Woensdag 27/01/2021

'India is geen land, het is een idee'

'India laat je niet onberoerd. Dat is onmogelijk. Het is hét land bij uitstek van de contrasten.' Nee, een meer bevlogen ambassadeur kan Europalia India zich niet wensen. Captain of industry Philippe Vlerick sloot het land in de jaren negentig in zijn hart, en kan zich geen leven zonder meer voorstellen.

Eenentwintig jaar geleden had Philippe Vlerick, voorzitter van de Belgo-Indian Chamber of Commerce & Industry, een gesprek met de zon. Op de tapijtbeurs in Hannover stapte een sikh op hem toe, die zich voorstelde als Sunny. "Eigenlijk was zijn naam Sunil, maar hij had zijn naam veramerikaniseerd nadat hij was geëmigreerd naar Canada. Ik leidde toen Bic Carpets en hij was tapijtinvoerder vanuit zijn voormalig thuisland", zegt Vlerick nippend van zijn thee. 'Mister Philippe, je moet naar India gaan', droeg Sunny hem op. 'Ofwel haat je het en ga je er nooit meer heen. Ofwel houd je ervan, en trek je er vele keren naartoe.'

"Het is het laatste geworden", bekent Vlerick.

Dat was ook de organisatie achter Europalia niet ontgaan, en twee jaar geleden belde voorzitter George Jacobs (UCB) met de vraag of Philippe Vlerick zich wilde engageren voor de editie Europalia India, die sinds deze maand loopt, en dat nog tot eind januari 2014.

Wat doet een commissaris-generaal bij Europalia?

Philippe Vlerick: "Samen met directeur Kristine De Mulder heb ik de verschillende Indiase instanties ontmoet, die ons de toelating moesten geven om de kunstwerken naar hier te halen. Ik zocht ook steun bij bedrijven en partners, om het budget rond te krijgen. Voor ons land was dat 6 miljoen euro, op een totaal budget van 12 miljoen euro. Er zijn 400 evenementen, en dat is een hele klus gebleken, ook al door de enorme bureaucratie. Maar zoals steeds in India komt alles uiteindelijk op zijn pootjes terecht."

U bent er zakelijk actief, maar dat is nog iets anders dan een cultureel evenement opzetten.

"De wisselwerking economie-cultuur is iets wat me buitengewoon boeit. Performante economieën brengen ook altijd een culturele en creatieve groei met zich, je ziet dat doorheen de geschiedenis. In economisch voorspoedige tijden zijn er altijd mensen die buiten het eng economische op zoek gaan naar hun missie. Zoals 'de uil van Minerva' (een beeld van de Duitse filosoof Hegel, LID), die bij het vallen van de duisternis boven de stad zweeft en van daar uit alles beschouwt. En dat uit zich dan in verschillende vormen van cultuur."

Welk onderdeel van Europalia India sluit u vooral in het hart?

"De tentoonstelling India belichaamd. Ze schetst hoe het lichaam in de loop van 5.000 jaar is voorgesteld. Daarin komt alles samen: het spirituele, het filosofische, de dood en de reïncarnatie, de kamasutra en de geboorte. Het lichaam als ideaalbeeld en als asceet. Om te eindigen bij het vergankelijke van dat lichaam. Die cyclus herhaalt zich ook steeds. Je kunt daarbij een link met de economie maken: Joseph Schumpeter en zijn idee van de creatieve destructie. Modify or mummify, ik ben daar uitermate door gefascineerd."

Sinds Vasco da Gama in 1498 de zeeroute naar India opende, is de westerse kijk nog niet veel veranderd: de fascinatie voor het mystieke, angst en onwetendheid...

"(docerend) De mens verheffend tot meer dan het lichamelijke. Er is daarover in India veel te rapen en te leren. Toen ik jaren geleden het alliantiecontract tekende voor Raymond UCO Denim (samenwerking met Indiase textielgroep, LID) moest dat om 6 uur in de ochtend gebeuren, omdat de sterren toen gunstig stonden. Dat spirituele, dat mystieke is sterk aanwezig. Ik lach daar niet mee, ik betoon respect."

De keuze voor India sluit aan bij de vorige festivals, waarin Europalia de drie andere BRIC-landen voorstelde: Rusland, China en Brazilië. India wordt wel eens de eeuwige belofte van de BRIC-landen genoemd?

"Het is een subcontinent, zoals Europa. Met enorme verschillen tussen een inwoner van Himachal Pradesh (bij Nepal, LID) en iemand uit de Kerala (zuidwesten, langs de Arabische Zee, LID). Er zijn 22 officiële talen en duizenden dialecten. Op het platteland spreek je nog over een overlevingseconomie, waar 2 dollar per dag de norm is. Waarbij in de ochtend bijeengeharkt wordt wat 's avonds op tafel komt. Het gros van de bevolking, zo'n 70 procent, leeft nog in die omstandigheden. Maar dat was amper acht jaar geleden nog ongeveer 80 procent. Er is dus een enorme golf geweest naar de steden vanuit het platteland. India is geen land, het is een idee."

Met politieke instabiliteit, een verderfelijk kastensysteem en onlangs nog een golf van aanrandingen?

"Ik ben ook niet blind en doof voor die enorme geweldplegingen. Maar dat is één kant van het verhaal. Ik vind dat er in India een hoge graad van tolerantie bestaat. Vergeet niet dat India tot nader order de grootste democratie ter wereld is, met een rechtssysteem. Momenteel heb je een beetje een 'fin de régime'-gevoel. Er zijn verkiezingen in het voorjaar van 2014, en alles ligt wat stil.

"Er zijn twee dominante partijen, het Indiaas Nationaal Congres (INC), dat zich links situeert van het politieke spectrum. En je hebt de centrumrechtse Bharatiya Janata Partij (BJP). Die twee partijen sloten in de jaren negentig een coalitie, waarbij een zekere liberalisering op financieel-economisch vlak werd ingezet. Veel mensen werden naar de middenklasse getild. Tegen 2015 zouden ongeveer 600 miljoen mensen tot die middenklasse moeten behoren, we komen van zo'n 260 miljoen in 2000."

U spreekt met grote passie over het land.

"Ondanks de enorme diversiteit, de grote culturele verschillen, de vele religies... is er toch een grote verbondenheid. India laat je niet onberoerd. Dat is onmogelijk. Het is hét land bij uitstek van de contrasten. De goorste slumps naast de protserigste wolkenkrabbers. Je ziet mensen in sari naast mensen in maatpak. Moderne industriële parken met daarnaast een haast middeleeuws tafereel met uitgemergelde hindoegeestelijken in een lendenband. Een enorme paradox ook tussen grote tolerantie en hevigheid. Tolerantie in al zijn facetten tussen die verschillende culturen. Maar af en toe is er een uitbarsting van geweld tussen etnische groeperingen, in al haar brutale hevigheid."

'India is een onderontwikkeld land,' zei managementgoeroe Jack Welch ooit, 'maar als je kijkt naar zijn universitaire uitstroom, is het een vooruitstrevend land.' Opnieuw die paradox?

"Precies. Jaarlijks studeren er 3 miljoen graduates af aan de universiteiten, van wie er nog eens 700.000 een post-graduaat volgen. Wist u dat Indiërs ook het getal 0 hebben uitgevonden. We kunnen ons vandaag geen geavanceerde wiskunde of computers voorstellen zonder het binaire stelsel. Dat hebben we dus aan hen te danken. Tegelijk is de infrastructuur er ondermaats, is er een moordende bureaucratie met vele regeltjes en overheidsstructuren. Het is een federale republiek, met 28 staten, verscheidene territoria en districten."

Het klinkt bijna als België?

"Het ís België (lacht). Maar ik wil het daar niet over hebben. Het gemakkelijkste is niet evolueren. We weten allemaal wat er dient te gebeuren, maar we draaien liever rond de hete brij."

Is Europa het avondland in vergelijking met die opkomende economieën?

"Iedere generatie moet zich steeds opnieuw uitvinden. Alles is voortdurend in verandering, en het slechtste wat je kunt doen, is stagneren. Daarvoor heb je vertrouwen nodig, geen doemdenken: vertrouwen tussen vakbonden en werkgevers, tussen overheden en burgers, tussen overheden onderling."

Vandaag heerst er veeleer wantrouwen, verzuring.

"Omdat de mensen intuïtief aanvoelen dat het zo niet verder kan. Dat we ooit wakker zullen worden en vastellen dat er geen vlees meer in de pot zit. Daarom moeten we weer kunnen aanknopen met groei. Ik weet het, dat klinkt soms verdacht. Groeien voor wat? Voor nog een auto of een tweede iPad? Ik snap die bedenking. Groei moet meer dan kwantitatief zijn. Ze moet ook kwalitatief, en in die zin waardevol zijn. Ik geloof genoeg in de menselijke natuur om ervan uit te gaan dat het morgen beter zal zijn. Ja, het is met vallen en opstaan, maar via oorlogen werd penicilline ontwikkeld. Door de drama's heen geraken we vooruit."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234