Zaterdag 03/12/2022

In Zuid-Afrika is aids het meest bespreekbare taboe geworden

Pretoria

Van onze verslaggever

Bart Eeckhout

De controversiële aids-standpunten van de Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki hebben alvast één gevolg gehad. Ze hebben van aids het meest bespreekbare taboe in het land gemaakt. De omvang van de epidemie wordt er niet minder ontstellend om en de toekomst brengt enkel slecht nieuws.

'Aids is niet het probleem van een ander. Het is mijn probleem. Het is jouw probleem. Het is ieders probleem.' De woorden van president Mbeki staan te lezen op reuzenaffiches op elke straathoek van Johannesburg of Pretoria. Aids is zeer zeker het probleem van de president. Sinds hij publiekelijk het verband tussen HIV en de aids-ziekte in twijfel trok, zakte zijn internationale geloofwaardigheid door het ijs. Mbeki vertoont zelf het typische ontkenningsgedrag van een zieke, fluisteren kwatongen. Veertig procent van zijn eigen ANC-kabinet zou besmet zijn, voegen ze eraan toe.

Mbeki had het zo niet bedoeld, werpen zijn verdedigers op. De president had enkel willen zeggen dat armoede een bepalende risicofactor is bij aids. In sociaal achtergestelde regio's, zoals de provincie KwaZulu-Natal met een besmettingsgraad van meer dan 30 procent, slaat de ziekte genadeloos toe. In sommige lokale gemeenschappen zou het percentage zelfs oplopen tot 60 procent.

Maar ook in burgerlijke middens waart aids rond. In een school nabij Bloemfontein, waar de Vlaamse overheid een onderwijsproject ondersteunt, werden het afgelopen schooljaar vier leerkrachten ten grave gedragen. "Wie meer verdient, wordt een aantrekkelijke partij op de liefdesmarkt", stelt projectcoördinator Van Haeverbeke nuchter vast. De dramatische conclusie, een dag na de massale belangstelling voor de Wereldaidsdag, moet dan ook zijn dat de preventieboodschap, de enorme sensibiliseringscampagnes ten spijt, niet doordringt bij de Zuid-Afrikanen. Of zoals een andere ontwikkelingshelper het stelt: "In Zuid-Afrika eet men aids met mes en vork. Het is een deel van het leven geworden."

De aids-prognoses voor Zuid-Afrika behoeven geen commentaar. Een op de vijf volwassenen zou inmiddels besmet zijn met het virus en het aantal nieuwe besmettingen heeft zijn verzadigingspunt nog niet bereikt. De huidige generatie van vijftienjarigen heeft meer dan de helft kans om te sterven aan een met aids verwante ziekte. Van nu tot 2010 zouden vijf miljoen Zuid-Afrikanen omkomen door aids. Voor wie niet goed is in harde cijfers: in Zuid-Afrika voltrekt zich het komende decennium onder onze ogen een nieuwe holocaust.

Aids is niet enkel dagelijks voorpaginanieuws in de ochtend- en avondkranten maar inmiddels ook in de financiële dagbladen van Pretoria en Kaapstad. Een studie van ING Barings Bank wees uit dat tegen 2010 het bnp van Zuid-Afrika 17 procent hoger had kunnen liggen als er geen aids-plaag was geweest. De verklaringen zijn legio: minder productiviteit door absenteïsme en ziekte, kostbare ervaring gaat verloren, telkens opnieuw moet in opleiding geïnvesteerd worden, investeerders worden afgeschrikt...

Ook de kosten die gespendeerd worden aan gezondheidszorg, en dus niet aan andere consumptie, lopen op. De Zuid-Afrikaanse overheid zou op termijn jaarlijks een kleine 100 miljard frank moeten steken in de strijd tegen de ziekte. Die 'economisering' van de aids-epidemie schokt een buitenstaander. Toch blijkt het een efficiënte manier om ook het bedrijfsleven op zijn verantwoordelijkheid te wijzen. Vandaar dat ook Unaids, de VN-organisatie die de strijd tegen de ziekte coördineert, zich het economische discours eigen gemaakt heeft. Dat werpt zelfs al een paar vruchten af. Zuid-Afrikaanse ondernemingen beloven in een charter de strijd mee aan te gaan. Niet door hun geweten te sussen met een cheque, wel door besmette werknemers niet te isoleren of door in de gemeenschappen bewustmakingscampagnes te lanceren.

Maakt dat alles aids zichtbaar in Zuid-Afrika? Wél als je de reusachtige campagneborden in het straatbeeld in ogenschouw neemt, niét in de persoonlijke omgang met Zuid-Afrikanen. Aids blijft een sluipmoordenaar, zij het inmiddels op de schaal van een genocide. Onwillekeurig glijdt je blik over mannen en vrouwen in de straten van Johannesburg. Zie je bij ons een slanke heer of dame, denk je: "Mooie lijn.' Zie je hetzelfde ginds, denk je: "Arme stakker."

Een nieuwe holocaust dreigt: vijf miljoen Zuid-Afrikaanse aids-doden tegen 2010

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234