Zaterdag 25/09/2021

AchtergrondCoronasterftes

In welke ziekenhuizen was de overlevingskans met Covid-19 grootst? ‘Sommige verschillen zijn zo groot dat ze moeilijk te verklaren zijn’

null Beeld Franky Verdickt
Beeld Franky Verdickt

Het bleef lange tijd het best bewaarde geheim van de coronacrisis: in welke ziekenhuizen waren de overlevingskansen voor covid het grootst en waar het kleinst? Na anderhalf jaar licht de overheid een tip van de sluier op. Maar wat onder die sluier zit, roept vragen op. ‘Sommige verschillen zijn zo groot dat ze moeilijk te verklaren zijn.’

Al sinds september vorig jaar probeert oppositiepartij N-VA in het federaal parlement zicht te krijgen op de sterfte door Covid-19 in de Belgische ziekenhuizen, maar die vraag is maandenlang afgeblokt door het wetenschappelijk instituut Sciensano. Ook een rondvraag van Het Laatste Nieuws in het voorjaar bij de ziekenhuizen leverde amper informatie op. Zowel de overheid als de sector waren beducht voor foute interpretaties en imagoschade als de cijfers per ziekenhuis open en bloot gedeeld zouden worden.

null Beeld DM
Beeld DM

Na anderhalf jaar komt er wat meer zicht op hoe de ziekenhuizen tijdens de coronacrisis hebben gepresteerd. Sciensano heeft alle data anoniem gemaakt en op het niveau van de provincies gemiddeldes getrokken. De FOD Volksgezondheid gaf die data enkele weken geleden vrij aan alle parlementsleden in de Kamer en aan de parlementsleden in Vlaanderen die daar om vroegen. Bij N-VA bogen gezondheidsexperts Frieda Gijbels en Lorin Parys zich over de informatie. “We stoten op een paar opmerkelijke zaken.”

Kloof met Wallonië

Zo valt op hoe er een kloof gaapt tussen de sterftecijfers in Vlaamse en Waalse ziekenhuizen. Van iedere 100 coronapatiënten die het voorbije jaar in een Vlaams ziekenhuis terechtkwamen, overleefden 16 het uiteindelijk niet. In Wallonië ligt dat aantal bijna een kwart hoger: daar haalden 20 patiënten op 100 het niet. In Brussel gaat het om 18 overlijdens op 100 patiënten. Kijken we enkel naar intensieve zorg, dan wordt het verschil tussen de regio’s groter. Op een Vlaamse IZ stierven gemiddeld 3 op de 10 coronapatiënten. Op een Brusselse en Waalse overleden 4 op de 10 patiënten. Een derde meer dan in Vlaanderen.

“Deze vaststelling roept vragen op”, zeggen Gijbels en Parys. “Er kunnen uiteraard verschillende factoren spelen. Het aantal besmettingen in de streek, het profiel van de opgenomen patiënten, de grootte van de IZ-afdeling... Het zijn allemaal mogelijke verklaringen, maar de verschillen tussen de regio’s zijn te groot om alles zomaar onder de mat te vegen. We willen weten of iedereen de juiste zorg heeft gekregen. En eigenlijk hadden we ons die vraag al veel eerder moeten stellen.”

Overheid

In de Kamer gaf Marcel Van der Auwera, directeur Dringende Geneeskundige Hulpverlening bij de FOD Volksgezondheid, toe dat er veel onzekerheden zijn. “Om te beginnen zijn de cijfers niet volledig omdat de ziekenhuizen de vragenlijsten vrijwillig mochten invullen. De meeste deden dat zeer punctueel, andere deden dat veel minder of werkten zelfs niet mee.” Van der Auwera deed een eerste analyse op de data, maar kwam naar eigen zeggen moeizaam tot conclusies. “We zien dat provincies die hevig getroffen zijn door Covid-19 – zoals Henegouwen en Brussel – de hoogste percentages sterfgevallen hebben, maar we kunnen niet alles toeschrijven aan geografie.”

April, 2020. In alle ziekenhuizen, zoals hier in Hasselt, was er een grote toestroom van coronapatiënten.  Beeld Tim Dirven
April, 2020. In alle ziekenhuizen, zoals hier in Hasselt, was er een grote toestroom van coronapatiënten.Beeld Tim Dirven

Hij verwijst naar West-Vlaanderen. Deze provincie situeert zich qua aantal besmettingen in de middenmoot, maar zit met een sterftegraad van 20 procent in de ziekenhuizen een flink stuk boven het landelijke gemiddelde. “Mogelijk speelt daar het feit dat de opgenomen patiënten gemiddeld iets ouder waren dan in andere Vlaamse provincies. Honderd procent zeker kunnen we dat niet zeggen.”

Internationaal gemiddelde

De sterftegraad in onze ziekenhuizen – als we ze globaal bekijken – verschilt niet erg van het internationale gemiddelde. Eind mei publiceerde het wetenschappelijke vakblad Annals of Epidemiology een overzichtsstudie waaruit bleek dat van de 100 covidpatiënten die opgenomen worden in een ziekenhuis er gemiddeld 17 sterven. In België is dat 18. Maar Vlaanderen duikt net onder dat internationale gemiddelde, terwijl Wallonië er een stuk boven gaat.

“Ik betwijfel of het echt een kwestie is van regio’s”, zegt professor Geert Meyfroidt. De intensivist van het UZ Leuven werkte eind vorig jaar mee aan een studie van Sciensano over ziekenhuissterfte. “Daarvan herinner ik me dat het vooral een zaak is van individuele ziekenhuizen. Op dat niveau zie je soms zeer grote verschillen.”

Geert Meyfroidt (UZ Leuven). 'We moeten uitzoeken wat er misgelopen zou kunnen zijn.'  Beeld Damon De Backer
Geert Meyfroidt (UZ Leuven). 'We moeten uitzoeken wat er misgelopen zou kunnen zijn.'Beeld Damon De Backer

Uit de vrijgegeven data kunnen we inderdaad afleiden dat er een handvol ziekenhuizen is waar het aantal overlijdens verhoudingsgewijs erg hoog ligt. Zo zijn er zes ziekenhuizen waar liefst 30 procent van alle opgenomen covidpatiënten stierven. Bijna dubbel zoveel als het gemiddelde. Omdat de overheid de cijfers anonimiseerde, is de identiteit van de ziekenhuizen nog onbekend, al gaat het in vier van de zes gevallen om relatief kleine ziekenhuizen. Eén ziekenhuis is middelgroot en één is groot.

“Naar die instellingen zou de overheid moeten kijken”, vindt Meyfroidt. “Niet om hen als zondebok te gebruiken, wel om uit te zoeken wat er misgelopen zou kunnen zijn. Kregen ze een te grote toestroom van patiënten? Welke behandelingen kregen ze? Hoe zat het met personeelsbezetting? Het zou jammer zijn mochten we dit niet grondig onderzoeken. Enkel zo kunnen we leren wat we de volgende keer beter kunnen doen.”

Meyfroidt hoopt dat zo’n onderzoek leidt tot een transformatie van het systeem. “De coronacrisis moet voor de gezondheidszorg en ziekenhuizen hetzelfde betekenen als wat de zaak-Dutroux was voor justitie en de politie: een opportuniteit om grondig na te denken over de toekomst en eindelijk de keuzes te maken die ons vooruit helpen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234