om deze praktijken een halt toe te roepen."

Volgens de organisatie "is het industriële weefsel in België meer gebaat bij praktijken en een beleid die inzetten op het verduurzamen van de productieprocessen. Zo kan de basis worden gelegd voor een competitieve lage CO2-economie."

Crisis als voordeel

Met het ETS-stelsel, een sleutelinstrument in het klimaatbeleid van de EU, werden de grote uitstoters destijds aan het cap and trade-beginsel onderworpen. Op grond van dat veilings- en attributiesysteem kent Brussel elke uitstoter een aantal CO2-rechten toe. Wie minder CO2 uitstoot dan de som van de hem vergunde rechten - zie de Belgische vette koeien - verkoopt zijn surplus door aan bedrijven die meer uitstoten.

Door de totale hoeveelheid uitstootbaar CO2-gas trapsgewijs in te perken, hadden de EUA's duurder moeten worden in de tijd. Zo had het voor vervuilers minder aantrekkelijk moeten worden om ze aan te kopen.

In de praktijk kleurde het plaatje helemaal anders. Omdat de Unie aanvankelijk al te kwistig was met uitstootrechten, omdat veel EU-bedrijven ook op de internationale (niet-Europese) markt uitstootrechten opkochten én dankzij de economische crisis, is de prijs voor CO2-uitstoot fors gedaald, tot zo'n zeven euro per ton. De schaarste die de EU had willen scheppen is, toen puntje bij paaltje kwam, een overvloed gebleken.

Ook de Commissie is heeft inmiddels begrepen dat het ETS niet werkt zoals het hoort. Deze week lanceerde ze een reeks voorstellen om het stelsel aan te passen. Een van de plannen betreft het uitstellen van een nieuwe veiling van uitstootrechten tot 2019. Zo kan het tussen 2008 en 2011 opgestapelde overschot, goed voor 950 miljoen EUA's, eerst vermarkt worden.

Een structurele oplossing zou de wettelijk bepaalde versnelling van de broeikasreductie kunnen bieden, de permanente verwijdering van een grote hoeveelheid EUA's en een scherpere daling in het jaarlijks te vermarkten aantal uitstootkredieten. "Een sterker prijssignaal is de enige weg vooruit", zegt WWF.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234