Zaterdag 28/11/2020

Reportage

In Yucatán springt het coronalicht van rood op oranje: deur van economie gaat op een kier

In Cancún, op Yucatán, demonsteren Mexicanen voor de heropening van fitnesscenters en spa’s. Beeld Getty Images

Midden in de kritieke fase van de pandemie zoekt Mexico naar de uitgang. De eigenzinnige deelstaat Yucatán gaat voorop en zette als eerste het coronastoplicht van rood op oranje. De ‘economische reactivatie’ verloopt traag en brengt nog amper verlichting.

Trek op de kaart van Mexico een horizontale lijn van Mexico-Stad duizend kilometer naar het oosten, door de Golf van Mexico, en je potlood eindigt in het midden van Yucatán: schiereiland, bakermat van de Maya’s en tot de jaren 50 van de vorige eeuw alleen per boot te bereiken. Yucatán is een vlakte van 181.000 vierkante kilometer kalksteen, vijf keer zo groot als België. Het tropisch bos in de deelstaat wordt slechts onderbroken door eeuwenoude tempels, slaperige dorpen en stadjes.

In dit broeierige laagland is de hoogvlakte van de federale hoofdstad niet alleen letterlijk, maar ook cultureel en politiek ver weg. “De beslissingen in Yucatán worden niet genomen vanuit Mexico-Stad”, zei gouverneur Mauricio Vila Dosal, van de gelijknamige deelstaat, begin deze maand in een videoboodschap aan de Yucateken. “Wij volgen onze eigen experts.” Terwijl volgens de landelijke regering het coronastoplicht in het hele land nog op rood stond, schakelde Yucatán in de tweede week van juni alvast over naar oranje.

Mexicanen gaan samenleven met het virus, zo heeft de overheid besloten. Daarom stapte het land in juni over op het stoplichtsysteem. Elke staat kreeg een eigen stoplicht dat het lokale coronarisico aanduidt: een stapsgewijze terugkeer naar normaal van rood naar oranje, geel en uiteindelijk groen. Het is een gewaagd besluit want de epidemie heerst op zijn hevigst en de top van de covidberg is nog niet bereikt. Officieel zijn ruim twintigduizend mensen overleden, dagelijks loopt het dodental met honderden en het aantal besmettingen met duizenden op. De werkelijke sterfte ligt nog hoger, maar niemand weet hoe hoog.

Beeld dm

Het schiereiland zette als eerste – deels en onder strenge voorwaarden – de deur van de economie op een kier. Fabrieken mogen weer produceren, middenstanders kunnen hun waar weer aanbieden en restaurants en hotels mogen weer gasten ontvangen. Maar in Mérida, de normaliter zo gemoedelijke provinciehoofdstad, lijkt het nieuwe oranje nog verdacht veel op het oude rood. De meeste winkels zijn nog gesloten of bedienen via het raam. Op een stoep staat een partytent met daaronder een ontsmettende neveldouche voor wie onderweg van de supermarkt naar huis het contact met anderen van zich af wil spoelen. In de lege straten valt de aanwezigheid van patrouillerende politie extra op.

Geintje

Wellicht waren de woorden van de gouverneur een ‘bomba’, een van de traditionele Maya-mopjes die populair zijn in de regio. “Ken je die ene over de economie die weer openging? Bomba!” Geintje! Maar de politicus liet de uitsmijter achterwege die de grap onderscheidt van de ernst. Restaurant La Chaya Maya in het centrum van Mérida is erin getrapt en heeft vier van de vijftien tafeltjes bezet. Er loopt meer personeel met mondkapjes rond dan dat er gasten zijn om te bedienen. Dicht of open, de zaak draait verlies.

Vroeger, vóór corona, zat La Chaya Maya elke dag vol, vertelt manager José Luis Cauich (44). De traditionele gerechten als panadzul, poc-chuc en panuche (onder andere tortillas, bonen en gegrild vlees) zijn razend populair. Maar tijdens fase oranje is reserveren verplicht en de toegang beperkt. Gasten moeten bij binnenkomst hun voeten vegen op een natte mat en krijgen een temperatuurpistool op hun voorhoofd gericht. De glimlach van de gastvrouw in klederdracht zit verstopt achter een masker. Toch is Cauich blij weer aan het werk te zijn. “De economie moet open.” Hij is niet bang voor een verder oplopende coronacurve, de hygiëneprotocollen zijn streng.

Niet alleen Yucatán, heel Mexico zoekt naar de uitgang van de coronacrisis. Na drie maanden van lockdown, groeiende werkloosheid en een kelderende economie loopt het land op zijn tandvlees. De nood is hoog. De OESO, club van rijke landen, voorspelt dit jaar een economische neergang van 7,5 procent. Bij een eventuele tweede coronagolf in het najaar zakt de economie zelfs nog een dik procentpunt verder de put in. 

Volgens president Andrés Manuel López Obrador, die in 2018 met een linkse campagne de verkiezingen won, zijn de Mexicanen er klaar voor om op een verstandige manier naar buiten te gaan. Economische en electorale overwegingen lijken te domineren. De president beleeft een rampzalig tweede jaar en ook zijn eerste jaar was geen economisch succes. De 4 procent groei die hij in 2019 beloofde werd 0 procent groei.

Hoofdepidemioloog Hugo López-Gatell moet zodoende tegen de klippen op waarschuwen dat de pandemie nog lang niet is geweken, terwijl zijn baas López Obrador gretig het evangelie van het nieuwe normaal verkondigt. De afgelopen maanden moest de president toekijken hoe miljoenen dagloners – veelal zijn kiezers – in armoede vervielen. De overheid heeft het geld niet om ze allemaal te ondersteunen, daarom moet er weer worden gewerkt.

Dezelfde logica geldt in Yucatán. Ondanks een relatief laag aantal coronadoden, zo’n driehonderd, stevent de lokale economie vanwege de coronacrisis af op een krimp van 7 tot 13 procent, zegt Edgar Rivero Cob, econoom aan de Autonome Universiteit van Yucatán. Lokale prognoses wijzen op 80.000 mensen die hun baan verliezen, een verdriedubbeling van de werkloosheid.

Tot in de jaren 70 van de vorige eeuw was het schiereiland ’s werelds grootste exporteur van sisal, een natuurlijk draad gemaakt uit agavebladeren. Inmiddels heeft de dienstensector (detailhandel, toerisme) de landbouw en de textielindustrie naar de tweede plaats verdreven. Vooral de afwezigheid van toeristen hakte er de afgelopen maanden in.

Natuurgeweld

De regio kan dankzij haar eigenzinnige karakter als eerste uit de crisis ontsnappen, denkt de econoom. Hij somt op: “Dit is de veiligste staat van het land. We hebben een werkend rechtssysteem en contracten worden gerespecteerd. Dat geeft vertrouwen aan investeerders.” Bovendien maakt de lokale overheid slimmere keuzes dan de federale, vindt hij. Zo konden ook de Yucateken in de informele economie de afgelopen maanden een werkloosheidsuitkering krijgen. “Dat helpt de crisis te verzachten.” Het schiereiland kent één nadeel, zegt hij: “Natuurgeweld.” Ingeklemd tussen de Golf van Mexico en de Cariben slaan tropische stormen geregeld toe.

Zo ook in de eerste week van juni toen storm Cristóbal acht dagen regen bracht en tientallen dorpen veranderde in meren. Na de quarantaine volgde in Yucatán de zondvloed. In het dorp Kiní, zo’n 50 kilometer ten oosten van Mérida, ligt de geasfalteerde hoofdweg onaangetast te bakken in de zon, maar rondom de huizen gebouwd op onverharde grond staat het water nog tot aan de voordeuren. Tijdens de coronamaanden kregen de inwoners om de twee weken een voedselpakket. Sinds fase oranje moeten ze weer zelf de broek ophouden.

Overstromingen in Tecoch, Yucatán, door de storm Cristóbal.Beeld EPA

Rosa María Tamayo (74) spreekt het zangerige Spaans waarin de Maya-taal doorklinkt. Ze toont de natte afdruk op de muur in haar woonkamer, het water kwam tot bijna een meter hoog. Zij en haar man Gabino Yam (77) leven van zijn pensioen. Rosa María brengt haar twee vuisten bij elkaar, alsof ze een elastiek om een boom spant. “2.500 peso per maand (100 euro), we moeten het geld flink rekken om het eind van de maand te halen.”

Hun zoon Benedicto (51) werkte in de nabijgelegen textielfabriek Vertical Knits. Het oranje stoplicht betekent niet dat er weer volop werk is. De fabriek draait weer, maar nog niet volledig, Benedicto is voorlopig niet nodig. Hij kijkt schouderophalend naar de bruine vijver rond het huis. “We hebben kalk en motorolie aan het water toegevoegd om te voorkomen dat muggen er hun eitjes in leggen.” Tussen de plassen scharrelen natte puppy’s met oren vol teken.

De fabriek betaalt Benedicto een minimumloon terwijl hij thuis zit, 800 peso per week, zo’n 30 euro. Dat gaat vrijwel geheel op aan zijn drie kinderen. “We hebben vanwege corona vier voedselpakketjes gekregen en dat was het”, verzucht zijn moeder Rosa María. Na de storm bleef verdere hulp uit. Ze verwacht meer van God dan van politici. “Ze zorgen vooral goed voor hun vrienden. Het zijn altijd de rijken die nog meer krijgen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234