Maandag 25/10/2021

Analyse

Indignados en Podemos zetten klassieke Spaanse partijen schaakmat

Pablo Iglesias, leider van de Podemos-partij, viert de linkse overwinning in Madrid. Beeld Getty Images
Pablo Iglesias, leider van de Podemos-partij, viert de linkse overwinning in Madrid.Beeld Getty Images

Nu uiterst linkse coalities bij de Spaanse regionale verkiezingen flink terrein hebben gewonnen op de traditionele partijen, zal het beleid in Barcelona en Madrid stoelen op de Indignados-idealen. "Wij zullen gehoorzamend aan de burger leiden."

Een verbod op huisuitzettingen, burgerparticipatie, duizenden sociale woningen, het toestaan van coffeeshops, privatisering van openbaar vervoer en kinderopvang terugdraaien, de welvaart herverdelen en EU-besparingsmaatregelen inperken. Het zijn enkele van de programmapunten van Ada Colau, de nieuwe burgemeester van Barcelona. Dat wordt de eerste stad van de protestbeweging, en Colau staat symbool voor de politieke aardbeving die de Spaanse regionale verkiezingen in het hele land veroorzaken.

Over heel Spanje blijft de conservatieve regeringspartij Partido Popular (PP) van premier Rajoy met 27 procent van de stemmen wel de grootste, maar ze verliest zowat overal haar absolute meerderheid ten voordele van Indignados-partij Podemos en het neoliberale Ciudadanos. In Barcelona levert Barcelona en Comú, een kartel van Indignados-bewegingen en Podemos, met Colau de nieuwe burgemeester. In de hoofdstad Madrid strandt de partij op de tweede plaats. Ook elders doet nieuw links het zeer goed.

Telkens zijn feminisme, uiterst linkse maatregelen, burgerparticipatie en een nadruk op ecologie het antwoord op de door corruptie en machismo besmeurde traditionele partijen, de PP en de socialistische PSOE. Die zijn al zo'n veertig jaar afwisselend aan de macht en verliezen nu samen 13 procent. "De parlementsverkiezingen in december zijn de grote test. Maar deze regionale stembusgang maakt nu al een spectaculair einde aan het regeren met twee. Corruptie en zware besparingen hebben de burgers wakker geschud", zegt historicus en Spanje-kenner Vincent Scheltiens (Universiteit Antwerpen).

Ada Colau wordt de nieuwe burgemeester van Barcelona, zij staat symbool voor de politieke aardbeving na de Spaanse regionale verkiezingen Beeld REUTERS
Ada Colau wordt de nieuwe burgemeester van Barcelona, zij staat symbool voor de politieke aardbeving na de Spaanse regionale verkiezingenBeeld REUTERS

David tegen Goliath

Daarbij valt op dat overal waar progressieve lijsten zijn georganiseerd, die eerste of tweede eindigen. Niet alleen in Barcelona en Madrid, maar ook in Santiago de Compostella, La Coruña, Cádiz of Zaragoza nemen de linkse grassrootskartels vanuit het niets de belangrijkste posities in.

Voor de antiliberale partij Podemos van Pablo Iglesias is dat een enorme opsteker. Scheltiens: "Zij zet alles op de parlementsverkiezingen en is daarom nu niet apart opgekomen. Maar de partij zit wel in de progressieve kartels die nu zo'n succes boeken. Het levert haar posities op in lokale besturen. Dit is een echte trampoline voor Podemos."

De stembusgang is niet alleen een "overwinning van David tegen Goliath", zoals Colau het verwoordt. Op regionaal niveau levert hij ook strategische kopbrekens op. De overwinnaars zullen electorale knopen met Belgische allures voorgeschoteld krijgen. Want als het gaat over de regio's, dan duikt een derde speler op: het neoliberale Ciudadanos (zie hiernaast).

"Zij zijn nu de derde partij. Dat toont dat de burgers vooral niet meer geloven in de oude recepten en zowel radicaal links als radicaal liberaal omarmen", zegt Spanje-kenner Kris Scheerlinck. Op verschillende plaatsen zal enerzijds Ciudadanos zich genoodzaakt zien een coalitie te sluiten met de PP, net zoals Podemos ook coalities met de PSOE zal moeten aangaan. Dat ligt lastig, omdat de nieuwe partijen zich niet willen 'verbranden' aan de dinosaurussen.

In veel steden is het evenwel duidelijk dat de antibesparingspartijen de gemeentepolitiek overnemen. Zowel in Madrid als in Barcelona zullen coalitieonderhandelingen bepalen wie de stad mag besturen, maar het is zo goed als zeker dat de twee grootste steden linkse labo's worden, gebaseerd op de politieke ideeën van de Indignados.

In een intense speech stelt Colau zich op basis van de klinkende overwinning al kandidaat voor het burgemeesterschap van Barcelona. De allereerste maatregel wordt wellicht een verbod op de huisuitzettingen. "Duizenden middenklassegezinnen waarbij beide partners hun werk verloren, zijn zo op straat beland. Een verbod daarop is prioritair als krachtig symbool", zegt Scheltiens. Daaraan gekoppeld komen er zo goed als zeker verboden op contracten tussen de stad en banken die de huisuitzettingen bevelen.

Colau wil in Barcelona ook leegstaande appartementsgebouwen omturnen tot sociale woningen. Maatregelen tegen de negatieve effecten van het massatoerisme en vervoer en gezondheidszorg weg uit de handen van privébedrijven zijn de andere belangrijke beleidspunten in Barcelona. Ook wil Colau nutsbedrijven verplichten de prijzen voor water, gas en elektriciteit af te zwakken en een minimuminkomen van 600 euro voor gezinnen invoeren.

David tegen Goliath

Daarbij valt op dat overal waar progressieve lijsten zijn georganiseerd, die eerste of tweede eindigen. Niet alleen in Barcelona en Madrid, maar ook in Santiago de Compostella, La Coruña, Cádiz of Zaragoza nemen de linkse grassrootskartels vanuit het niets de belangrijkste posities in.

Voor de antiliberale partij Podemos van Pablo Iglesias is dat een enorme opsteker. Scheltiens: "Zij zet alles op de parlementsverkiezingen en is daarom nu niet apart opgekomen. Maar de partij zit wel in de progressieve kartels die nu zo'n succes boeken. Het levert haar posities op in lokale besturen. Dit is een echte trampoline voor Podemos."

De stembusgang is niet alleen een "overwinning van David tegen Goliath", zoals Colau het verwoordt. Op regionaal niveau levert hij ook strategische kopbrekens op. De overwinnaars zullen electorale knopen met Belgische allures voorgeschoteld krijgen. Want als het gaat over de regio's, dan duikt een derde speler op: het neoliberale Ciudadanos (zie hiernaast).

"Zij zijn nu de derde partij. Dat toont dat de burgers vooral niet meer geloven in de oude recepten en zowel radicaal links als radicaal liberaal omarmen", zegt Spanje-kenner Kris Scheerlinck. Op verschillende plaatsen zal enerzijds Ciudadanos zich genoodzaakt zien een coalitie te sluiten met de PP, net zoals Podemos ook coalities met de PSOE zal moeten aangaan. Dat ligt lastig, omdat de nieuwe partijen zich niet willen 'verbranden' aan de dinosaurussen.

In veel steden is het evenwel duidelijk dat de antibesparingspartijen de gemeentepolitiek overnemen. Zowel in Madrid als in Barcelona zullen coalitieonderhandelingen bepalen wie de stad mag besturen, maar het is zo goed als zeker dat de twee grootste steden linkse labo's worden, gebaseerd op de politieke ideeën van de Indignados.

In een intense speech stelt Colau zich op basis van de klinkende overwinning al kandidaat voor het burgemeesterschap van Barcelona. De allereerste maatregel wordt wellicht een verbod op de huisuitzettingen. "Duizenden middenklassegezinnen waarbij beide partners hun werk verloren, zijn zo op straat beland. Een verbod daarop is prioritair als krachtig symbool", zegt Scheltiens. Daaraan gekoppeld komen er zo goed als zeker verboden op contracten tussen de stad en banken die de huisuitzettingen bevelen.

Colau wil in Barcelona ook leegstaande appartementsgebouwen omturnen tot sociale woningen. Maatregelen tegen de negatieve effecten van het massatoerisme en vervoer en gezondheidszorg weg uit de handen van privébedrijven zijn de andere belangrijke beleidspunten in Barcelona. Ook wil Colau nutsbedrijven verplichten de prijzen voor water, gas en elektriciteit af te zwakken en een minimuminkomen van 600 euro voor gezinnen invoeren.

Ada Colau op de barricades Beeld AP
Ada Colau op de barricadesBeeld AP

Op eieren lopen

In Madrid kan Manuela Carmena, een gerespecteerde rechter van 71, met haar Ahora Madrid-lijst, waarin Podemos ook zit, burgemeester worden met steun van de PSOE, die als derde partij negen zetels heeft behaald. Daarover bestaat weinig twijfel. Het betekent het einde van 21 jaar conservatief PP-beleid in de Spaanse hoofdstad, met ook hier een resem linkse beleidsmaatregelen in de maak.

Net omdat het PP-bolwerk in de hoofdstad zo diep is verankerd, zal dat wellicht iets trager gaan dan in Barcelona. "Ik verwacht dat het in Madrid aanvankelijk wat meer op eieren lopen wordt", zegt Scheerlinck. "Maar de doelen zijn zeer gelijkaardig: burgerparticipatie, sociale woningen, herverdeling van rijkdom, openbaar vervoer, gezondheidszorg en kinderopvang weg uit de privé..." En diezelfde recepten, waaronder ook het annuleren van buitenissig dure prestigeprojecten, liggen klaar in regio's die tot nu bolwerken waren van de oude partijen, zoals Valencia, Cantabrië en Castilla La Mancha.

In Madrid kan Manuela Carmena, een gerespecteerde rechter van 71, met haar Ahora Madrid-lijst, waarin Podemos ook zit, burgemeester worden met steun van de PSOE, die als derde partij negen zetels heeft behaald. Daarover bestaat weinig twijfel. Het betekent het einde van 21 jaar conservatief PP-beleid in de Spaanse hoofdstad, met ook hier een resem linkse beleidsmaatregelen in de maak.

Net omdat het PP-bolwerk in de hoofdstad zo diep is verankerd, zal dat wellicht iets trager gaan dan in Barcelona. "Ik verwacht dat het in Madrid aanvankelijk wat meer op eieren lopen wordt", zegt Scheerlinck. "Maar de doelen zijn zeer gelijkaardig: burgerparticipatie, sociale woningen, herverdeling van rijkdom, openbaar vervoer, gezondheidszorg en kinderopvang weg uit de privé..." En diezelfde recepten, waaronder ook het annuleren van buitenissig dure prestigeprojecten, liggen klaar in regio's die tot nu bolwerken waren van de oude partijen, zoals Valencia, Cantabrië en Castilla La Mancha.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234