Maandag 06/04/2020

InterviewLuis Almagro

‘In Venezuela heerst de ergste dictatuur die Latijns-Amerika ooit gekend heeft’

Luis Almagro, baas van de Organisatie van Amerikaanse Staten, twee weken geleden in Montevideo, waar hij de inhuldi­ging van de Uruguayaanse president Luis Lacalle Pou bij­woonde.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Als de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) de EU van het Amerikaanse continent is, dan is Luis Almagro de Ursula von der Leyen van de OAS. Deze week wordt beslist over zijn herverkiezing. Wie is die machtige maar bij ons onbekende politicus? Een exclusief interview over mensenrechten, corruptie en de crisis in Venezuela.

Tenzij de coronavrees ook hier een stokje voor steekt, verkiest de  Organisatie van Amerikaanse Staten nog deze week haar nieuwe algemeen secretaris. De Uruguayaan Luis Almagro (56) nam de voorbije vijf jaar de functie op en hoopt op een herverkiezing. Almagro is in Europa vrij onbekend, maar in eigen regio behoorlijk populair. Hij blies de OAS nieuw leven in door de organisatie te moderniseren, dichter bij de jeugd en de gewone burgers te brengen en door sterk in te zetten op democratie. 

De crisis in Venezuela, de opstand in Nicaragua, migratiegolven en moeizame democratisering in Latijns-Amerika: Luis Almagro kreeg het de voorbije vijf jaar allemaal voor de kiezen. Ook al draagt hij de linkse filosofie hoog in het vaandel – in het verleden was hij minister van Buitenlandse Zaken onder de linkse president José Mujica in Uruguay –, toch draait hij er zijn hand niet voor om openlijk de linkse regimes van Cuba, Venezuela en Nicaragua dictaturen te noemen. Met gevolg. Waar hij geruggensteund werd door deze landen bij zijn verkiezingen in 2015, proberen juist zij nu een andere kandidaat aan de macht te krijgen, een kandidaat die de linkse regimes wel trouw blijft steunen.

Uw grootste hoofdpijndossier was en is  Venezuela. Hoe kijkt u naar de situatie ginds? 

Luis Almagro: “De situatie in Venezuela is een humanitaire crisis omschrijven, niet meer, niet minder. Erger nog: deze humanitaire crisis is al lange tijd aan de gang. In maart 2016 hebben we aan de permanente raad van de OAS een rapport bezorgd waarin we toen al spraken over een humanitaire crisis. De meerderheid van de bevolking heeft sinds 2016 geen toegang meer tot medicijnen en basisgoederen. Een belangrijk percentage van de bevolking heeft geen toegang tot medische behandeling. In 2016 waren er ook al verschillende kinderen met ernstige symptomen van ondervoeding. Ondertussen is de situatie jaar na jaar, maand na maand verergerd. 

“Bovenop die humanitaire crisis komt een zeer volatiel en tumultueus politiek landschap. Naast de politieke malaise worden ook de basisrechten van mensen niet gerespecteerd. Venezolanen hebben geen recht om zich te verenigen of hun mening vrijuit te zeggen. Ze hebben ook geen toegang tot gezondheidszorg en hun veiligheid wordt niet gegarandeerd. Basisdiensten zoals elektriciteit, drinkbaar water en openbaar vervoer zijn niet gegarandeerd. Al deze elementen versterken elkaar en zorgen ervoor dat de situatie dagelijks nog erger wordt.” 

Maakt de wereld zich voldoende zorgen over Venezuela?

(zucht) “Dit is ongezien voor Latijns-Amerika en zelfs voor het hele Amerikaanse continent, van Alaska tot Patagonië. Patiënten die lijden aan kanker moeten hun chemotherapie noodgedwongen stopzetten. Nierdialyses worden door een gebrek aan middelen niet langer uitgevoerd. Wie suikerziekte heeft, vindt geen medicatie meer. Een deel van de populatie met chronische ziektes heeft geen mogelijkheid meer op een correcte behandeling in ziekenhuizen. En dan spreken we alleen nog maar over volwassenen. Voor kinderen is de situatie nog erger. Zij hebben geen toegang meer tot vaccinaties, waardoor sommige ziektes die niet meer in Venezuela aanwezig waren, zoals mazelen en difterie, massaal terugkomen. 

“Duizenden mensen hebben al het leven verloren. Ook nu nog is de situatie dramatisch. Door de politieke impasse zit Venezuela in een economische crisis, een gezondheidscrisis, een veiligheidscrisis met als resultaat een humanitaire crisis. De gezondheidscrisis wordt door het regime van president Nicolás Maduro zelfs als instrument gebruikt. Door zijn bevolking afhankelijk van hem te maken, hoopt hij dat de bevolking hem steunt in zijn strijd tegen de democratische oppositie.”

Hoe zou u het regime van president Maduro omschrijven?

“Maduro gedraagt zich als een tiran in alle betekenissen van het woord. Ten eerste is zijn regering niet legitiem. Verschillende onderzoeken die we met de OAS hebben gevoerd, tonen aan dat de verkiezingen frauduleus zijn verlopen. Maduro en zijn regeringsleden vormen een totale dictatuur, maar deze omschrijving schiet zelfs tekort. Van alle dictaturen die al op het Latijns-Amerikaanse continent hebben bestaan, combineert Maduro alle slechte componenten. Dat is zorgwekkend, omdat we op dit continent al brutale dictaturen hebben gekend. Burgers worden niet beschermd in hun basisrechten.”

Maakt u dat eens concreet.

“De rechtsstaat bestaat totaal niet meer. Er is geen logica die nog toegepast kan worden. Eerlijke rechtsprocessen zijn onbestaande. Het recht op eerlijke en geheime verkiezingen is er niet. Vrije meningsuiting is uitgesloten. Het veiligheidsapparaat bestaande uit leger en politie bewaakt niet langer de rechten van de burgers, maar voert de bevelen uit van Maduro. Er bestaat zelfs geen recht meer op eigendom. Persvrijheid is onbestaande. Zelfs parlementsleden kunnen geen beroep doen op hun parlementaire onschendbaarheid. Iedereen riskeert een gevangenisstraf of erger. 

“Daarenboven is het regime van Maduro compleet corrupt. De Boliviaanse regering van Maduro heeft alle parameters van corruptie overstegen. In de hele wereld is dergelijke magnitude van corruptie nog nooit gezien. Voormalige ministers van Hugo Chávez (president van 1999 tot zijn dood in 2013, waarna vicepresident Maduro overnam, red.) spreken over 300 miljard dollar aan corruptie. Dat is meer dan wat Amerika na WO II via het Marshallplan in de wederopbouw van Europa heeft geïnvesteerd. Ondertussen blijft deze corruptie doorgaan. Het regime is de rijkdom van de Venezolaanse bodem aan het ontginnen via illegale mijnen. 

“Alsof dat nog niet erg genoeg is, hebben drugskartels op alle niveaus alle instellingen van Venezuela geïnfiltreerd en aangetast. Ook bij de politie en het leger, en dan vooral bij de nationale garde, zijn drugskartels geïnfiltreerd. De regering van Maduro, het staatsoliebedrijf PDVSA en drugskartels zorgen onderling voor het witwassen van de inkomsten uit drugshandel. De regering van Venezuela reikt alle logistieke middelen aan om drugs te kunnen transporteren: havens, luchthaven, zelfs vliegtuigen en schepen. Maduro gedraagt zich nog vele malen erger dan de wijze waarop Manuel Noriega (militair/politicus, leidde Panama van 1983 tot 1989, red.) destijds aan drugshandel en witwaspraktijken deed.”

Nochtans blijft Venezuela bij radicaal-linkse stemmen steun genieten.

“Maduro misbruikt de Boliviaanse ideologie als een façade. Het is een strategie om zijn eigenbelang te verdedigen. Voor Maduro betekent links: hongersnood, humanitaire crisis, ziektes en het niet respecteren van de vrijheden en basisrechten van zijn bevolking. Het is het slechtste wat iemand zich kan inbeelden. Dit heeft dan ook geresulteerd in de ergste migratiecrisis in het hele continent. De humanitaire crisis van Venezuela is te vergelijken met de crisis in Syrië, met dat verschil dat er in Syrië een burgeroorlog plaatsvindt.”

Luis Almagro.Beeld AFP

België pleit om vrije verkiezingen in Venezuela te organiseren om uit de politieke impasse te geraken. Wat denkt u hierover?

“Elk democratisch land zou nu in principe voor het installeren van democratie moeten kiezen. Deze keuze kan alleen gemaakt worden door de kant van de democratische oppositie te kiezen. Als regionale instelling is de OAS verantwoordelijk om op het Amerikaanse continent de bescherming van de democratie te garanderen en te laten respecteren. We vragen aan landen om zelf positie in te nemen en autonome beslissingen te nemen. Een belangrijke kanttekening hierbij is dat als we over rechten, normen en waarden spreken, dan spreken we over rechten van burgers en niet over rechten van staten.”

Is het niet cynisch dat Maduro er in geslaagd is om een zitje in de mensenrechtenraad van de Verenigde Naties te versieren?

“Toen Kadhafi aan de macht was, heeft hij er ook alles aan gedaan om Libië lid te maken van deze mensenrechtenraad. President Carlos Alvarado van Costa Rica heeft laattijdig nog pogingen gedaan om Venezuela het zitje te ontnemen, maar Costa Rica behaalde met 96 stemmen 9 stemmen minder dan Venezuela. 

“Venezuela wordt omschreven als een regime dat mensen arresteert, foltert en vermoordt wanneer ze hun mening durven te uiten of andere politieke ideeën aanhangen. Maduro en zijn regering zijn niet in staat om de veiligheid van hun eigen bevolking te garanderen en bestelen met de steun van terroristische organisaties de rijkdom van het land. Ze zijn zelf verkrachters van het systeem van mensenrechten en toch zetelen ze in deze mensenrechtenraad. Maduro bekommert zich niet in het minst om de mensenrechten van zijn burgers. Een krachtig signaal vanuit de Verenigde Naties zou nodig zijn om Venezuela hiervoor uit te sluiten.”

In Cuba overleeft het communisme wel al 60 jaar.

“We hebben aan Cuba de bevrijding van 123 politiek gevangenen gevraagd. We weten dat Cuba haast pre-preventief mensen opsluit wanneer ze een andere politieke ideologie hebben. Wanneer ze nog maar vermoeden dat iemand een gevaar vormt voor hun systeem, sturen ze die persoon al naar de gevangenis. Mogelijk ligt het cijfer van politiek gevangenen nog hoger, maar wij hebben documenten van 123 mensen. We vragen de vrijlating van oppositieleider José Daniel Ferrer, maar hij dreigt negen jaar gevangen gehouden te worden.” 

Velen gingen ervan uit dat het regime in Cuba mee met dat van de Sovjet-Unie zou instorten. Waarom gebeurde dat niet? 

“Het regime van Cuba vormt niet alleen een dictatuur, maar is ook een parasiet. Al zestig jaar lang weten ze zich in leven te houden dankzij een ander regime. Eerst was dat de Sovjet-Unie. Na de val van de Sovjet-Unie heeft Cuba een tijdje van zijn eigen inkomen moeten leven. Dat waren enorm zware jaren voor de Cubanen. Mensen hadden geen toegang tot voedsel en medicijnen. Nadien hebben ze zich aan een ander land vastgeklampt, met name Venezuela. 

“Dankzij de olie van Venezuela, die tot op de dag van vandaag rijkelijk naar Cuba vloeit, weet Cuba de laatste 18 jaar te overleven. Hoewel Venezuela de ergste humanitaire crisis van het continent doormaakt, trekt parasiet Cuba zich daar niets van aan. Ze blijven rustig de Venezolaanse olie opzuigen waardoor ze voldoende inkomen hebben voor de lonen van hun militairen en politie, zodanig dat ze hun eigen bevolking kunnen blijven onderdrukken. Kan je je voorstellen wat een gebrek aan ethiek het regime van Cuba heeft? 

“Op die manier zijn zowel de Cubaanse revolutie als de Boliviaanse revolutie symbool van een grote mislukking geworden. Ze hebben duidelijk aangetoond dat ze niet in staat zijn om de basisrechten van hun burgers te garanderen. Daarenboven hebben de broers Castro enorm veel bloed aan hun handen. Ze hebben al die jaren de belangrijkste gewapende groeperingen van het Latijns-Amerikaanse continent financieel gesteund in de hoop dat democratieën zouden vallen. Ook politieke partijen hebben ze geïndoctrineerd, waardoor polarisatie in vele landen is aangewakkerd. Als wij streven naar een Amerikaans continent zonder dictatuur, moeten we beginnen met het democratiseren van Cuba.”

Protest in Panama bij een recent bezoek van Luis Almagro. De OAS-baas maakt zich met zijn uithalen naar dictatoriale regimes niet overal geliefd in Latijns-Amerika. © EPA Beeld EPA

We horen ook getuigenissen van Nicaraguanen die gevangengenomen, gefolterd en zelfs vermoord worden door de regering van president Daniel Ortega. 

“Nicaragua heeft te kampen met een politieke crisis die het land ondertussen ook in een economische crisis heeft gestort. De productie in Nicaragua is ernstig aan het achteruitgaan. De regering van Nicaragua heeft politieke fouten gemaakt. Ze hebben mensen die gingen betogen met geweld onderdrukt. De repressie is gestegen en er zijn politiek gevangenen die bovendien gefolterd worden. We spreken in Nicaragua zelfs over executies die buiten de rechtsstaat om gebeurd zijn. 

“Het regime gebruikt alle middelen om de bevolking te onderdrukken. Nicaragua moet op zoek gaan naar een weg om tot overleg te komen en om vrije verkiezingen te organiseren. Het is belangrijk dat verschillende actoren en vertegenwoordigers van de bevolking aan het woord komen. We vrezen echter dat de regering van Ortega net de omgekeerde weg inslaat door ook andere machten, zoals de wetgevende en rechterlijke macht, naar zich toe te trekken. Nieuwe verkiezingen alleen zullen Nicaragua niet redden. Er moet nagedacht worden over het politieke systeem in Nicaragua waarbij de scheiding der machten gerespecteerd wordt en onafhankelijke instellingen weer hun werk kunnen doen.”

In het najaar van 2019 leek Latijns-Amerika wel in brand te staan. De frauduleuze presidentsverkiezingen van Evo Morales resulteerden in hevig protest in Bolivia.

“We waren  al langer bezorgd over de instellingen in Bolivia. Ons verslag over het verloop van de verkiezingen was essentieel om het land na de presidentsverkiezingen snel weer te kunnen stabiliseren. In het officiële verslag stonden de incidenten die tijdens een normale verkiezing niet mogen gebeuren duidelijk zwart op wit omschreven. Kort samengevat: er was electorale fraude gepleegd. 

“Ik ben in mei 2019 nog naar Bolivia gegaan om ervoor te zorgen dat er verschillende akkoorden waren ondertekend die ons toelieten om als regionale organisatie het verloop van de verkiezingen mee op te volgen. Evo Morales had dus de kans om op een eerlijke, transparante en correcte manier de verkiezingen te winnen. De kans dat hij zou winnen was wel niet groot: het jaar voordien had hij immers verloren bij het referendum waarbij hij aan de bevolking gevraagd had of hij zich voor een vierde keer verkiesbaar mocht stellen. 

“Morales had na deze frauduleuze verkiezingen maar één optie: hij moest het land verlaten. Het parlement, de senaat en het grondwettelijk hof hadden immers de resultaten uit ons rapport erkend en bevestigd. Bolivia probeert nu weer verkiezingen te installeren en werkt hard om de legitimiteit van de instellingen weer op te bouwen.”

Ook Chili werd het slachtoffer van hevige protesten en vele vernielingen.

“In Chili komen verschillende elementen samen. Er zijn een aantal legitieme redenen waarom betogers op straat komen. De politiek moet die erkennen en hiervoor naar een oplossing zoeken. Ze moeten samen met de bevolking onderhandelen en compromissen zoeken. We spreken dan over de pensioenhervormingen en het budget voor gezondheid en onderwijs. De bevolking vraagt ook naar een hervorming van de grondwet. Ook daar moet de politiek inspanningen leveren om die aan te passen. Dit is echter een proces dat tijd vraagt, maar ik heb de indruk dat de politiek stappen onderneemt om dit te realiseren. 

“Van een heel andere orde is het georganiseerde geweld dat tijdens deze betogingen heeft plaatsgevonden. Enkele cruciale infrastructuuronderdelen zoals metrostations zijn bewust vernield om niet alleen op korte termijn, maar ook op lange termijn veel hinder te veroorzaken. Het doel was duidelijk om Chili in een chaotische situatie te doen belanden. Doel van deze organisaties is om het politieke systeem in Chili te laten imploderen, zodanig dat de regering zou vallen. 

“Deze eisen worden kracht bijgezet door de regering van Maduro. Zo roept Maduro openlijk de Chilenen op om te gaan betogen en protesteren tegen president Sebastián Piñera. 

“We mogen onze ogen niet sluiten voor deze invloeden. Burgers van het Amerikaanse continent hebben recht op eerlijke en sterke instellingen, zodat hun rechten verdedigd worden. De veiligheid van elke burger moet verdedigd worden, zodat elke burger zich vrij en productief voelt en zodanig dat een land productief kan zijn en investeringen kan aantrekken. De prioriteit voor de Chileense overheid is nu om de veiligheid van de burgers te garanderen. De Chileense democratie moet nadien de kans krijgen om een proces te starten waarbij er samen met de bevolking naar oplossingen gezocht kan worden.”

---

Wat is de OAS?

De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) is een internationale organisatie die bestaat uit de 35 onafhankelijke landen op het Amerikaanse continent. De VS en Canada maken er deel van uit, net als alle Latijns-Amerikaanse staten. Ten tijde van de Koude Oorlog stond de OAS onder sterke Amerikaanse invloed. Autoritaire regimes op het continent werden lange tijd gedoogd. Dat veranderde vanaf de jaren 70 en 80. Nu ligt de nadruk van de organisatie op democratisering en economische samenwerking. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234