Zondag 21/07/2019

'In Vlaanderen wisselt men continu van baanvak'

Artistiek directeur Aviel Cahn verruilt in 2019 Opera Vlaanderen voor het Grand Théâtre de Genève. Onze operareporter Kurt Van Eeghem bezocht een van zijn laatste wapenfeiten Das Wunder der Heliane - 'een draak' - en voelde de Zwitser aan de tand.

In maart 2014 wandelde ik totaal verbijsterd naar huis na de première van Lady Macbethuit het district Mtsensk van Dmitri Sjostakovitsj. "Daarvoor ga ik naar theater", speelde het door mijn hoofd. "Daarom hou ik zo heftig van opera." Die Ladywas een schoolvoorbeeld van groots totaaltheater dat zich helemaal thuis voelt in deze bizarre eeuw - zowel uit de muziek als de scenografie sprak de verpletterende urgentie.

Ergens vijftig jaar eerder is de liefde begonnen. Destijds was het Carmen, die mij in vuur en vlam zette. Mijn vader, die behoorlijk wat operajaren op de teller had staan, vond het maar niets. "Je hoort de dansers kraken tot op het derde balkon", klonk het vernietigend. Het zal wel, maar ik was ontroerd door het allesomvattende van opera.

Toen Gerard Mortier dertig jaar geleden met de grove borstel door de vermolmde huizen van Gent en Antwerpen ging om er de 'Vlaamse Operastichting' uit te ziften, was het kot te klein. Nu nog zijn er achterkamers, waar hardop wordt geweend om de teloorgang van de oude dames. Maar de ware operaliefhebber beseft dat die operatie niet alleen noodzakelijk was, maar ook voor de volle honderd procent is geslaagd.

Avontuur

Aviel Cahn is sindsdien pas de tweede opvolger van Mortier, en hij ruilt na dit seizoen de mercantiele havenstad Antwerpen voor het mondaine Genève. Cahn, die ik verantwoordelijk acht voor die boeiende Lady Macbeth, ging van bij zijn aanstelling onvoorwaardelijk voor het avontuur, zonder de context te vergeten.

"Vlaanderen is een boeiende regio," vertelt hij, "en Antwerpen is een stad waar de wereld samenkomt. Ik vond het evident dat je dat in onze producties terugvond." Zo kwam de Midden-Oosten-problematiek aan bod in Samson et Dalila van Saint-Saëns of in La juive van Halévy. Ook de katholieke Vlaamse traditie inspireerde. Denk maar aan Verdi's Don Carlos. "Het was ook mijn vaste wil om in Gent barokopera te brengen gezien de internationale reputatie van Vlaamse muzikanten en dirigenten. Als ik iets betreur, is het wel dat dit mij niet is gelukt."

Cahn capteerde de honger naar experiment van de Vlaming door zelden gespeelde opera's als Sadko van Rimsky-Korsakov te brengen. Van Janáčeks De zaak-Makropoulos maakte regisseur Kornél Mundruczó een voorstelling die ik met veel liefde in de map van de 'meest beklijvende aller tijden' heb geborgen.

Maar dat dit niet altijd lukt, mocht ik vorige week nog ervaren, toen in Gent Das Wunder der Heliane in première ging. Een draak. Dat het publiek toch enthousiast applaudisseerde, was een ode aan de heerlijke muziek, de uitzonderlijke cast, het voortreffelijk orkest en - niet te vergeten - een operakoor in grootste doen. Dat componist Erich Wolfgang Korngold zo'n monumentale soundtrack schreef - er gebeuren echte wonderen in de orkestbak - bij zo'n gebrekkig en onnozel verhaal blijft voor mij een enigma. Het bewijst dat het niet altijd umsonstis dat een opera zelden of nooit wordt gespeeld.

In 2009 had ik de eer om Aviel Cahn te interviewen. Het verbaasde me hoe vloeiend zijn Nederlands klonk. "Ach, ik had een fantastische leraar", relativeert Cahn. Nu keert hij terug naar zijn vaderland, en moet hij aan zijn Frans werken. "Genève is Zürich niet."

Ik vraag hem of hij in Genève even avontuurlijk zal kunnen programmeren.

"Natuurlijk. Al spelen in Genève weer andere invloeden. Het is de mondiale ontmoetingsplaats par excellence, de stad van de mensenrechten en het Rode Kruis, de geboortestad van Rousseau en het oude hart van het calvinisme. De idioot van Dostojevski ontstond in Genève. Ook Tolstoi en Toergenjev schreven aan de rand van het Lac Leman. Thema's genoeg om mee te werken."

Aviel Cahn zag zijn Vlaamse Opera gedurig veranderen. "Wat me het meest heeft verbaasd is dat men in Vlaanderen continu wisselt van baanvak. De fusie van Gent en Antwerpen was amper verwerkt of er volgde een fusie tussen Opera en Ballet."

Ik kan het alleen maar beamen. Continuïteit staat niet in ons woordenboek. Wanneer de politiek van kleur verandert, volgen de instellingen. In tien jaar tijd waren er drie algemene directeurs en telkens wisselende bestuursvormen. Ik kan mij voorstellen dat een Zwitser daar wat vreemd tegen aankijkt.

"Ach, het scherpt de creativiteit", klinkt het laconiek.

Duurdere tomaten

Wordt het makkelijker in Genève nu hij over een budget gaat beschikken dat dubbel zo groot is? "Verkijk je daar niet op", waarschuwt Cahn. "Een kilo tomaten kost in Genève ook tweemaal zo veel als hier, de lonen zijn navenant, en het podium is even groot als dat van het Metropolitan in New York, dus reken op dure decors. Maar ... de constructie is helder met één schouwburg in plaats van twee, en ik heb vaste aanspreekpunten. Ik kan nu al mijn tijd besteden aan het artistieke beleid, en ik mag een compleet gerestaureerde schouwburg openen. Ook in Antwerpen mocht ik in een gerestaureerde zaal beginnen, maar kijk: er loopt nog altijd volk op het dak. Ik ga ervan uit dat de beroemde Zwitserse punctualiteit voor minder verrassingen zorgt."

Jan Vandenhouwe neemt volgend jaar over en Cahn heeft er alle vertrouwen in. "Jan is een kind van Gerard Mortier, en hij kent het huis door en door. Natuurlijk moet en zal hij andere accenten leggen, maar ik verwacht ook dat er wordt voortgebouwd op wat er nu staat."

De voorbeeldige verstandhouding tussen Sidi Larbi Cherkaou, die Ballet Vlaanderen leidt, en Aviel Cahn liet beiden al voorzichtig over het muurtje kijken. Wie weet worden de verschillende pistes tot samenwerking nu verder uitgediept. Vandenhouwe heeft als dramaturg bij de Rührtriënnale alvast in de voorhoede van het experiment gewerkt.

Opera Vlaanderen bereikte met Cahn ook letterlijk de volwassenheid. Het publiek is verjongd, de producties blijven verrassen, en het orkest staat er - zelfs zonder vaste chef, sinds het vertrek van Dmitri Jurowski. "Dat heeft ook voordelen", zegt Cahn. "Zoals dat ik een Cornelius Meister kan uitnodigen om Wagners Parsifal te dirigeren. Een vaste chef wil dit uiteraard zelf doen."

Is er iets waar hij spijt van heeft? "Ach, er zijn paar producties ...," en hij wacht even, "maar ik ben die ondertussen vergeten."

Das Wunder der Heliane is dit weekend nog te zien in Gent, en van 1/10 tot 10/10 in Antwerpen. operaballet.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden