Zondag 22/09/2019

Vluchtelingen

In slaapzakken wachten op een verblijfsvergunning: in Frankijk is asiel aanvragen een hindernisrace

Een aantal Afghaanse en Pakistaanse jongens en mannen hebben een tentenkamp opgeslagen langs Canal Saint Martin. Beeld AFP

In de regen en de natte sneeuw bivakkeren migranten bij het kantoor waar zij asiel moeten aanvragen. Om de volgende ochtend vooraan in de ellenlange rij te komen. Het 'humane beleid' van Macron werkt nog niet.

Vlak voor middernacht liggen de mannen in slaapzakken aan de Boulevard de la Villette, alsof er de volgende ochtend fel begeerde kaartjes voor een Champions Leaguefinale van Paris Saint-Germain worden weggegeven. Maar ze trotseren de kou omdat ze de volgende ochtend een afspraak willen maken om asiel aan te vragen.

Wie overdag in de rij gaat staan, loopt het risico niet aan de beurt te komen. "Ik heb al een keer een dag voor niets in de rij gestaan. Daarom overnacht ik nu voor de deur", zegt de Afghaan Abdel (26).

Asiel aanvragen in Frankrijk is een parcours de combattant, een hindernisrace. Abdel kan de volgende dag een afspraak maken, maar dan zal het zo'n veertig dagen duren voordat hij bij de prefectuur zijn asielverzoek kan indienen. In de tussentijd moet hij zich maar op straat zien te redden.

Er is een opvangkamp bij Porte de la Chapelle, maar dat zit altijd vol. Ook de centra in de provincie hebben te weinig capaciteit. Daarom zie je overal in Parijs tentjes van migranten. Enkele tientallen Afghanen hebben een kampje opgeslagen aan het Canal Saint-Martin, bij metrostation Jaurès. In het schatrijke Parijs, waar de gemiddelde woningprijs is opgelopen tot meer dan 9.000 euro per vierkante meter, leven ze als Les Miserables van Victor Hugo, in de regen en de (natte) sneeuw.

In Frankrijk vroegen vorig jaar 100.000 personen asiel aan, een record. Maar in Duitsland werd door 186.000 mensen asiel aangevraagd, en toch kreeg iedereen meteen onderdak - tot de meest kansloze Albanese asieltoerist aan toe. Het is een schande voor Frankrijk dat er zo veel mensen buiten slapen, vond ook de presidentskandidaat Emmanuel Macron. Voor het einde van 2017 zou "niemand meer op straat of in de bosjes slapen", beloofde hij afgelopen zomer. Die belofte heeft hij niet kunnen waarmaken.

Slechte naam

Frankrijk had lange tijd een slechte naam onder asielzoekers en mensensmokkelaars: gebrekkige opvang, ellenlange procedures en een grote kans op afwijzing. Niemand zegt het hardop, maar de meeste regeringen willen een slechte naam bij asielzoekers niet kwijt. De Franse aanpak was ook effectief. In het crisisjaar 2015 vroegen 79.000 mensen asiel in Frankrijk, tegenover 890.000 in Duitsland.

Maar het Franse ontmoedigingsbeleid is niet meer vol te houden. Er zijn te veel mensen op drift. Zeker nu Duitsland strenger is geworden, komen ze vaker in Frankrijk terecht. Niet alleen vluchtelingen uit oorlogsgebieden als Syrië, Soedan of Afghanistan, die een grote kans op asiel of tijdelijke bescherming maken: de grootste groep asielzoekers, 7.630 personen, kwam vorig jaar uit Albanië. De top-10 van landen van herkomst bestond voorts uit Haïti, Guinee, Ivoorkust, Congo, Algerije en Bangladesh.

Om asielzoekers waardig op te vangen, is niet alleen meer geld nodig maar ook een culturele revolutie, zei Pascal Brice van de Office Français de Protection des Refugiés et Apatrides (OFPRA), belast met de uitvoering van de asielprocedures. "We moeten ophouden te geloven dat de mensen laten wachten, proberen hen te ontmoedigen, ook maar iets oplost. Het maakt de zaken alleen maar erger", aldus Brice in Le Monde.

Binnenkort presenteert de regering van president Macron een nieuwe immigratiewet. Volgens de beproefde Macronformule moet zij tegelijkertijd menselijk en streng zijn. Vluchtelingen uit oorlogsgebieden zijn welkom, economische migranten moeten zonder pardon worden teruggestuurd.

Waarschijnlijk hoeven asielzoekers binnenkort niet meer 's nachts voor de deur te liggen om een afspraak te maken. Dat zal ook via de telefoon of internet kunnen. Ook breidt de regering de opvang uit. Maar volgens critici komt de strenge kant van het immigratiebeleid aanzienlijk beter uit de verf dan de menselijke. De tijd om asiel aan te vragen wordt bekort, terwijl de periode waarin uitgeprocedeerde asielzoekers kunnen worden vastgezet juist wordt verlengd.

Meer mensen worden uitgezet, zo belooft de president. In de noodopvang zal worden gecontroleerd of migranten illegaal in Frankrijk verblijven, tot woede van actiegroepen en mensenrechtenactivisten. "Dat kan ertoe leiden dat mensen de noodopvang mijden, terwijl die juist voor iedereen is", zegt Bénédicte Jeannerod, directeur in Frankrijk van Human Rights Watch.

Voor de eerste keer dreigde zelfs een opstandje in de doorgaans zo volgzame parlementsfractie van Macrons partij, La République En Marche. Die werd echter snel de kop ingedrukt. Bij gebrek aan politieke oppositie komt de felste kritiek van intellectuelen. In Le Nouvel Observateur noemde schrijver en Nobelprijswinnaar Jean-Marie Gustave Le Clézio het beleid van Macron "een ondraaglijke ontkenning van de menselijkheid". "De politiek is een koud monster geworden", aldus Le Clézio.

"Monsieur Macron, u weerspreekt het humanisme dat u predikt", schreef een collectief in Le Monde. Pikantste ondertekenaar van het stuk was de bekende econoom Jean Pisani-Ferry, schrijver van de economische paragraaf in Macrons verkiezingsprogramma.

In zijn verkiezingsboek Révolution schetste Macron de contouren van een humaan asielbeleid. "We moeten een einde maken aan het morele en menselijke schandaal van de oversteek van de woestijnen en de Middellandse Zee. Laten we het zeggen: wij zitten fout", schreef hij. "Asielverzoeken moeten worden ingediend dichtbij conflictzones, in naburige landen. Dat is een kwestie van waardigheid en effectiviteit."

Italië en Griekenland

Ook zou een einde gemaakt moeten worden aan "het absurde systeem van Dublin", aldus Macron. Volgens de Dublinverordening uit 2003 kunnen migranten slechts asiel aanvragen in het eerste Europese land waar zij geregistreerd zijn. Op die manier wordt het vluchtelingenvraagstuk afgewenteld op een paar landen, vooral Italië en Griekenland.

Als president heeft Macron inderdaad een voorzichtig begin gemaakt met het scheppen van een mogelijkheid om asiel aan te vragen in de regio. Vluchtelingen kunnen in Niger en Tsjaad een verzoek doen. Als dat wordt ingewilligd, worden ze per vliegtuig naar Frankrijk gebracht. "Het is een goed initiatief, alleen kunnen er maar drieduizend mensen van profiteren. Dat zouden er veel meer moeten zijn", zegt Bénédicte Jeannerod van Human Rights Watch.

Wat de critici Macron vooral verwijten is dat hij "het absurde systeem van Dublin" maar al te graag gebruikt om asielzoekers buiten de deur te houden. Aan de zwaar bewaakte grens met Italië stuurt Frankrijk alle migranten terug. Volgens 'Dublin' horen ze immers in Italië thuis. Ook probeert Frankrijk migranten die in Calais rondzwerven terug te sturen naar Griekenland of Bulgarije, als ze daar hun vingerafdrukken hebben achtergelaten. Alweer met een beroep op 'Dublin'.

Zowel Jeannerod van Human Rights Watch als de econoom Pisani-Ferry pleiten voor een hervorming van het Europese asielsysteem waarbij vluchtelingen eerlijk over de verschillende landen worden verdeeld. Pogingen om in Europa tot zo'n quotaregeling te komen hebben echter niets opgeleverd.

Dat is ook de verdediging van Macron: hij moet opereren in een onvolmaakte wereld. Macron is niet erg onder de indruk van de kritiek, zeker niet als zij van intellectuelen komt. "Er is veel verwarring onder intellectuelen", zei hij na de tirade van Le Clézio. "Ze hebben een hekel aan politieke actie, maar leven van het commentaar", verklaarde hij bij een andere gelegenheid. Een president heeft te maken met politieke beperkingen: verdeeldheid in Europa en de publieke opinie in Frankrijk.

In een peiling in januari zei 64 procent van de Fransen dat er te veel immigranten binnenkomen. Tevens vond 61 procent Macron juist te laks met het indammen van die immigratie. Een gastvrij beleid zal zijn concurrenten op (populistisch) rechts slechts in de kaart spelen, vreest de president.

Ondertussen kleumen de Afghanen bij het Canal Saint-Martin. Toch blijven ze tamelijk laconiek onder hun situatie. Ze hebben al een odyssee door Europa afgelegd. Sommigen zijn al jaren op pad. Abdel heeft vier maanden rond Calais gezworven, vergeefs op zoek naar een mogelijkheid om Engeland te bereiken, opgejaagd door de politie die tot elke prijs een nieuwe 'jungle' wil voorkomen. Wie Parijs heeft gehaald, is een overlevingskunstenaar geworden.

"Hier zijn we tenminste veilig", zegt Hamid (26). "Je hebt gezien wat er de afgelopen weken in Afghanistan is gebeurd. De ene bomaanslag na de andere. In Afghanistan kun je in een groot huis wonen en je nog shit voelen. Hier in mijn tentje heb ik minder stress."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234