Vrijdag 30/07/2021
Joachim Pohlmann. Beeld Bob Van Mol
Joachim Pohlmann.Beeld Bob Van Mol

Opinie

In West-Europa zijn heimatfilms zo goed als verdwenen. We schamen ons voor wie we zijn

Joachim Pohlmann is woordvoerder van Bart De Wever (N-VA) en schrijver van Een unie van het eigen. Zijn column verschijnt wekelijks.

Ik ben een gelukkig geborneerde mens. Ik hou van de simpele dingen des levens. Een wandeling op den buiten, een pot bier en een heimatfilm, daar kan u mij al blij mee maken. Al betekent mijn interesse in dat laatste niet noodzakelijk appreciatie. Ik bekijk dat soort films uit een ideologische fascinatie.

Heimatfilms weerspiegelen en herbevestigen het zelfbeeld van een gemeenschap: dit is wie wij zijn. In West-Europa is de heimatfilm daardoor zo goed als verdwenen. Wij schamen ons eerder voor wie we zijn en schuwen de sfeer van oubollige, pastorale romantiek die rond dergelijke films hangt.

Al zullen cynici beweren dat de gehele Vlaamse filmindustrie nog steeds is opgetrokken uit heimatfilms, ik betreur die teloorgang. Want dat er wel degelijk een kracht en waarde in schuilt, bewijst de enige variant van het genre die nog overleeft in onze bioscopen: de western.

Toegegeven, ook de western kende zijn ups en downs. Er zijn jaren geweest dat er amper westerns gemaakt werden en jaren waarin de productie niet bij te houden was. Tientallen keren werd de western dood verklaard, even vaak bejubelden critici de revival met weer eens een film die alles heruitvond.

Maar de western kon zich handhaven omdat het genre naar de kern van de Amerikaanse identiteit gaat: het zelfvoorzienende individu dat een onbekende wereld moet veroveren en zijn eigen leven wrocht uit de strijd om bestaan. De omstandigheden waarin dat gebeurde, veranderden wel voortdurend.

In de oorspronkelijke western waren er de goeden – die droegen een witte stetson – en de slechten – die hadden een zwarte. Zo zagen de Amerikanen de wereld: zij waren de goodguys die de arme drommels – de rest van de wereld – beschermden tegen het gevaar.

Het was de vertaling van een wereld die duidelijk en overzichtelijk was; maar ook een onmogelijk vol te houden fictie. De morele ambiguïteit van een nieuw tijdperk dwong hen tot zelfonderzoek. Het resultaat is wellicht de beste western ooit gemaakt: The Searchers van John Ford.

Daarin is de protagonist John Wayne niet langer de prototypische held, maar een bedenkelijk figuur met een fout verleden en nog foutere opinies – racisme, seksisme, eurocentrisme, you name it – die ondanks alles het juiste doet.

The Searchers reproduceerde het gewijzigde Amerikaanse zelfbeeld. Want dat is wat westerns sindsdien doen: in de naoolorgse woelige tijden houden ze de Amerikaanse samenleving een spiegel voor die de sociale verandering projecteert op de Amerikaanse ontstaansmythe van de frontier.

High Noon was een allegorische aanklacht tegen de heksenjacht op communisten, Rio Bravo het anticommunistische antwoord erop. McCabe & Mrs. Miller ging over de Vietnam-vertwijfeling, There Will Be Blood over oliezucht die leidt tot geweld, Brokeback Mountain over nieuwe seksuele mores, Django Unchained over rassenrelaties,…

De western is het canvas waarop talloze generaties hun identiteit schilderden terwijl volgende generaties er hun eigen laag op legden. Sommigen bewaarden onderliggende lagen, anderen schilderden er genadeloos over of krabden juist de verf er weer af om de vergane penseelstreken bloot te leggen.

Het is een exponent van een dynamisch proces waarin een gemeenschap voortdurend haar identiteit herinterpreteert en daardoor levend houdt. Eigenlijk ben ik er gewoon jaloers op. In mijn schuif ligt nog een scenario voor een heimatfilm van de 21ste eeuw. Geïnteresseerde producenten mogen me altijd bellen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234